I SA/Gl 1118/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, stwierdził, że jest bezrobotnym rolnikiem i nie osiąga żadnych dochodów. Zaznaczył, że zamieszkuje z bratem i z jego rodziną, obejmującą bezrobotną bratową i dwójkę dzieci. Dochody rodziny ograniczają się do wynagrodzenia brata w wysokości 1600 zł brutto, również skarżący pozostawać ma na jego całkowitym utrzymaniu. We wniosku nie wykazano żadnego majątku poza domem oraz nieruchomością rolną o powierzchni 2,65 ha. Pismem doręczonym w dniu 20 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym (zastrzeżono, że jeżeli jedną z tych osób jest małżonka skarżącego, należy traktować ją jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, chyba że skarżący udokumentuje, że jego małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód lub że toczy się postępowanie z powództwa o rozwód), udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień na temat prac dorywczych, o których mowa we wcześniejszym piśmie skarżącego z dnia 11 października 2013 r., określających aktualną wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego przez skarżącego z tego tytułu (zaznaczono, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosownymi dowodami, w szczególności kopiami umów, na podstawie których prace te są lub były wykonywane w okresie począwszy od października 2013 r., pokwitowań wypłaty wynagrodzeń w tym okresie lub – w braku takich dokumentów – oświadczeniami osób, na rzecz których prace te były świadczone, wskazującymi wysokość wynagrodzenia i jego formę, a także dodatkowe oświadczenie, że składającym jej osobom znana jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy), przedłożenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2012, przedstawienie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości posiadanego przez skarżącego gospodarstwa rolnego i wysokości uiszczonego przez niego podatku rolnego za ostatni rok oraz zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący lub któraś z osób pozostających w jej gospodarstwie domowym otrzymuje dopłaty związane z posiadanym gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że bratowa skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, przedstawienie kopii faktur, rachunków lub innych dokumentów obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i gospodarstwa rolnego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. W piśmie z dnia 21 lutego 2014 r., zatytułowanym jako wniosek, skarżący oświadczył, że popiera swój wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Podkreślił, że nie jest w stanie dostarczyć w zakreślonym terminie danych wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego. Powtórzył, że jest bezrobotny i nie ma majątku, który mógłby spieniężyć. Zarządzeniem z dnia 27 lutego 2014 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o 5 dni. Odpis zarządzenia doręczono w dniu 11 marca 2014 r. Pismem sporządzonym w tym samym dniu wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie podać dalszych informacji co do swojego stanu majątkowego. Skarżący wnosił już o przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu, lecz jego wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r. ze względu na fakt, iż nie nadesłał on żadnego z dokumentów wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. W związku z tym wezwaniem wnioskujący przedstawił bowiem tylko wspomniane pismo z dnia 11 października 2013 r. Wyjaśnił w nim, że pozostaje z żoną w nieformalnej separacji, że zamieszkuje oddzielnie i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył, iż utrzymuje się z prac dorywczych, uzyskując dochód w wysokości 300 zł, a dochodowość posiadanego przez siebie gospodarstwa rolnego określił na 800 zł. Skarżący poinformował, że nie dysponuje fakturami lub rachunkami obrazującymi wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego i że nie jest w stanie w zakreślonym terminie uzyskać od odpowiednich urzędów wszystkich dokumentów objętych wezwaniem. Skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy także w innych postępowaniach przed Sądem, lecz wnioski te były załatwiane odmownie z uwagi na to, że nie wykonał on w wystarczającym stopniu wezwań do uzupełnienia danych zawartych we wniosku – zob. np. postanowienie Sądu z dnia 18 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 930/10. