I SA/Gl 1133/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego z dnia 2 września 2012 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 2 września 2012 r. zawierającym skargę na wskazaną w sentencji decyzję organu odwoławczego J. K. sformułował także wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, który następnie złożył na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu tego żądania zaakcentował, że nie dysponuje wystarczającymi środkami na utrzymanie siebie i swego syna, który z nim mieszka. Oświadczył, że nie mają żadnego majątku. Pośród miesięcznych dochodów wymienił: wpływy z własnej działalności gospodarczej w wysokości 318,89 zł, która, jak dodał, jest nierentowna, oraz wynagrodzenie syna, studenta zatrudnionego na jedną czwartą etatu, w kwocie 500 zł. Zwrócił również uwagę na zły stan swojego zdrowia, podkreślając, że często choruje, co ogranicza możliwości zarobkowe i równocześnie determinuje wydatki na leczenie. Okoliczności te, jak stwierdził, sprawiają, że poniesienie kosztów sądowych bez znaczącego uszczerbku dla sytuacji bytowej jego i jego rodziny jest niemożliwe. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: a) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualnie wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą skarżącego z tymi osobami; b) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (w tych ramach podano, że należy przedstawić zaświadczenia pracodawcy lub zleceniodawcy syna skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące i formie zapłaty oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności i świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy); c) przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących stan tych rachunków oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (w wypadku, gdyby rachunki te były zajęte – potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank i informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po dniu 31 sierpnia 2009 r. – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); d) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; e) przedłożenie dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące, deklaracji na podatek od towarów i usług oraz ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także ewidencji środków trwałych; f) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, jak również poparcie oświadczeń złożonych w tym zakresie stosowną dokumentacją (odpisem z księgi wieczystej, umową najmu itp.); g) nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji organu rentowego itp.), sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT lub paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. h) przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. Referendarz sądowy zastrzegł nadto, że ilekroć w wezwaniu tym mowa o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym należy przez to rozumieć także małżonkę skarżącego nawet, jeśli w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 15 listopada 2012 r. oświadczył, że: samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i "od 2000 r. posiada rozdzielczość majątkową z żoną"; osoby, których dotyczyło wezwanie, odmówiły mu udzielenia informacji, uznawszy, że są to "dane wrażliwe i chronione prawnie"; on sam nie posiada "rachunków bankowych ani innych oszczędności lub nieruchomości oraz rzeczy wartościowych". W dniu 3 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia odnotował, że skarżący nie nadesłał jakiegokolwiek z licznych dokumentów źródłowych, o jakie go wzywano, także tych, które dotyczyły bezpośrednio jego osoby. Pozostawiło to bez odpowiedzi pytania, które w wezwaniu tym postawiono, i w rezultacie nie pozwoliło na przychylenie się do zgłoszonego żądania. Odpis tego orzeczenia w dniu 12 grudnia 2012 r. doręczono skarżącemu, który w dniu 16 grudnia 2012 r. wniósł od niego sprzeciw. W piśmie tym skarżący sformułował wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, który złożył. Odwołując się następnie przede wszystkim do brzmienia przepisów prawa i rozmaitych statystyk, przedstawił obszerny wywód poświęcony kwestiom: ubóstwa oraz prawa strony do sądu. Podsumowując, stwierdził, że wezwanie referendarza sądowego zmierzało do zablokowania mu drogi do sądu, gdyż jego wykonanie było zależne od woli osób trzecich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w sprzeciwie wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przytoczyć należy brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Zawiera on bowiem wyjaśnienie przyczyny niemożności uwzględnienia takiego żądania, co jednakże nie stanowi przeszkody do zbadania, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie z tą regulacją w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wymaga jedynie dodania, że przepis ten ma zastosowanie w rozpatrywanym przypadku. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest poznanie sytuacji wnioskodawcy. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że to na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. Analiza przedstawionego stanu faktycznego nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy, a przesądzające znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącego, który prezentację własnej sytuacji ograniczył do złożenia oświadczeń nie popartych żadnymi dowodami, a w sprzeciwie skupił się wręcz na wywodach natury ogólnej. Uznać to należało za niewystarczające do pozytywnej weryfikacji jego żądania. Dostrzeżenia wymaga, że skarżący miał świadomość mankamentów złożonego wniosku, albowiem do ich usunięcia został wezwany. Nie uczynił tego jednakże, ani wówczas, ani na etapie składania sprzeciwu. Przedstawiona przezeń w tym piśmie argumentacja zmierzająca do podania w wątpliwość możności wykonania rzeczonego wezwania jest z kolei bezzasadna. Istotnie bowiem w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. Bez wątpienia są nimi pozostali członkowie wspólnego gospodarstwa domowego. Jest nią małżonek, i to niezależnie od tego, czy zamieszkuje osobno, oraz jaki ustrój majątkowy ustanowiono w małżeństwie, albowiem okoliczności te pozostają bez wpływu na obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Poza tym nie może umknąć uwadze, że skarżący w znacznej mierze nie ustosunkował się także do tej części wezwania, która dotyczyła wyłącznie jego. Reasumując, uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadzające się do przedstawionych wyżej twierdzeń skarżącego uznać należy za niewystarczające do stwierdzenia, by nie był on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, i dlatego na podstawie art. 246 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.