I SA/Gl 1133/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego z dnia 13 października 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Do skargi kasacyjnej, wniesionej w dniu 13 października 2014 r. od wydanego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 1 sierpnia 2013 r., którym oddalono wyżej wskazaną skargę J. K., pełnomocnik skarżącego załączył wniosek skarżącego z dnia 13 października 2014 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu żądania skarżący oznajmił, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem, którego częściowo utrzymuje. Zaakcentował, że nie mają żadnego majątku poza mieszkaniem o powierzchni 98 m2. Do miesięcznych dochodów zaliczył: wpływy z własnej działalności gospodarczej w wysokości 486,60 zł, która, jak zaznaczył, ma charakter sezonowy i jest nierentowna, oraz wynagrodzenie syna, studenta zatrudnionego na jedną czwartą etatu, w kwocie 500 zł. Stan swojego zdrowia ocenił jako bardzo zły. W tym kontekście zwrócił uwagę na konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leczenie, które wymaga wielu specjalistycznych zabiegów rehabilitacyjnych. Dodał też, że nie ma oszczędności ani możliwości zaciągnięcia kredytu lub pożyczki. Nadto podkreślił, że "od 2000 r. posiada rozdzielczość majątkową z żoną". Do wniosku załączył kserokopie: sporządzonego przez siebie (jako dyrektora) wykazu okresów swej niezdolności do pracy w latach 2011-2014, zeznania o wysokości dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w 2013 r. (dochód ten wyniósł 5.840,84 zł, przy przychodach w wysokości 430.847,58 zł i kosztach ich uzyskania w wysokości 425.006,74 zł), bilansu firmy podsumowującego zapisy w księdze za pierwsze półrocze 2014 r. (odnotowano w nim przychody ze sprzedaży w kwocie 203.414,86 zł, wydatki w kwocie 231.391,85 zł, w tym na zakup towarów – 168.674,79 zł i na wynagrodzenia – 7.000 zł, co dało stratę w kwocie 27.976,99 zł) oraz kilku paragonów aptecznych z różnych okresów (paragony z września 2014 r. dokumentują zakup leków za łączną kwotę 201 zł). Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualnie wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą skarżącego z tymi osobami; 2) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (w tych ramach podano, że należy przedstawić zaświadczenia pracodawcy lub zleceniodawcy syna skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące i formie zapłaty oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności i świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy); 3) przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących stan tych rachunków oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (w wypadku, gdyby rachunki te były zajęte – potwierdzającego ten fakt zaświadczenia bankowego informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po dniu 31 sierpnia 2009 r. – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym; 5) przedłożenie dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności odpisów: raportów kasowych i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów (w pełnej wersji) za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, a także ewidencji środków trwałych; 6) nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię, które potwierdzałoby, że syn skarżącego uczy się w tej placówce, a także odpowiadałoby na pytanie o to, czy otrzymuje on jakąkolwiek pomoc finansową oraz czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości uiszczana jest należność tym tytułem; 7) dostarczenie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji organu rentowego itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków; 8) przedstawienie odpisów faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. Referendarz sądowy zastrzegł nadto, że ilekroć w wezwaniu tym mowa o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym należy przez to rozumieć także małżonkę skarżącego nawet, jeśli w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Zaznaczył też, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący wniósł pismo z dnia 18 listopada 2014 r., w którym podał, że – z uwagi na przebywanie jego syna na zgrupowaniu sportowym – nie ma możliwości dostarczenia: zaświadczenia o osobach zameldowanych w mieszkaniu, które należy do syna, zaświadczeń dotyczących wynagrodzenia i nauki syna oraz jego zeznania podatkowego, a nadto dokumentów obrazujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Zapowiedział zarazem nadesłanie tych materiałów w późniejszym czasie, którego