I SA/Gl 1089/15

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi U. H. i M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podkreślili, że na skutek działania organów administracyjnych oraz banków ich firma rodzinna zbankrutowała, a cały ich majątek został zajęty. Zaznaczyli, że w efekcie podupadli również na zdrowiu oraz wskazali, iż mają na utrzymaniu dwójkę studiujących dzieci. Według wniosku dochody rodziny ograniczają się do zasiłku z pomocy społecznej w wysokości 300 zł oraz z wpływów z działalności gospodarczej wynoszących średnio 270,67 zł. Wnioskodawcy zastrzegli, iż nie opłacają wszystkich stałych wydatków, m.in. składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Do wniosku załączono kopie: decyzji z dnia 12 maja 2015 r. odmawiającej skarżącej przyznania zasiłku dla bezrobotnych, znajdujących się już w aktach administracyjnych zaświadczeń lekarskich z dnia 4 listopada 2014 r., zgodnie z którymi skarżący leczą się w poradniach specjalistycznych, oraz decyzji z dnia 28 lipca 2015 r. o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności (według jej uzasadnienia w dniu 14 lipca 2015 r. przeprowadzono u skarżącej wywiad środowiskowy, ustalając, że dochód rodziny w czerwcu wyniósł 2103,17 zł). Pismem doręczonym w dniu 9 listopada 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących, w szczególności z tego, z którego wyciąg nadesłano w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 798/08, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji po dniu 1 września 2008 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego posiadanego przez skarżących oraz zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy otrzymują oni dopłaty związane z posiadanym gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, zaświadczenia KRUS wskazującego wysokość składki na ubezpieczenie społeczne rolników skarżących, a także wysokość aktualnych zaległości w opłacaniu tych składek, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że skarżącą jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenia organu pomocy społecznej, że rodzina skarżących nadal korzysta z tej pomocy i wskazującego na formy i wysokość tej pomocy w ciągu ostatnich trzech miesięcy lub kopii decyzji przyznającej pomoc w tym okresie, zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię potwierdzającego, że dzieci skarżących uczą się w tej placówce, a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym na zakup leków, oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, skarżący oświadczyli, że ze względu na stan zdrowia nie są w stanie wykonać wezwania w terminie, jaki został w nim zakreślony. Przesłali natomiast kopię postanowienia sądu powszechnego z dnia 12 października 2015 r., którym zwolniono ich od kosztów sądowych oraz ustanowiono dla nich radcę prawnego. Zaznaczyli, że sąd ten badał ich sytuację materialną. Zarządzeniem z dnia 24 listopada 2015 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącym termin do wykonania wezwania o 5 dni. Odpis tego zarządzenia został doręczony dnia 1 grudnia 2015 r., lecz dotąd skarżący nie nadesłali żadnych dokumentów oraz nie złożyli jakichkolwiek oświadczeń. W przywołanym postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 798/08 skarżących postanowieniem z dnia 15 października 2008 r. zwolniono od kosztów sądowych, oddalając ich wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką powinna zachować strona, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Stosownie wszak do art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwanie tego rodzaju wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych strony. Tymczasem skarżący nie nadesłali żadnego z dokumentów objętych wezwaniem, mimo że dysponowali oni w tym zakresie terminem 10 dniowym, przedłużonym o dalsze 5 dni ze względu na sygnalizowane przez nich trudności łączące się ze zgromadzeniem wszystkich materiałów, w wyniku czego od doręczenia wezwania upłynęło już 6 tygodni. Niepodobna uznać, że w tym czasie nie byli oni w stanie nadesłać choćby części żądanej dokumentacji, szczególnie iż w wielu przypadkach nie mogło to wiązać się z większymi trudnościami czy kosztami. Nic nie stało na przeszkodzie, by dostarczyć np. dokumenty obrazujące koszty utrzymania, kopie decyzji w sprawie pomocy społecznej czy dokumentację dotyczącą działalności gospodarczej, którą każdy przedsiębiorca musi gromadzić i w efekcie może ją przedłożyć od ręki. Z punktu widzenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy niewystarczające jest przy tym powołanie się na postanowienie sądu powszechnego zwalniające skarżących od kosztów sądowych w postępowaniu przed tym sądem i ustanawiającej im pełnomocnika. Zarządzenie o przedłużeniu terminu do wykonania wezwania, wydane przecież po złożeniu kopii postanowienia z dnia 12 października 2015 r., powinno to skarżącym uświadomić i skłonić ich, by się do wezwania referendarza sądowego zastosowali. Oczywiście, orzeczenie takie ma swoją wymowę, ale nie zwalnia rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy z obowiązku zbadania i oceny przesłanek przyznania tego prawa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skądinąd postanowienie, którego kopię przesłali skarżący, nie zawiera uzasadnienia, toteż nie można ustalić, jakie okoliczności faktyczne i jakie argumenty przemawiały na rzecz podjętego nim rozstrzygnięcia, i przypisać mu przesądzającego znaczenia na gruncie niniejszego postępowania. Nie może ono niejako automatycznie oznaczać konieczności uwzględnienia złożonego w sprawie wniosku bez jego rozpoznawania. Rozpoznanie to, czyli rozważenie sytuacji skarżących w kontekście przywołanej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy, nie wchodzi zaś w rachubę. Brak dokumentów źródłowych wyłącza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów tej sytuacji, w szczególności dochodów i wydatków ich gospodarstwa domowego. Najbardziej aktualny dokument, jaki można w tej materii wziąć pod uwagę, tj. kopia decyzji z dnia 28 lipca 2015 r., przyznającej zasiłek celowy, wskazuje dochód za czerwiec, czyli sprzed pół roku. Co więcej, dochód ten (2103,17 zł) kilkukrotnie przekroczył sumę zadeklarowanego we wniosku dochodu z pomocy społecznej oraz z działalności gospodarczej (570,67 zł). Ze względu na fakt, że skarżący uchylili się od nadesłania zarówno kopii decyzji wydanych przez organy pomocy społecznej w ostatnim okresie, jak i dokumentacji obrazującej wynik finansowy działalności gospodarczej skarżącego, nie można wykluczyć, iż ich położenie uległo poprawie. Nawet najmniejsza taka poprawa może mieć zaś znaczenie w niniejszym postępowaniu, skoro wysokość należnych w nim kosztów sądowych nie jest znaczna. Z tych powodów szczególnie istotne jest także to, że skarżący nie ustosunkowali się do wezwania w części odnoszącej się do ich rachunków bankowych, w tym służącej zbadaniu tego, czy posiadają oni wciąż rachunek, z którego wyciąg nadesłali w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 798/08, oraz do działalności rolniczej m.in. wskazanych we wniosku zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, jakie mogłyby dowodzić ich trudności płatniczych. Niepodobna ustalić tych wszystkich okoliczności i wyciągnąć na tej podstawie wniosku co do tego, czy skarżący rzeczywiście nie są obecnie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewykonanie wezwania uniemożliwia zatem uwzględnienie wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.