I SA/Gl 1088/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podniósł, że spłaca regularnie zobowiązania podatkowe oraz że ma na utrzymaniu pięcioosobową rodzinę, w tym trójkę uczących się dzieci i schorowanych, zniedołężniałych teściów, wymagających stałej i kosztownej opieki (we wniosku mowa jest również o małżonce skarżącego, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym). Wnioskodawca stwierdził zarazem, iż w jego sprawie występuje potrzeba ustanowienia adwokata ze względu na poziom jej złożoności, który przerasta jego możliwości i wymaga specjalistycznej wiedzy prawniczej. Według wniosku w ramach gospodarstwa domowego skarżącego uzyskiwane są dochody w łącznej wysokości [...] zł (suma wpływów z działalności gospodarczej wykonywanej przez skarżącego oraz emerytur otrzymywanych przez jego teściów), zaś jego majątek stanowią: dom o powierzchni 170m2, dwie nieruchomości o powierzchni 6 i 7 arów oraz "trzy stare samochody". Pismem doręczonym w dniu 2 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po dniu 6 stycznia 2004 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2007 (wskazano, że jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (sprecyzowano, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia oraz do nadesłania zaświadczenia, o którym mowa w punkcie poprzednim, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że małżonka ta za rok 2007 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku ubiegłym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), udokumentowanie za pomocą potwierdzenia wpłat lub stosownego zaświadczenia wystawionego przez organ podatkowy wysokości zaległości podatkowych uiszczonych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy, złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz przez jego małżonkę pod firmami wskazanymi w aktach administracyjnych (podkreślono, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia teściów skarżącego oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wezwanie to do chwili obecnej nie zostało wykonane. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Przystępując do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że skarżący, domagając się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, mimo iż konstatacja ta nie znajduje potwierdzenia w treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) odczytywanej w sposób dosłowny. Zgodnie z nią prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje wszak zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przytoczonej regulacji nie przewidziano zatem takiej konfiguracji częściowego prawa pomocy, w której dwie generalne postacie dobrodziejstw procesowych wiążących się z tą instytucją, tj. częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, występowałyby jednocześnie. Nie oznacza to jednak, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. na prawo pomocy w tym zakresie składa się tylko zwolnienie od kosztów sądowych, a więc od wszystkich takich kosztów, nie zwolnienie częściowe, oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji prawo pomocy przyznające stronie jakikolwiek inny, nawet jedynie minimalnie mniejszy zakres uprawnień musi być uznane za prawo pomocy w zakresie częściowym. Brak przy tym racjonalnych powodów, by ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie mogło nastąpić łącznie z częściowym zwolnieniem od kosztów sądowych, skoro nie stoi ono na przeszkodzie całkowitemu zwolnieniu od tych kosztów. Na rzecz przyjęcia takiej możliwości przemawia jednoznacznie argumentacja a maiore ad minus. Tym samym przywołane wyżej wyliczenie zawarte w art. 245 § 3 P.p.s.a. ma charakter wyłącznie przykładowy. Zgodnie zatem z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że strona skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka zachodzi, ignorując stosunkowo obszerne wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Wezwanie takie zaś – w myśl art. 255 P.p.s.a. – wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Omawiane wezwanie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, co więcej ukazuje je w jeszcze bardziej niekorzystnym świetle. Nie tylko uniemożliwia ono bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, ale nawet może wzmocnić zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Uzasadnione jest przecież w takim stanie rzeczy podejrzenie, iż we wniosku zamieszczono treści nieprawdziwe po to, aby zwiększyć szansę przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Podsumowując, niewykonanie wezwania nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.