I SA/Gl 1074/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2008r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej- rozłożenia na raty zaległości podatkowej wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Pismem procesowym z dnia 10 stycznia 2008 r. zatytułowanym "zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału", uzupełnionym następnie oświadczeniem z dnia 7 lutego 2008 r., A. K. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W dalszej kolejności, odpowiadając na wezwanie referendarza, do Sądu wpłynął w dniu 17 marca 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) druk urzędowego formularza PPF. W jego uzasadnieniu wnioskodawczyni wskazała, że przy ponoszonych obecnie kosztach egzekucji oraz zobowiązaniach finansowych wniesienie opłaty jest zbyt uciążliwe dla jej rodziny. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i trójką dzieci. Z posiadanych składników majątkowych wskazano na dom o pow. 160 m², działkę o pow. 14 arów oraz samochód marki Nissan (rok prod. 1992). Dochody rzeczonego gospodarstwa oznaczono w kwocie [...]zł brutto, w tym [...]zł z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Dodatkowo A. K. podniosła, że posiada zaległości podatkowe na kwotę [...]zł, zaległości z tytułu ubezpieczenia w kwocie [...]zł. Miesięcznie wydatkuje łączną kwotę [...]zł, w tym: raty kredytowe – [...]zł, zajęcia sądowe – [...]zł oraz koszty utrzymania – [...]zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 27 marca 2008 r., wezwano A. K. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych poprzez wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, podatek od nieruchomości) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów, deklaracji VAT; w tych ramach należało nadto nadesłać ewidencję środków trwałych prowadzonej działalności; udokumentowanie okoliczności podniesionych w pkt 11 druku PPF, tj. "koszty kredytów [...] tys./m-c, zajęcia sądowe [...] tys./m-c". W tych ramach należało nadesłać aktualne – wystawione po otrzymaniu wezwania – zaświadczenia właściwych jednostek (banki, komornik) wskazujące na rzeczywiste miesięczne obciążenie dochodów skarżącej i jej męża. Wezwanie to doręczono wnioskującej w dniu 17 kwietnia 2008 r. W wezwaniu pouczono skarżącą, że nie zastosowanie się do jego treści, bądź do wyznaczonego terminu, może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 12 maja 2008r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W tym samym dniu wpłynęło do Sądu pismo skarżącej datowane na dzień 25 kwietnia 2008r. (nadane w dniu 5 maja 2008r.), do którego załączono następujące dokumenty: zaświadczenie stwierdzające stan zaległości podatkowej na łączną kwotę [...]zł w tym [...]zł tytułem podatku dochodowego od osób fizycznych oraz [...]zł tytułem podatku od towarów i usług; zaświadczenie z Zakładu Pracy męża skarżącej o wysokości osiąganego przez niego dochodu, z którego wynika, iż M. K. otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł miesięcznie; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, z którego wynika, iż w miesiącu marcu br., osiągnęła ona dochód w wysokości [...]zł; fakturę VAT z dnia [...] tytułem opłat za dostarczanie wody, opiewającą na kwotę [...]zł; decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2008r. w wysokości [...]zł. (płatne w czterech ratach po [...]zł); rachunki za energię elektryczną opiewające na kwotę [...]zł płatne co drugi miesiąc; zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu z dnia [...] w wysokości [...]zł (należność główna), [...]zł (odsetki) oraz [...]zł (koszty sądowe). Następnie w terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza, skarżąca zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła błędne ustalenie ilości osób przebywających we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem jest ich pięć, a nie cztery, a także brak oceny rzeczywistych kosztów ponoszonych przez jej rodzinę. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Faktem jest, iż skarżącą złożyła w tut. Sądzie pewną ilość dokumentów, jednak za ich pomocą nie wykazała jednoznacznie okoliczności przemawiających za udzieleniem jej prawa pomocy. Przede wszystkim nie przedłożyła aktualnych wyciągów z posiadanych przez siebie oraz pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, te z kolei najlepiej odzwierciedliłyby jej trudną (jeśli taka faktycznie istnieje) sytuację finansową. Tym bardziej, iż między oświadczeniem skarżącej co do wysokości osiąganego przez nią dochodu (w treści urzędowego formularza PPF oświadczyła ona, iż miesięcznie osiąga dochód w wysokości [...]zł brutto), a treścią nadesłanego dokumentu w postaci podsumowania księgi przychodów i rozchodów (z którego wynika, iż miesięczny dochód skarżącej w miesiącu marcu br. wyniósł [...]zł) istnieją znaczne rozbieżności. Nadto w treści formularza PPF wskazała, iż miesięczne koszty utrzymania jej gospodarstwa kształtują się na poziomie [...]zł w tym spłata kredytów i zajęcia sądowe, tymczasem za pomocą nadesłanych dokumentów wykazała, iż miesięcznie jej budżet domowy obciąża kwota w wysokości około [...]zł. Niezależnie od powyższego, nie należy tracić z pola widzenia faktu, co zostało zresztą wykazane za pomocą stosownych dokumentów, iż skarżąca posiada znaczne zaległości finansowe a także, że prowadzona jest przeciwko niej egzekucja. Fakt ten jednakże nie może być rozpatrywany w oderwaniu od innych przedstawionych powyżej okoliczności sprawy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązująca w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy.