I SA/Gl 1110/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ryszard Mikosz Sędzia NSA Małgorzata Wolf Mendecka Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.) Protokolant: Monika Adamus po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.: z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie ulgi płatniczej: oddala skargę A. M., w związku z wezwaniem go do uiszczenia I raty podatku od nieruchomości za rok 2003 w kwocie [...] zł., pismem z dnia [...] 2003 r. zwrócił się do Wójta Gminy N. z wnioskiem o "umorzenie i zaniechanie poboru tego podatku za 2003 r.". W uzasadnieniu wniosku podał, że jest niepełnosprawnym, utrzymującym "z przyczyn od niego niezależnych i niezawinionych" czteroosobową rodzinę z wypłacanej zapomogi ZUS w kwocie [...] zł. Podkreślił, że dochód ten stanowi [...]% minimum socjalnego dla jego rodziny. Stwierdził, że uzyskiwane z zapomogi środki przeznacza na żywność, lekarstwa i opał. Pismem z dnia [...] 2003 r. podatnik ponowił prośbę o "umorzenie i zaniechanie podatku za 2003 r.". W związku z żądaniem podatnika organ podatkowy pierwszej instancji zwrócił się do powiatowego Urzędu Pracy w R., Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R., Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. – o udzielenie informacji pozwalających na ustalenie sytuacji materialnej podatnika. Zwrócono się również do A. M. (pismo z dnia [...] 2003 r.) o podanie niezbędnych danych, w tym aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Na podstawie powyższych ustaleń Wójt Gminy N., decyzją z dnia [...] r. nr [...], umorzył w części zaległość podatkową, stanowiącą II ratę podatku od nieruchomości za 2003 r., w kwocie [...] zł. z odsetkami. W uzasadnieniu podkreślono, że podatnik nie dostarczył żadnych dokumentów potwierdzających jego argumentację, poza odcinkiem renty. Wskazano też, że podatnik nie figuruje w ewidencji Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, a nadto że pełnoletnia córka podatnika nie figuruje w ewidencji osób poszukujących pracę. Zaakcentowano, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwoliła organowi podatkowemu na uznanie, iż sytuacja podatnika nie uległa pogorszeniu od terminu płatności I raty podatku, a organ wielokrotnie umarzał całość lub część zaległości A. M. wobec gminy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło w/w decyzję Wójta gminy N. i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium stwierdziło, iż wobec wniosku strony o umorzenie i zaniechanie podatku, organ pierwszej instancji – nie mając uprawnień do zaniechania podatku – może wyłącznie wydać postanowienie o umorzeniu postępowania, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W ocenie SKO, skoro organ pierwszej instancji potraktował pismo podatnika z dnia [...] 2003 r., jako kolejny wniosek o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu II raty podatku od nieruchomości za 2003 r., to prawidłowo orzeczono w przedmiocie umorzenia drugiej raty. Kolegium dopatrzyło się jednak w postępowaniu Wójta gminy N. naruszenia art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, przez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (zwrócono uwagę, że strona została wezwana w trybie art. 200 Ordynacji podatkowej do zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami, przed zebraniem przez organ pierwszej instancji szeregu dokumentów). Zaakcentowano też, że organ podatkowy winien był wyjaśnić zasadność przesłanek, jakimi się kierował podejmując decyzję, a zebrany przez niego materiał dowodowy nie jest kompletny. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wójt gminy N. wdał w dniu [...] r. decyzję nr [...], którą częściowo umorzył zaległość podatkową, stanowiącą II ratę podatku od nieruchomości za rok 2003 w wysokości [...] zł. wraz z odsetkami, przy należnej kwocie [...] zł. Wskazano, że podatnikowi w tej sytuacji zostaje do zapłacenia [...] zł. podatku z tytułu drugiej raty, co stanowiłoby kwotę [...] zł. miesięcznie, gdyby zwrócił się o rozłożenie zapłaty na raty. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym ponownie przedstawiła swoją sytuację materialno-rodzinną oraz przypomniała o swoich wcześniejszych informacjach składanych w sprawie. A. M. podkreslił, że "nadal, na trwałe jestem niepełnosprawnym utrzymującym z przyczyn ode mnie niezależnych i niezawinionych czteroosobową rodzinę z wypłacanej zapomogi ZUS wynoszącej obecnie [...] zł. Dochód ten stanowi [...]% minimum socjalnego określającego podstawowe potrzeby do życia dla mojej rodziny". Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczono, że A. M. otrzymał w 2003 r. kwotę [...] zł. (po potrąceniach) z tytułu renty inwalidzkiej oraz [...] zł. w formie zasiłków z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., co stanowi łącznie kwotę [...]zł. w skali roku, a w skali miesiąca stanowi kwotę [...] zł. Zaakcentowano, że wydając decyzję organ pierwszej instancji, uwzględnił wszystkie wskazania i wnioski zawarte w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej SKO z dnia [...]r. Wskazano, że Wójt gminy wystąpił do różnych instytucji o wyjaśnienie sytuacji materialnej podatnika, a także wezwał jego samego do przedłożenia odpowiednich dokumentów. Podatnik nie przedłożył żądanych przez Wójta dokumentów, natomiast odpowiedział na piśmie, iż prośba organu jest "kontynuacją nieudolności administracyjnej w konsekwencji pisma o umorzenie podatku" oraz że nie ma "żadnego zaufania do organu podatkowego i nie widząc sensu tolerowania tej administracyjnej maskarady odmawiam w niej udziału". Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium stwierdziło, że wobec braku współpracy ze strony podatnika, organ z powodów leżących po jego stronie nie mógł zebrać materiału pozwalającego na ocenę poprawności wniosku A. M.. Kolegium uznało za poprawną konstatację organu pierwszej instancji, iż pozostała do zapłaty kwota [...] zł. jest możliwa do zapłacenia. Przytoczono również okoliczność, iż podatnik w poprzednich latach również korzystał z pomocy publicznej w postaci umarzania części zaległości podatkowych (np. w roku 2002 umorzono podatnikowi z tytułu podatku od nieruchomości kwotę [...] zł., przy należności z tego tytułu – [...] zł, dokonano również częściowego umorzenia zaległości z tytułu I, IV raty podatku za 2003 r.). W konsekwencji tych umorzeń podatnikowi pozostało do zapłaty [...] zł., co stanowi miesięcznie kwotę [...] zł. Uzasadniając zajęte w sprawie stanowisko Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności przywołało treść 67 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Organ odwoławczy zaznaczył, iż należy przy tym mieć na względzie, że zasadą jest płacenie podatków, a udzielanie ulg stanowi wyjątek od tej zasady. Stwierdził, że brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ocena, czy w indywidualnie określonym przypadku zachodzą wymienione w przepisie względy, pozostawiona została uznaniu organów podatkowych. Kolegium nie zgodziło się z podatnikiem, że uprawnienia wynikające z art. 67 § 1 Ordynacji są równoznaczne z obowiązkiem organu podatkowego do pozytywnego rozpatrzenia każdego wniosku podatnika i to w całości. Podkreślono również, że udzielenie w którymkolwiek roku ulgi podatkowej nie powoduje tego, iż – przy niezmiennej sytuacji majątkowej podatnika – w każdym następnym roku umorzenie tychże zaległości jest obowiązkowe i ma być udzielone automatycznie. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Wójt Gminy N., wobec odmowy złożenia przez podatnika wyjaśnień odnośnie ponoszonych wydatków rodziny, dokonał prawidłowej oceny zebranych dowodów, które w tej sytuacji stanowiły wystarczającą podstawę wydania decyzji. Decyzja organu pierwszej instancji, w ocenie SKO, nie wykracza poza granice dopuszczalnego uznania administracyjnego. W skardze na powyższą decyzję A. M., odnosząc się do częściowego umorzenia zaległości podatkowej przez organ podatkowy pierwszej instancji oraz wskazania możliwości rozłożenia pozostałej do zapłaty kwoty [...] zł. na 3 raty miesięczne, podniósł iż nie rozumie tego, w jaki sposób można rozłożyć na raty kwotę, której brakuje w budżecie rodzinnym. W dalszej części uzasadnienia skargi podważa kompetencje organu pierwszej instancji, zarzucając upór, brak zdrowego rozsądku oraz własną interpretację niedoskonałego prawa. Zarzucił, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując że średnio-miesięczny dochód rodziny podatnika wynosi [...] zł., "nie doprowadziło wyliczeń do końca". Podkreślił, że nie wyliczono i nie wskazano dochodu na osobę w rodzinie, nie porównano tego dochodu "do obowiązującej administrację ustawowej miary kryterium dochodowego dla rodziny, które w rozpatrywanym okresie wynosiło [...] zł. Stwierdził, że przy przypadającym na członka rodziny dochodzie wynoszącym [...] zł., nie można upatrywać możliwości płatniczych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Skarga uzasadniona nie jest, albowiem wbrew jej twierdzeniom, zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o przepis art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.). Stosownie do tego przepisu organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Słuszną jest zatem teza wynikająca z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, a ponadto iż obowiązującą w polskim prawie jest zasada obowiązkowego płacenia podatków. Wyjątek od tej zasady Ustawodawca przewidział w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowa, poprzez dopuszczenie możliwości udzielania pomocy publicznej w postaci umorzenia zaległości podatkowej w wypadku zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj.: ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Każdy z tych warunków samodzielnie, albo też oba łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zobowiązania podatkowego. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym. W przeciwnym bowiem wypadku mogłoby to oznaczać dowolność, a nawet samowolność organu przy rozstrzyganiu określonych spraw. Przede wszystkim nie jest oparte o kryterium uznania ustalenie istnienia przesłanek z art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Użycie przez Ustawodawcę ogólnych zwrotów: "ważny interes podatnika", "interes publiczny" stwarza konieczność dokonania przez organ szerokiej oceny różnych wartości, w tym również systemu ocen pozaprawnych. Granice swobodnego uznania wyznacza choćby interes publiczny, co wiąże się z koniecznością odpowiedzi na pytanie – czy w konkretnym przypadku domaganie się spełnienia obowiązku podatkowego nie będzie sprzeczne z tym interesem. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowego ustalenia sytuacji materialnej podatnika, w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy, a przyjęte w oparciu o ten materiał rozstrzygnięcie nie wykracza poza granice dopuszczalnego uznania administracyjnego. W tym miejscu trzeba podnieść, iż w postępowaniu podatkowym obowiązuje zasada współdziałania strony i organu podatkowego. Oznacza to, iż organ jest wprawdzie obowiązany do wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy (w tym wypadku sytuacji materialnej podatnika), ale sama strona nie może zachowywać się w postępowaniu biernie, jeżeli podnosi okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki podatkowe, a które to okoliczności wymagają weryfikacji przez organ, w ramach obowiązku wynikającego z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.). Strona, odmawiając udziału w postępowaniu administracyjnym, sama pozbawiła się możliwości przedstawienia organowi podatkowemu dodatkowych argumentów i dowodów, potwierdzających słuszność jej żądania, a organ w takim wypadku obowiązany byłby je rozpatrzyć. W zaistniałej sytuacji organ podatkowy był uprawniony do podjęcia decyzji, w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy i nie można podnosić zarzutu, iż nie zostały podjęte wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.). Uwzględniając częściowo wniosek strony i dokonując (w 80%) umorzenia zaległości podatkowej organ de facto przyjął, iż zachodziła przesłanka ważnego interesu podatnika. Nie bez znaczenia dla oceny trafności zapadłego rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że decyzja o umorzeniu zaległego podatku ma charakter uznaniowy i musi uwzględniać również ważny interes publiczny, a zatem interes publiczny związany ze ściąganiem należności podatkowych. Trafnie organ odwoławczy zauważył, iż gospodarkę finansową w Gminie prowadzi się na podstawie budżetu, którego podstawowym źródłem są podatki. Odmowa ich uiszczenia przez podatników dysponującymi składnikami majątkowymi podlegającymi opodatkowaniu może spowodować, że organy gmin nie będą udzielać jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym, żyjącym w skrajnej nędzy, chorym, bezradnym życiowo, czyli osobom pozbawionym nie tylko podstawowego źródła utrzymania jak np. renta inwalidzka, ale również lokalu mieszkalnego. Nie można zgodzić się również z tezą, jaka wynika z zarzutów podatnika, iż brak wolnych środków finansowych, nawet na uregulowanie w ratach pomniejszonej należności podatkowej, automatycznie wiązać się winien z przyznaniem ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Powyższa okoliczność stanowić może wyłącznie podstawę oceny, czy spełnione są ustawowe przesłanki zastosowania ulgi określone w art. 67 § 1. Natomiast nawet w razie ustalenia, iż warunki takie występują, organ może podjąć decyzję odmowną, podając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowne motywy takiej decyzji. Jak już wcześniej zaznaczono organ podatkowy, dokonując częściowego umorzenia zaległości podatkowej, przyznał iż podatnik znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenie pomocy publicznej, przewidzianej art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Ograniczenie jednak żądania podatnika do kwoty [...] zł., przy zobowiązaniu podatkowym wynoszącym [...] zł., zostało we właściwy i wyczerpujący sposób uzasadnione, stąd też ocenę decyzji pierwszoinstancyjnej, dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, należy uznać za prawidłową. Z dotychczasowych spostrzeżeń wynika, że brak podstaw do tego, by kwestionować ocenę dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez organy podatkowe i dopatrywać się naruszeń prawa, których stwierdzenie skutkować musiałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wyrażone w decyzji stanowisko organu zostało dostatecznie pod względem formalnym uzasadnione. Decyzja ta nie uchybia także przepisom prawa materialnego, gdyż poczynione rozważania należy podzielić. W istocie bowiem trafnych ustaleń organ wysnuł zasadne wnioski. W sumie zatem należało skargę uznać za bezzasadną co skutkować musiało jej oddaleniem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).