I SA/Gl 1132/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych - interpretacja na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W druku urzędowego formularza z dnia 16 stycznia 2012 r. J.C. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego motywach odnotował, że jego miesięczny dochód stanowi kwotę 580 zł, co skutkuje tym, że obecnie żyje na skraju ubóstwa. Podniósł przy tym, że nie stać go na wykupienie lekarstw. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej i mieszka w starym domu bez mediów, w separacji z rodziną. W wyniku badania wniosku co do treści, pismem z dnia 20 stycznia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe w lokalu położonym w R. przy ul. [...]; w tych ramach należało wykazać nadto tytuł prawny do tejże nieruchomości (prawo własności, współwłasność, najem, itp.); 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. zakupu opału, lekarstw itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (np. za pomocą kopii "odcinków" świadczenia emerytalnego) i pozostałych osób zamieszkałych w lokalu wskazanym w pkt 1 wezwania; 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2010 i 2011 r. (jeśli skarżący jej otrzymał); 5) nadesłanie kopii tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dzieci (okoliczność podniesiona w druku ORD-IN). W tych ramach należało także wykazać wysokość tychże świadczeń. W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie, przesłane na wskazany w skardze adres, odebrała w dniu 26 stycznia 2012 r. żona wnioskodawcy oznaczona przez pracownika poczty jako "dorosły domownik". Wezwanie to pozostało jednak bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Mając na uwadze wskazany przez skarżącego zakres jego wniosku należy tutaj odnotować, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" (patrz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Prezentowany w orzecznictwie pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia - gdy wykaże - wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 694 i n.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy. Przyjmuje się w orzecznictwie, że w sytuacji, w której "strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Z tych względów zobowiązano skarżącego do wykazania okoliczności stanu faktycznego, które pozwoliłyby na rzetelną i wolną od wątpliwości ocenę jego ogólnie pojmowanej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zdaniem rozpoznającego wniosek zasadną była potrzeba zweryfikowania oświadczenia skarżącego, iż "mieszka w separacji z rodziną", wszak już na etapie postępowania interpretacyjnego żona skarżącego odbierała jego korespondencję jako dorosły domownik. Przyjmuje się, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). W tym zakresie skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił żadnych dokumentów. Nie wykonał także pozostałej części wezwania referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2012 r. Z uwagi na ujawnione wyżej mankamenty dowodowe wniosku J.C. orzeczono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz art. 254 § 1 P.p.s.a.