I SA/Gl 1084/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] Nr. [...] skierowaną do pana R. K. (dalej strona lub skarżący), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2017. 1257) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2016. 963 ze zm.) – dalej ustawa, po rozpatrzeniu wniosku z 19 grudnia 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie nieopłaconych składek oraz w związku z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2016 r. uchylającym decyzję nr [...] z dnia [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS lub organ) Oddział w C.: 1) uchylił decyzję z dnia [...] w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek w kwocie [...] zł w tym składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres 10/2008 – 06/2009 w kwocie [...] zł, składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika składek za okres 10/2008-06/2009 w kwocie [...] zł, odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników naliczone na dzień 15 grudnia 2015 r. w kwocie [...] zł i w tym zakresie umarza postępowania pierwszej instancji, 2) w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że w dniu 30 listopada 2015 r. wpłynął wniosek strony w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, zaś w dniu [...] wydana została decyzja nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 30 ust. 3 ustawy w stosunku do zadłużenia z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek oraz w zakresie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy. Wnioskiem z 3 lutego 2016 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...]. W dniu [...] wydana została decyzja nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...]. Następnie strona złożyła skargę na tę decyzję, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 grudnia 2016 r. uchylił zaskarżoną decyzję. ZUS podał, że zastrzeżenie Sądu dotyczyło rozstrzygnięcia w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd wyraził pogląd, że decyzja z dnia [...] powinna być węższa pod względem przedmiotowym i ograniczać się jedynie do umorzenia postępowania w sprawie umorzenia składek finansowanych przez pracowników. Mając na uwadze powyższe ZUS uznał, że zasadnym jest uchylenie decyzji z dnia [...] w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, a w pozostałym zakresie, tj. odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek decyzję należy utrzymać. Powołując się na przepisy art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 17, art. 30 ustawy i art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2001 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze świadczeń publicznych (Dz. U. 2016, 1793 ze zm.) oznacza to, że sporne należności nie mogą być przedmiotem postępowania z wniosku o ich umorzenie w oparciu o przesłanki przewidziane ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych a wymienione w art. 28. Z uwagi na fakt, że wniosek strony dotyczył umorzenia składek wyłączonych z mocy ustawy z procedowania w tym zakresie, niewątpliwie stanowi okoliczność uzasadniającą zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący wniósł o "uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy i wszczęcia postępowania w kwestii umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek oraz umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, ewentualnie o uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi I instancji". Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału poprzez błędne przyjęcie o braku podstaw do wszczęcia postępowania w kwestii umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek oraz umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek pomimo, że ze zgromadzonego materiału wynika przeciwieństwo ustaleń faktycznych w tym zakresie, 2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli jak również poprzez nierozważenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i brak analizy okoliczności sprawy, 3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W ocenie skarżącego fakt, że prowadzona przez niego jednoosobowa działalność gospodarcza stała się niewypłacalna oraz oddalenie przez Sąd złożonego przez niego wniosku o ogłoszenie upadłości, a nadto, że obecnie prowadzona jest sprawa o ogłoszenie jego upadłości konsumenckiej są wystarczające do wykazania istnienia po jego stronie przesłanek pozwalających na umorzenie składek czego organ wydający decyzję nie zauważył. Stwierdził ponadto, że obowiązkiem organu było pouczenie go o prawie do zapoznania się z aktami i złożenie końcowego oświadczenia. Zarzucił organowi lakoniczne uzasadnienie decyzji, bez szczegółowej wykładni i interpretacji powołanych przepisów. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Nadto do akt sprawy dołączył postanowienie z dnia [...] w sprawie poprawienia omyłki pisarskiej w zaskarżonej decyzji prostując datę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na dzień 27 stycznia 2016 r. i dodając datę wpływu tego wniosku do ZUS - 3 luty 2016 r. oraz wskazując jako przedmiot wznowienia: składki za zatrudnienie pracowników w części finansowanej przez płatnika składek zamiast składek finansowanych przez osoby ubezpieczone (pkt 1 zaskarżonej decyzji). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż w niej podniesiono. Sąd bowiem (poza wyjątkami) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017. 1369 ze zm.) dalej p.p.s.a., dokonuje więc oceny zgodności zaskarżonej decyzji z wszelkimi przepisami prawa, mającymi zastosowanie w sprawie. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy i dotyczyła uchylenia decyzji ZUS z dnia [...] w części obejmującej odmowę wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia: - składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek i w tym zakresie umorzyła postępowanie pierwszej instancji raz utrzymała w mocy decyzję z dnia [...] w pozostałym zakresie tj. co do składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika składek, a także odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników naliczone na dzień złożenia wniosku o ich umorzenie. Należy przy tym wskazać, że prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 763/16 uchylona została w całości decyzja ZUS z dnia [...], a więc ta sama decyzja, którą następnie w części uchylała, a w części utrzymywała w mocy, decyzja będącą przedmiotem niniejszej sprawy. Doszło więc do sytuacji, w której ZUS uchylił bądź utrzymał w mocy (w części) decyzję już prawomocnie uchyloną wyrokiem Sądu z dnia 6 grudnia 2016 r. Wydał więc rozstrzygnięcie w stosunku do orzeczenia (decyzji) nieistniejącej w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 1), albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (pkt 2). W myśl art. 127 § 3 k.p.a. "od decyzji uchylonej w pierwszej instancji przez ministra (...) nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań". Oznacza to, że w przypadku decyzji wydawanych w trybie art. 127 § 3 k.p.a. stosuje się przepis art. 138 § 1 k.p.a., a co za tym idzie decyzja taka powinna odnosić się do decyzji zaskarżonej przez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uchylenie przez Sąd decyzji wydanej w postępowaniu z art. 127 § 3 k.p.a. ma ten skutek, że sprawa "wraca" do etapu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś rolą organu ponownie rozpatrującego ten wniosek i sprawę jest odniesienie się do decyzji wydanej w "pierwszej instancji", a więc tej, której wniosek dotyczył. Uchylenie lub utrzymanie w mocy decyzji wcześniej prawomocnie uchylonej przez Sąd, bez rozstrzygnięcia co do decyzji zaskarżonej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, rażąco narusza przepisy procedury w tym art. 138 § 1 k.p.a. podobnie jak wszczęcie postępowania pierwszej instancji bez uchylenia decyzji kończącej to postępowanie. Oznacza to bowiem, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja (nieuchylona) wydana w postępowaniu, które umorzono. Zaskarżona decyzja narusza również przepis art. 153 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W wyroku uchylającym decyzję z dnia [...]. Sąd nakazał rozpoznanie przez organ granic sprawy administracyjnej, uwzględnienie zasad jej załatwienia (art. 104 § 2 k.p.a.) oraz kwalifikację roszczeń w zakresie ich podzielności. W żadnym razie nie formułował ocen dotyczących możliwości naruszenia przepisów procedury, w tym art. 138 § 1 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione wyżej wywody prawne i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu i zgodne z powołanym wyrokiem tut. Sądu uchylającym wcześniejsze rozstrzygnięcie odwoławcze. Z tych przyczyn, wobec naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., Sąd na podstawie tego przepisu orzekł jak w wyroku.