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Zaznaczyć przy tym wypada, że Sąd lub referendarz sądowy prowadzący postępowanie nie może dokonywać czynności dowodowych z urzędu, tj. samodzielnie gromadzić materiału źródłowego, lecz musi ograniczyć się do wezwania wnioskodawcy do przedłożenia tego materiału. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, gdyż nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Nie podał przy tym żadnego powodu, który mógłby ten stan rzeczy usprawiedliwić. Nie może go stanowić niewystarczający termin, skoro w związku ze wzmianką w piśmie z dnia 21 lutego 2014 r., wskazującą na tego rodzaju trudności, referendarz sądowy ten termin przedłużył zarządzeniem z dnia 27 lutego 2014 r., mimo że pismo to zostało sporządzone już w dzień po doręczeniu wezwania. Tymczasem skarżący w dniu, w którym otrzymał odpis tego zarządzenia, oświadczył, że wezwania nie wykona, co dowodzi, że nigdy nie miał takiego zamiaru i nie podjął żadnych czynności celem zgromadzenia niezbędnej dokumentacji. Nadesłanie niektórych dokumentów, np. obrazujących koszty utrzymania, nie łączyło się zresztą z jakimikolwiek dodatkowymi kosztami i nie wymagało większego wysiłku. Ponadto skarżący nie wykonał wezwania także w tej części, w której zwrócono się do niego o złożenie wyjaśnień. Nie można zarazem tracić z pola widzenia, że wezwanie doręczono skarżącemu miesiąc temu, i to w niedługi czas po tym jak, skądinąd nie po raz pierwszy, odmówiono mu przyznania prawa pomocy ze względu na fakt, że uchylił się on od wykonywania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wnioskach składanych w tej materii. Co więcej, wezwania wystosowane do niego obecnie w znacznej mierze pokrywało się z wezwaniem wcześniejszym. Miał on więc świadomość tak wątpliwości, jakie budzi jego najogólniej rozumiana sytuacja materialna, jak i zakresu wymaganej dokumentacji źródłowej, a także konsekwencji swojej postawy procesowej, uniemożliwiającej wyjaśnienie tych wątpliwości. Powtórzyć zatem trzeba, że stosownie do art. 255 P.p.s.a wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Tym samym oznacza ono w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Niniejsza sprawa wymaga zaś szczególnie wnikliwych ustaleń z dwóch powodów. Po pierwsze, występujące w niej wątpliwości są szczególnie poważne, skoro skarżący – mimo licznych wezwań – nigdy nie przedstawił dostatecznych dowodów wpierających swoje oświadczenia, które w poszczególnych pismach składanych nie tylko w tym postępowaniu prezentują jego sytuację w sposób rozbieżny. Po drugie, wysokość kosztów należnych w sprawie jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Tymczasem skarżący na różnych etapach postępowania z jednej strony twierdzi, że jest bezrobotnym rolnikiem nieosiągającym żadnych dochodów, a z drugiej szacuje dochody swojego gospodarstwa rolnego i oświadcza, iż osiąga wynagrodzenie z prac dorywczych (nie przedłożył jednak wskazanych w wezwaniu dokumentów pozwalających zweryfikować te wyjaśnienia, np. zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego wydawanego w urzędzie gminy). Wyklucza to ustalenie jego możliwości płatniczych, tym bardziej że nie wykazał ani nawet nie sprecyzował też kosztów utrzymania gospodarstwa rolnego i domowego. Analogiczne ocenić wypada oświadczenia dotyczące jego sytuacji rodzinnej. W niniejszym postępowaniu oświadczył, że zamieszkuje z bratem i z jego rodziną, będąc na jego utrzymaniu, zaś w postępowaniu o sygn. akt III SA/Gl 930/10, że pozostawał w gospodarstwie domowym z małżonką, którą wskazał jako jedyną osobę osiągającą dochód w rodzinie. Adres zamieszkania skarżącego w obu postępowaniach był przy tym ten sam. Nie wiadomo zatem, z kim tworzy on w rzeczywistości gospodarstwo domowe, ponieważ ponownie nie wykonał on wezwania ani odnośnie do zaświadczenia w sprawie zameldowania, ani w części dotyczącej jego małżonki. W tym ostatnim kontekście wypada mieć na względzie, że na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, np. od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.