I SA/Gl 1089/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że dochody w postaci wynagrodzeń za pracę oraz świadczeń z ubezpieczenia społecznego w łącznej wysokości [...] zł, jakie uzyskuje wraz z małżonką, uniemożliwiają mu pokrycie kosztów postępowania, tym bardziej iż miesięcznie opłaca ratę zaległości podatkowej w kwocie [...] zł. Podniósł również, iż posiadana przez niego nieruchomość stanowi przedmiot zabezpieczenia hipotecznego, a samochód osobowy został zabezpieczony na poczet zaległości podatkowych. Wnioskodawca wyliczył wydatki związane z bieżącym utrzymaniem na sumę [...] zł ("czynsz – [...] zł, energia elektr. – [...] zł, gaz – [...] zł, woda – [...] zł, lekarstwa – [...] zł, telefon – [...] zł, tv – [...] zł, wywóz śmieci – [...] zł, utrzymanie samochodu – [...] zł, wyżywienie i pozostałe – [...] zł"). Skarżący przedstawił – w formie załączników do wniosku oraz na wezwanie referendarza sądowego – m. in. następujące dokumenty: odpis decyzji rozkładającej na raty zaległości podatkowe skarżącego (miesięczną ratę ustalono w niej na [...] zł; w uzasadnieniu decyzji wspomniano o zastawie skarbowym oraz hipotece przymusowej, o której mowa we wniosku, oraz ustalono, że skarżący zamieszkuje z wnukiem otrzymującym alimenty w wysokości [...] zł), zaświadczenia o zarobkach skarżącego i jego małżonki (według niego w grudniu 2008 r. skarżący otrzymał wynagrodzenie netto w wysokości [...] zł, a jego małżonka – w wysokości netto [...] zł), odpis zawiadomienia z dnia [...] r. o zmniejszeniu świadczenia rentowego skarżącego w związku z zajęciem egzekucyjnym do kwoty [...] zł, wyciągu z rachunku bankowego małżonki skarżącego (wpływy na rachunek ograniczają się do świadczenia ZUS w wysokości [...] zł; saldo końcowe na rachunku zamknęło się kwotą [...] zł), zaświadczenie banku o saldzie rachunku walutowego należącego do skarżącego (według niego saldo to wynosi [...] euro i od [...] r. nie uległo ono zmianie) oraz oświadczenie wnuka skarżącego, że otrzymuje on od ojca alimenty w wysokości [...] zł i przekazuje je w całości małżonce skarżącego). Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w jej najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania w całości. W ramach jego gospodarstwa domowego uzyskiwany jest bowiem stały dochód z kilku źródeł (wynagrodzenia, świadczenia z ubezpieczenia społecznego oraz przemilczane we wniosku alimenty otrzymywane przez wnuka skarżącego), którego łączna wysokość, skądinąd dużo wyższa niż wskazana we wniosku (w grudniu 2008 r. – [...] zł), musi być uznana za wystarczającą na pokrycie kosztów nie tylko koniecznego utrzymania trzyosobowej rodziny, ale i partycypacji w kosztach postępowania sądowego. Konstatacji tej nie podważa przy tym fakt, że skarżący comiesięcznie musi uiścić ratę zaległości podatkowej w kwocie [...] zł, a więc przewyższającej sumę jego wynagrodzenia i jego świadczenia ([...] zł), gdyż po opłaceniu tej raty do dyspozycji rodziny nadal pozostaje kwota [...] zł, która przekracza sumę stałych wydatków rodziny, określoną wszak we wniosku na [...] zł. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Poniesienie kosztów postępowania nie może mianowicie, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżącego uzasadnia przyjęcie, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niego zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek na poziomie najniższego wpisu znanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, miano na uwadze przede wszystkim znaczne obciążenie gospodarstwa domowego skarżącego łączące się z opłacaną przez niego ratą zaległości podatkowej, stanowiącą nieomal połowę dochodów rodziny. Okoliczność ta sprawia, że możliwości płatnicze rodziny pozwalają na poniesienie dodatkowych wydatków jedynie w niewielkiej wysokości. W ocenie rozpoznającego w rachubę wchodzi skala tych wydatków przyjęta w niniejszym postanowieniu, gdyż niewątpliwie nie powinna ona wywołać niebezpieczeństwa utrzymania koniecznego. Jest tak tym bardziej dlatego, że na rachunku walutowym wnioskodawcy znajdują się wolne środki, które po przeliczeniu na polską walutę dorównują nieomal wspomnianemu poziomowi zwolnienia (iloczyn [...] euro oraz 4,3305 zł – ogłoszonego przez NBP kursu euro na dzień 21 stycznia 2009 r. wynosi [...] zł). Nic nie staje zatem na przeszkodzie, by bez odczuwalnego wpływu na płynność finansową gospodarstwa domowego środki te były przeznaczone na opłacenie wpisu od skargi w wysokości zmniejszonej niniejszym postanowieniem, czyli tej opłaty sądowej, do której uiszczenia strona jest zobowiązana na obecnym etapie postępowania. Na marginesie warto zauważyć, iż udział profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie nie jest konieczny, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.