I SA/Gl 1081/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił G.P.(dalej: "skarżący", "wnioskodawca", "strona") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 19.399,00 zł, skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis od skargi. Skarżący oświadczył, że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 18.141,21 zł netto (według urzędowego formularza PPF około 17.000,00 zł netto), jednak ponosi koszty utrzymania swoje oraz dziecka w łącznej wysokości około 3000,00 zł, a także koszty dwóch rat, na jakie rozłożono jego zaległości podatkowe, w wysokości po 7500,00 zł. Wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Według wniosku skarżący posiada prawo własności lokalu mieszkalnego, położonego w S. przy ul. [...] o łącznej wartości 250.000,00 zł, akcje o wartości nominalnej 1.325.000,00 zł w spółce A S.A., udziały o wartości rynkowej 40.000,00 zł w spółce B Sp. z o.o. oraz samochód osobowy Volvo XC 90 z 2005 r. o wartości 30.000,00 zł. W piśmie z dnia 22 listopada 2016 r. referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: odpisu orzeczenia orzekającego rozwód lub separację małżeństwa skarżącego (zastrzeżono, że w przeciwnym razie żonę skarżącego, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie, należy uznać za osobę pozostającą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym w rozumieniu tego wezwania); dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności odpisu umowy o pracę skarżącego oraz zaświadczenia jego pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub odpisów decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano; odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015; wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, w szczególności tych wymienionych w aktach administracyjnych (wskazano numery kilku rachunków bankowych należących do skarżącego i jego żony, zastrzegając, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji – zaświadczenie banku wskazujące, kiedy rachunki te zostały zamknięte, i stwierdzające, że skarżący lub jego żona obecnie nie są ani posiadaczami żadnego rachunku prowadzonego w tym banku ani też pełnomocnikami w odniesieniu do takiego rachunku); wyciągów z rachunków papierów wartościowych skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym oraz wykazów przychodów i kosztów związanych z obrotem papierami wartościowymi za trzy ostatnie miesiące (podkreślono, że jeżeli skarżący lub jego żona obecnie nie posiadają takich rachunków w domu maklerskim, którego nazwę ustalono na podstawie akt administracyjnych, należy przedłożyć zaświadczenie tej instytucji, które to poświadczy); zaświadczeń Spółek, których akcje i udziały skarżący posiada, że skarżącemu nie wypłacono żadnych kwot w okresie ostatniego półrocza oraz że skarżący nie pełni funkcji w ich organach czy też jako ich prokurent; dokumentów, z których będzie wynikał tytuł prawny, jaki przysługuje skarżącemu do nieruchomości wskazanej jako jego miejsce zamieszkania, oraz komu przysługuje taki tytuł do innej nieruchomości, której adres ustalono na podstawie akt administracyjnych np. odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp. (zastrzeżono, że jeśli ostatnio wspomniana nieruchomość została przez skarżącego zbyta, należy to wykazać, np. odpisem umowy sprzedaży, oraz wyjaśnić, w jaki sposób rozdysponowano uzyskane środki); odpisów decyzji rozkładających skarżącemu zaległości podatkowe na raty oraz odpisów potwierdzeń wpłat tych rat za ostatnie trzy miesiące lub stosownego zaświadczenia wystawionego przez organ podatkowy, że skarżący uiszcza miesięcznie wskazaną we wniosku kwotę tytułem spłaty zaległości podatkowych oraz odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy przedstawił zaświadczenie spółki A S.A., w której skarżący posiada akcje, zgodnie z którym w spółce tej w latach 2015 – 2016 nie wypłacono dywidend, oraz zaświadczenie o zarobkach skarżącego jako prezesa zarządu tej spółki (według niego przeciętne wynagrodzenie netto z trzech ostatnich miesięcy wynosi 17.196,33 zł, nie wskazano jednak formy wypłaty wynagrodzenia) oraz odpisy dwóch decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowych. Pełnomocnik strony wskazał zarazem, że nie orzeczono rozwodu lub separacji małżeństwa skarżącego, przy czym zaznaczył, iż małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, co nie pozwala udokumentować sytuacji żony wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie podkreślił on przede wszystkim, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykonane zostało jedynie w niewielkiej części, co uniemożliwia ustalenie sytuacji skarżącego w sposób wolny od poważnych wątpliwości. W ocenie referendarza sądowego wątpliwości te dotyczą już samych dochodów skarżącego, gdyż nadesłane zostało jedynie zaświadczenie w sprawie wynagrodzenia strony (nie zawierające nadto informacji na temat formy jego wypłaty), nie nadesłano natomiast odpisów zeznań podatkowych. Co więcej, w ogóle nie ustosunkowano się do wezwania w zakresie rachunków bankowych, podczas gdy z akt administracyjnych wynika, iż skarżący i jego małżonka posiadają kilka takich rachunków, wykorzystywanych do wzajemnych operacji. Referendarz sądowy zaznaczył też, że informacja o rozdzielności majątkowej małżonków, która skądinąd nie została udokumentowana, nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Końcowo referendarz sądowy stwierdził, że nie zostało również wykonane wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej działalności skarżącego w zakresie obrotu papierami wartościowymi. Nie nadesłano również żadnych dokumentów, obrazujących koszty utrzymania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił, że referendarz sądowy nie przyznał wnioskodawcy prawa pomocy w sytuacji, gdy ten wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie stronie prawa pomocy. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik skarżącego podkreślił, że strona przedłożyła część żądanych dokumentów. Pozostałych z nich wnioskodawca nie przedłożył, gdyż ich faktycznie nie posiadał. Pełnomocnik zaznaczył, że strona zobowiązana jest do przedłożenia w wyznaczonym terminie dokumentacji, którą posiada. Stwierdził też, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożone zostało z uwzględnieniem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych, zatem nie można podważać wiarygodności uzasadnienia wniosku. Pełnomocnik podkreślił przy tym, że wnioskodawca uzyskuje dosyć znaczne przychody ze stosunku pracy, które są jednak wydatkowane w całości na spłatę comiesięcznych rat z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2004-2005. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką a partycypuje jedynie w kosztach utrzymania dziecka. Nie posiada też oszczędności, pozwalających na zapłatę wpisu. Pełnomocnik podkreślił, że w małżeństwie skarżącego panuje ustrój rozdzielności majątkowej, trudno zatem wymagać od jego małżonki, aby przedłożyła dowody dotyczące jej sytuacji materialnej, skoro pozostaje ona bez wpływu na sytuację materialną skarżącego. Końcowo pełnomocnik zaznaczył, że negatywnie należy odnieść się do twierdzenia referendarza sądowego, iż brak dowodów uiszczenia rat na które rozłożono stronie zaległości podatkowe uniemożliwia jakiekolwiek ustalenia w tej materii. Gdyby bowiem raty te nie były uiszczane, organ podatkowy uchyliłby decyzje ratalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie natomiast z ogólną zasadą, przewidzianą w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi w związku z tym odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba przy tym zaakcentować, że użyte przez ustawodawcę w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenie "gdy wykaże" należy rozumieć w ten sposób, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, publ. LEX nr 742626). Wskazuje się również w orzecznictwie, że w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, publ. LEX nr 743829). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie można ustalić sytuacji finansowej wnioskodawcy w sposób wolny od poważnych wątpliwości. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy. Pomimo zastosowania w niniejszej sprawie art. 255 P.p.s.a. i wezwania do nadesłania dokumentacji źródłowej, skarżący przedstawił dokumentację dotyczącą jego sytuacji majątkowej w sposób wybiórczy, co nie pozwala na obiektywną i wolną od wątpliwości ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych. Co istotne, twierdzenia zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie mogą zdaniem Sądu zmienić powyższej konstatacji. Skarżący nie nadesłał przede wszystkim jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej rachunków bankowych, zupełnie pomijając tę kwestię także na etapie sprzeciwu. Wyjaśnienie powyższej kwestii jest zaś w niniejszym postępowaniu sprawą kluczową. Pozwalałoby bowiem stwierdzić, czy i jakie operacje finansowe są na takich rachunkach wykonywane, czy też jaki stan środków pozostawał na rzeczonych rachunkach w danym okresie czasu. Brak jakichkolwiek danych dotyczących rachunków bankowych jest już w ocenie Sądu wystarczającym powodem do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę możliwości finansowych strony w kontekście zapłaty należnego wpisu od skargi. Zaznaczyć przy tym należy, że na podstawie akt administracyjnych sprawy ustalono w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy kilka numerów rachunków bankowych, należących tak do skarżącego jak i do jego małżonki, wykorzystywanych przez nich do wzajemnych operacji finansowych. Zdaniem Sądu okoliczność ta stanowi zaprzeczenie twierdzenia skarżącego, zawartego w sprzeciwie, iż sytuacja majątkowa małżonki pozostaje bez wpływu na jego sytuację i nie ma związku z jego utrzymaniem. Podnieść następnie należy, że skarżący nie nadesłał odpisów zeznań podatkowych, o które wzywano w piśmie z dnia 22 listopada 2016 r., ani też wyciągów z rachunków papierów wartościowych bądź zaświadczenia z Domu Maklerskiego [...], iż rachunków takich nie posiada. Skarżący, oprócz odpisów decyzji rozkładających na raty zaległości podatkowe, nie przedłożył także dokumentacji, związanej z jego wydatkami, w tym z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Uniemożliwia to ustalenie, czy należności te regulowane są terminowo, czy w płatnościach następują jakieś zaległości, oraz jakie są wzajemne relacje pomiędzy wydatkami i dochodami gospodarstwa domowego. Końcowo zaznaczyć również należy, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentacji źródłowej, dotyczącej sytuacji finansowej swojej małżonki, wskazując, iż trudno wymagać od niej przedłożenia dowodów przedstawiających jej sytuację finansową, skoro pozostaje ona bez wpływu na sytuację majątkową skarżącego, zaś małżonka ta nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczyć jednak należy, że zgodnie z linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego "Sąd rozpatrując wniosek, musi dysponować kompletem dokumentów, które uprawdopodobnią twierdzenia zawarte we wniosku. W tym zakresie orzecznictwo jest zgodne. Sąd musi wiedzieć, jakie przychody ma gospodarstwo domowe, jakie koszty ponosi, ile środków pozostaje po potrąceniu, na ile głów te środki się rozkładają. Gdyby za każdym razem wystarczyło napisać, że dokumentów nie można dosłać z uwagi na złe relacje ze współmałżonkiem, to wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń, albo dosyłając je wybiórczo. Właśnie ze względu na tę okoliczność nie należy stosować wyjątków" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, w ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne jest także i to, że na obecnym etapie postępowania, wnosząc sprzeciw, skarżący nie zaoferował dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem jego twierdzeń. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.