jednak nie określił. Zarazem oświadczył, że dokumenty finansowe odnoszące się do jego działalności gospodarczej zostały dołączone do wniosku, że od 2008 r. nie posiada rachunków bankowych ani "innych form oszczędnościowych" oraz że przedstawił już wszelkie posiadane dokumenty związane z zakupem leków. W dniu 8 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia odnotował, że skarżący nie nadesłał jakiegokolwiek z licznych dokumentów źródłowych, o jakie go wzywano, także tych, które dotyczyły bezpośrednio jego osoby. Pozostawiło to bez odpowiedzi pytania, które w wezwaniu tym postawiono, i w rezultacie nie pozwoliło na przychylenie się do zgłoszonego żądania. Odpis tego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 15 grudnia 2014 r. W piśmie datowanym na 22 grudnia 2014 r. i w tym dniu wniesionym skarżący sformułował sprzeciw od tego orzeczenia, w którym wyraził przekonanie, że materiał źródłowy, który zaprezentował, jest wystarczający do uznania, iż jego dochód mieści się poniżej granicy ubóstwa, a żądanie przedstawienia danych dotyczących sytuacji innych niż on osób wykracza poza granice rozpoznania jego wniosku. Odwołując się przy tym do brzmienia przepisów prawa i rozmaitych statystyk, przedstawił obszerny wywód poświęcony kwestiom: ubóstwa oraz prawa strony do sądu. W tym miejscu niezbędne staje się odnotowanie, że w niniejszej sprawie skarżący występował już o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie (poprzedni wniosek został zawarty w skardze). W dniu 7 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił jednak uwzględnienia jego żądania, a zażalenie wniesione od tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 84/13. Będąc następnie wezwany do uiszczenia 960 zł tytułem wpisu od skargi, skarżący wpłacił kwotę należną tytułem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z tych samych powodów, co wcześniejsze (zawarte w skardze) żądanie skarżącego. Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od przypomnienia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje wyłącznie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, a więc prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przekonania oceniającego do uwzględnienia zasadności zgłoszonego żądania. Tym bardziej zatem powinien on należycie ustosunkować się do wezwania o uzupełnienie przedstawionych danych, ponieważ zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy. Z brzmienia tych przepisów – wbrew twierdzeniu skarżącego – wynika też konieczność uwzględnienia całokształtu sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. Bez wątpienia są nimi pozostali członkowie wspólnego gospodarstwa domowego. Jest nią również małżonek, i to niezależnie od tego, czy zamieszkuje osobno, oraz jaki ustrój majątkowy został ustanowiony w małżeństwie, gdyż okoliczności te pozostają bez wpływu na obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Odniesienie tych spostrzeżeń do rozpatrywanego przypadku nie pozwala na stwierdzenie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącego, który swą sytuację – skądinąd po raz kolejny – przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od postanowienia, nie wyjaśnił kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie. W tym kontekście trudno nie zgodzić się z referendarzem sądowym, który ocenił, że przedstawiony przez skarżącego materiał zawiera ewidentne luki. Nie ulega bowiem wątpliwości, że dla oceny zdolności płatniczej wnioskodawcy przesądzające znaczenie ma poznanie, a następnie zestawienie wpływów i kosztów w jego gospodarstwie domowym. Niezbędne zatem staje się wyjaśnienie ilości osób wchodzących w skład tego gospodarstwa, ich dochodów i obciążeń, jak również zasadności ponoszenia tych wydatków. Tymczasem w niniejszej sprawie, pomimo precyzyjnego wezwania, skarżący nie przedstawił materiałów źródłowych, które kwestie te wyjaśniałyby w sposób zupełny lub przynajmniej wystarczający. Podjęta przez niego próba usprawiedliwienia takiego zachowania nie zasługuje natomiast na uwzględnienie, gdyż nieobecność syna mogła co najwyższej okresowo uniemożliwić mu przedstawienie dokumentów jego dotyczących. Skarżący zaś w znacznej mierze nie odniósł się także do tej części wezwania, która dotyczyła wyłącznie jego, przede wszystkim nie udokumentował stanu swego zdrowia, ani nie zobrazował dostatecznie aktualnej sytuacji finansowej prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa. Z tego względu należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.