I SA/Gl 1073/10

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2011 r. sprawy ze skargi H. i Z.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od kosztów sądowych. Skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym, wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wnioskach, sporządzonych w dniach 23 czerwca i 16 sierpnia 2010 r., skarżąca podkreśliła, że jest osobą od dłuższego czasu bezrobotną, uzyskującą niewielkie i nieregularne dochody, natomiast skarżący, będący jej małżonkiem, zwrócił uwagę na zadłużenie prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa (postępowanie egzekucyjne dotyczące kwoty 2000.000 zł oraz zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 200.000 zł), które zmusiło go do zawieszenia działalności gospodarczej. Skarżący zaznaczył, że obecnie otrzymuje jedynie wynagrodzenie w minimalnej wysokości, zmniejszone o kwotę zajęcia egzekucyjnego i w dużej części przeznaczane na leczenie. Dodał też, iż jego małżonka pomaga córce w opiece nad dzieckiem, dzięki czemu ta ostatnia może pracować i pomagać rodzicom w utrzymaniu. We wnioskach wskazano nieruchomości, zaznaczając jednak, iż stanowią one przedmiot zajęcia hipotecznego, a wysokość hipotek przekracza wartość zajętego majątku. Do wniosków dołączono pismo komornika z dnia 12 grudnia 2006 r., w którym sumę należności do zapłaty wyliczono wnioskodawcy na kwotę 2.128.758,89 zł. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano na przykłady rachunków wymienionych w aktach administracyjnych i sprecyzowano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po dniu 2 września 2003 r., czyli po dniu ostatniej wzmianki o tych rachunkach – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, przedstawienie zaświadczenia, wystawionego po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że działalność gospodarcza skarżącego jest obecnie zawieszona, przedłożenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżąca jest osobą bezrobotną, odbywającą staż (uściślono, że jeżeli nie ma podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżąca za rok 2009 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), udokumentowanie, w szczególności za pomocą odpisów ksiąg wieczystych, że wskazane we wniosku nieruchomości stanowią przedmiot zabezpieczenia hipotecznego, złożenie wyjaśnień na temat pełnoletniego syna skarżących (podkreślono, że jeżeli jest on osobą uczącą się lub bezrobotną, należy przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie odpowiednio uczelni (szkoły) lub urzędu pracy), nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wykonując to wezwanie, skarżący nadesłali – w większości formie niewyraźnych kserokopii – m.in.: umowę o pracę skarżącego z dnia 19 września 2008 r. (skarżący został zatrudniony jako prezes zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością noszącą nazwę taką samą jak firma, pod jaką prowadził działalność gospodarczą, za wynagrodzenie w kwocie 1126 zł brutto, przy czym spółkę reprezentowała jego córka – jako prokurent), zaświadczenie o wysokości zarobków (według niego skarżący w lipcu otrzymał 51,65 zł, w sierpniu – 147,05 zł, a przez kolejne miesiące ubiegłego roku nie pobrał żadnego wynagrodzenia, zaświadczenie to wystawiła w imieniu spółki córka skarżącego), wykazy z dwóch rachunków skarżącego, "firmowego" i "prywatnego" (według nich oba rachunki zostały zajęte, pierwszy na kwotę 1.314.046,50 zł, drugi na kwotę 1.310.642,53 zł), zeznanie podatkowe skarżącego za 2009 r. (wykazano w nim przychody w wysokości 10.422,31 zł, koszty ich uzyskania w kwocie 994,86 zł oraz dochód w kwocie 9.427,45 zł, z kolei dochód z działalności gospodarczej, opodatkowany podatkiem liniowym, wykazano w kwocie 8.000 zł), zaświadczenie, zgodnie z którym działalność gospodarcza skarżącego jest zawieszona w okresie od 3 lipca 2009 r. do 3 lipca 2011 r., decyzję z dnia 14 stycznia 2010 r. uznająca skarżącą za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenie o odbyciu przez skarżącą stażu w spółce, w której skarżący jest prezesem, i dwie umowy zlecenia zawarte z nią przez tę spółkę w dniach 10 listopada i 1 grudnia 2010 r. (w dokumentach tych jako osoba reprezentująca spółkę występuje córka skarżącej; wynagrodzenie za prace zlecone określono w pierwszej umowie na kwotę 100 zł, a w drugiej na kwotę 210 zł) oraz oświadczenie syna skarżących, według którego ukończył on studia w październiku ubiegłego roku, jednak nie otrzymał jeszcze dyplomu i nie może się zarejestrować jako osoba bezrobotna. Skarżący wyjaśnił ponadto w szczególności, że na leczenie wydatkuje średnio kwotę około 200 zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2011 r. referendarz sądowy na wniosek skarżących przedłużył termin do wykonania wezwania o 7 dni, lecz w tak przedłużonym terminie nadesłano tylko jeden dokument – zaświadczenie organu podatkowego, że skarżąca nie złożyła zeznania podatkowego za 2009 r. