I SA/Gl 1099/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [....] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącego adwokata. Przedmiotem skargi A. S., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. W piśmie procesowym z dnia 20 października 2014 r. skarżący wystąpił do Sądu z wnioskiem o przydzielenie pełnomocnika z urzędu z uwagi na trudną sytuację finansową. W dołączonym doń oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania skarżący podniósł, że jego adres dla korespondencji jest adresem, którego udzielono mu grzecznościowo. Wyjaśnił dalej, że jest to przede wszystkim adres służący mu do odbioru korespondencji, nie mniej jednak w okresie zimowym jest to także jego miejsce stałego pobytu. Oświadczył dalej, że nie może ubiegać się o wsparcie z pomocy społecznej z uwagi na brak stałego gospodarstwa domowego. Podkreślił, że jego stan zdrowia uniemożliwia mu podejmowanie każdego rodzaju pracy. Musi na stałe przyjmować lekarstwa. Z jego sporadycznych dochodów zaspokajane jest świadczenie alimentacyjne w kwocie 100 zł. W ramach urzędowego formularza PPF z dnia 3 listopada 2014 r., nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 27 października 2014 r. skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych (lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych) i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku odnotował, że nie posiada żadnego majątku; nie ma domu ani dochodów. Taki stan rzeczy powielono w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Pismem z dnia 14 listopada 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej o formach pomocy ewentualnie udzielonej skarżącemu w okresie ostatnich czterech miesięcy; 2) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy o proponowanych skarżącemu możliwościach zatrudnienia w okresie ostatnich czterech miesięcy; w tych ramach należało nadto zawrzeć informację o tym, czy skarżący podjął próbę zatrudnienia we wskazanych mu miejscach pracy; 3) wyjaśnienie rozbieżności sprowadzającej się do tego, że w korespondencji z dnia 20 października 2014 r. skarżący zeznał, że adres pod którym przebywa jest jego miejscem czasowego zamieszkania w okresie zimowym, tymczasem z akt tej sprawy wynika, że korespondencja skarżącego jest tam odbierana przez cały rok przez dorosłego domownika, podpisującego się jako "konkubina"; 4) wskazanie, w jakim zakresie W. Ś. przyczynia się do poprawy kondycji finansowej skarżącego; 5) udokumentowanie okoliczności podniesionej w oświadczeniu z dnia 20 października 2014 r., z której wynika, że skarżący "płaci alimenty przez komornika 100 zł miesięcznie"; w tych ramach trzeba udokumentować za pomocą jakiego środka egzekucyjnego skarżący dokonuje tej spłaty. Okoliczność tę należało wykazać za pomocą np. aktualnego, tj. wydanego po odebraniu niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika. W ww. wezwaniu, doręczonym na adres wskazany przez skarżącego w dniu 25 listopada 2014 r., pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a." W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2014 r. skarżący oświadczył, że nie pobiera żadnych świadczeń z pomocy społecznej. Osoba oznaczona na zwrotnych potwierdzeniach odbioru jako "konkubina", udziela mu wsparcia poprzez udostępnienie pokoju w okresie zimowym. Dodatkowo skarżący został przez nią zameldowany na czas oznaczony w nieruchomości do niej należącej. Osoba ta nie przyczynia się jednak do poprawy kondycji finansowej skarżącego. W zamian za udzieloną mu pomoc, skarżący dokonuje drobnych napraw, odśnieża i pomaga palić w piecu. Skarżący odnotował nadto, że wpłaty na poczet alimentów w kwocie 100 zł dokonuje regularnie w urzędzie pocztowym. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję o odmowie umorzenia należności wobec ZUS, a zatem postępowanie zakończone ta decyzją prowadzono w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie A. S. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Analiza dokumentacji źródłowej zgromadzonej w aktach administracyjnych tej sprawy, uzupełniona aktualnymi oświadczeniami skarżącego, pozwoliła stwierdzić, że skarżący nie będzie w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W toku rozpoznania wniosku zrodziły się wprawdzie pewne wątpliwości co do charakteru wsparcia udzielanego skarżącemu przez W. Ś., a także co do tego, ze skarżący zamieszkuje u tej osoby jedynie w okresie zimowym. Nie mniej jednak wątpliwości te rozstrzygnięto na korzyść skarżącego. Wypada nadmienić, że A. S. pozostaje bez stałego zatrudnienia. Oznacza to, że nie posiada źródeł dochodu, za pomocą których mógłby sfinansować swój udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie można też oczekiwać, że osoba (konkubina), która udziela skarżącemu wsparcia w postaci czasowego meldunku, będzie zamiast niego ponosić koszty sądowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji związku nieformalnego, jakim w obowiązującym stanie prawnym jest instytucja konkubinatu, na konkubentach nie ciążą obowiązki wzajemnego wsparcia i partycypowania w kosztach utrzymania ujęte w ramy prawne, stąd skarżący nie posiadałby – inaczej niż małżonkowie – instrumentów prawnych do wyegzekwowania koniecznego wsparcia finansowego w razie odmowy jej udzielenia ze strony partnera (por. postanowienie z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I FZ 465/13, LEX nr 1344582). W tym stanie rzeczy przyjęto, iż nawet przy założeniu, że W. Ś. jest konkubiną skarżącego, to nie istnieje reżim prawny, w świetle którego byłaby ona zobowiązana do wyłożenia za skarżącego środków pieniężnych zabezpieczających jego udział w postępowaniu sądowym. Co znamienne, trudną sytuację materialną skarżącego potwierdza nawet organ, który wydał decyzje będące obecnie przedmiotem zaskarżenia (patrz wers 30 s. 4 decyzji z dnia 14 maja 2014 r. oraz wers 27 s. 6 decyzji z dnia 31 lipca 2014 r.). W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.