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – niezbędne dokumenty źródłowe. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, w pierwszej kolejności należy wytknąć stronie skarżącej, reprezentowanej przecież przez doradcę podatkowego, że przedłożony przez nią materiał dowodowy rodzi poważne wątpliwości. Bezsprzecznie bowiem zaniżone zostały dochody pozostające do dyspozycji wnioskodawców w ich gospodarstwie domowym, skoro środki udokumentowane, czyli w istocie wynagrodzenie uzyskane ostatnio przez skarżącą tytułem umowy zlecenia, nie wystarczyłyby nawet na zakup lekarstw za kwotę podaną przez skarżącego. Oczywistym zatem jest, że mają oni środki, których wysokości nie można ustalić, ponieważ wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku nie zostało wykonane w wystarczającym stopniu. W tym kontekście podkreślić wypada, że wezwanie to dotyczyło także osób pozostających ze skarżącymi w gospodarstwie domowym, czyli także ich córki i zięcia. Jest wszak poza sporem, iż osoby te zamieszkują ze wnioskodawcami – wspomniana córka, jako dorosły domownik, odebrała wezwania do usunięcia braków skargi (k. 12-13), zaś jej małżonek wezwania do uiszczenia wpisu od skargi (k. 20-21, zob. również pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego z dnia 19 lipca 2010 r., k. 44). Ponadto córka, co przyznał skarżący, pomaga rodzicom finansowo, jest również prokurentem spółki, która zatrudnia oboje rodziców. W świetle tych faktów rodzinę skarżących łączy silna ekonomiczna więź i sytuacja finansowa ich córki, która właściwie zapewnia im całość środków utrzymania, pozostaje w niezaprzeczalnym związku z sytuacją skarżących i powinna być wyjaśniona w toku niniejszego postępowania, mając również wpływ na rozstrzygnięcie wniosku. Podobnie poważne zastrzeżenia budzi sposób, w jaki zostało wykonane wezwanie dotyczące syna wnioskodawców, gdyż – wbrew wyraźnej treści wezwania – poprzestano w tym zakresie wyłącznie na niewiarygodnym i wewnętrznie sprzecznym oświadczeniu, które nie zostało wsparte jakąkolwiek dokumentacją. Z drugiej strony jednak to, że córka skarżących pokrywa część lub nawet całość kosztów ich utrzymania oraz że jej sytuacja tym samym ma znaczenie dla oceny ich wniosku, nie oznacza, iż powinna ona również opłacić za rodziców koszty sądowe. Nie ma bowiem żadnego przepisu prawa, który nakładałby na nią taki obowiązek, wykraczający poza powinności wynikające z obowiązku alimentacyjnego względem rodziców czy też z faktu zamieszkiwania z rodzicami i prowadzenia w praktyce wspólnego gospodarstwa domowego. Podnieść zarazem wypada, iż skarżący wykazali, że nie są w stanie "samodzielnie" ponieść kosztów sądowych, a tym samym że nie mogą ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Obecnie nie uzyskają oni wszak prawie żadnych dochodów, stoją natomiast przed koniecznością spłaty zobowiązań w bardzo dużej wysokości, w związku z czym ich majątek został zajęty. Nie można także tracić z pola widzenia problemów zdrowotnych skarżącego. Zaznaczyć przy tym trzeba, że podejrzenia, jakie może budzić wiarygodność niektórych danych, zwłaszcza odnoszących się do wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy, pełniącego przecież funkcję prezesa spółki stanowiącej niejako "przedsięwzięcie rodzinne", nie mogą prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Podważenie mocy dowodowej dokumentów przedłożonych przez stronę w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie może stanowić rezultatu domysłów, choćby częściowo uprawdopodobnionych, lecz wymaga wykazania sprzeczności w analizowanym materiale dowodowym, szczególnie poprzez sięgnięcie do innych dokumentów. W niniejszej sprawie wszelako takie sprzeczności nie występują, stąd wszelkie dostrzeżone wątpliwości można rozstrzygnąć na korzyść strony, zgodnie z dyrektywami wynikającymi z prawa do sądu, któremu realizacji prawo pomocy służy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.