I SA/Gl 1138/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2013 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W ramach urzędowego formularza PPF podkreśliła, że jej dochody ograniczają się do niewielkiego świadczenia rehabilitacyjnego w wysokości 877,43 zł brutto, które nie wystarcza nawet na bieżące wydatki, wyliczone na sumę 910,86 zł, obejmującą m.in. kwotę ok. 400 zł przeznaczaną na zakup żywności i lekarstw. We wcześniejszym piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. jako dodatkowe źródło dochodu skarżąca wskazała "zadłużenie wobec osób trzecich – pożyczki zaciągane na życie". Zwróciła uwagę także na ciążące na niej zobowiązanie kredytowe, którego nie jest w stanie spłacać. Według wniosku strona nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i posiada majątek nieruchomy w postaci domu i budynku gospodarczego; jest on jednak obciążony hipotecznie. Do wniosku załączono kserokopie decyzji przyznających skarżącej świadczenie rehabilitacyjne na kolejne okresy od dnia 20 września ubiegłego roku do dnia 14 września roku bieżącego oraz obszernej dokumentacji medycznej. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, kopii dokumentacji poświadczającej zadłużenie skarżącej, o którym mowa w piśmie z dnia 24 lipca 2013 r., oraz wskazującej wysokość tego zadłużenia, np. umów pożyczki, wezwań do zapłaty itp., kopii faktur VAT, paragonów lub rachunków, wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., dokumentujących wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącą na leczenie, zwłaszcza na zakup lekarstw oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, skarżąca przedłożyła w szczególności kopie: zaświadczenia potwierdzającego, że jest zameldowana pod wskazanym przez siebie adresem zamieszkania, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznającego ją za osobę częściowo niezdolną do pracy na okres do dnia 31 października 2014 r., wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od dnia 1 lipca do dnia 30 września bieżącego roku (suma uznań wyniosła w tym okresie 6.440,30 zł, a suma obciążeń 6.459,32 zł; na rachunek poza świadczeniem wskazanym we wniosku wpływały również inne należności, np. w dniu 15 lipca skarżąca wpłaciła na rachunek gotówką kwotę 900 zł; wyciąg dokumentuje również wiele wydatków pominiętych we wniosku, np. wydatki na zakup paliwa, które w lipcu wyniosły łącznie 474,8 zł), zawiadomienia o zajęciu tego rachunku z dnia 23 września 2013 r. (kwotę do przekazania z rachunku określono łącznie na 20.482,87 zł), czterech tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 5 września 2013 r., umowy pożyczki zawartej przez skarżącą z bankiem w dniu 24 stycznia 2012 r. oraz dwóch wezwań do zapłaty (jedno z nich pochodzi sprzed roku, natomiast drugie z dnia 7 sierpnia 2013 r. i dotyczy zaległości w opłatach za energię elektryczną w kwocie 185,35 zł). Skarżąca wyjaśniła, że nie jest w stanie udokumentować wydatków związanych z leczeniem i z utrzymaniem, poprzestając na oświadczeniach. Koszt podstawowych lekarstw wyliczyła na kwotę 137,96 zł, zastrzegając, iż nie uwzględniła wszystkich wydatków w tym zakresie, natomiast wydatki na wyżywienie i zakup środków żywności oszacowała na kwotę około 500 zł miesięcznie (około 15 zł na wyżywienie dziennie i kwota około 50 zł na środki czystości). Wpis od skargi wynosi w sprawie 500 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, że zachodzą podstawy do uwzględnienia jej wniosku w całości. Nie wykonała ona bowiem wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w stopniu pozwalającym na taką ocenę jej najogólniej rozumianej sytuacji materialnej, która byłaby wolna od wątpliwości. Dotyczą one przede wszystkim tego, czy istotnie nie pozostaje ona z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczenia skarżącej w tym zakresie nie zostały udowodnione w sposób wskazany w wezwaniu. Została ona mianowicie wezwana do nadesłania zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem jej zamieszkania, podczas gdy przedłożyła zaświadczenie potwierdzające wyłącznie to, iż ona sama jest tam zameldowana, co zresztą nie było w sprawie kwestionowane. Można dostrzec natomiast okoliczności, które pozostają w sprzeczności z analizowanymi oświadczeniami. I tak w toku postępowania odnotowano przypadek, gdy przesyłkę kierowaną do strony (wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu) doręczono do rąk jej domownika. Dalej na części nadesłanych dokumentów, np. decyzjach w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego, na wezwaniu do zapłaty, widnieje adres zamieszkania skarżącej inny niż adres jej zameldowania. Różni się on tylko numerem domu. Pod tym innym numerem zamieszkuje ojciec skarżącej, który był jej pracodawcą. Wynika to z deklaracji PIT-11 za ubiegły rok znajdującej się w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji. W tym kontekście odnotować wypada z kolei dwa fakty. Po pierwsze, w świetle przedstawionej dokumentacji medycznej skarżąca jest osobą mającą problemy w codziennej samodzielnej egzystencji, a jednocześnie pozostającą w bardzo dobrych relacjach z rodziną. Po drugie, bezsprzecznie ponosi wyższe wydatki i jednocześnie ma do dyspozycji więcej środków niż wskazuje we wniosku. Podkreślić więc trzeba, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku dotyczyło też osób zaliczających się do gospodarstwa domowego skarżącej, czyli tworzących z nią wspólnotę rodzinną, w ramach której m.in. ponosi się choćby część kosztów życia. Sytuacja majątkowa takich osób wywiera wpływ na możliwości płatnicze wnioskującego o przyznanie prawa pomocy i powinna być uwzględniona podczas rozpoznawania złożonego w tym zakresie wniosku. Powtórzyć należy, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi pochodzącymi z innych źródeł niż wskazane we wniosku. Dowodzi tego np. wspomniana wyżej wpłata gotówkowa dokonana przez nią na jej rachunek, która nie stanowi przy tym odosobnionego przykładu "dodatkowych" wpływów na ten rachunek. Wnioskująca nie wykonała zaś wezwania w części odnoszącej się do udokumentowania pożyczek udzielonych jej przez osoby trzecie, skoro nadesłana przez nią umowa została zawarta z bankiem i skądinąd stanowi element stanu faktycznego ustalonego w toku postępowania podatkowego. Spostrzeżenia powyższe znajdują również potwierdzenie w tym, że skarżąca ponosi wydatki przewyższające kwotę zadeklarowanych dochodów. Okoliczność ta wynika nie tylko z przeprowadzonej już analizy wyciągu z jej rachunku bankowego, obrazującego wydatki na cele inne niż te, o których mowa we wniosku i innych oświadczeniach, ale i z samej treści tych oświadczeń. Ponadto oświadczenia te pozostają ze sobą we wzajemnej sprzeczności. Otóż we wniosku skarżąca koszty zakupu leków i wyżywienia określiła na około 400 zł, tymczasem na wezwanie referendarza sądowego wyjaśniła, że już same wydatki na żywność tę kwotę przekraczają. Niewykonanie wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych obrazujących wysokość kosztów utrzymania i leczenia wyklucza przeprowadzenie weryfikacji w tym zakresie. To, że skarżąca nie wykazała, iż nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie oznacza jednak, że nie wykazała ona zarazem, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części lub tylko ustanowienie pełnomocnika. Nie można przecież tracić z pola widzenia poważnych problemów zdrowotnych skarżącej, uniemożliwiających jej znalezienie zajęcia zarobkowego i wiążących się z kosztami leczenia, stanowiących z pewnością znaczną część przyznanych jej świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ważną okolicznością są podjęte w ostatnim miesiącu czynności egzekucyjne, w tym zajęcie rachunku bankowego skarżącej. Należy też uwzględnić fakty ustalone w toku postępowania podatkowego, szczególnie wysokie obciążenie hipoteczne nieruchomości wnioskodawczyni i ciążące na niej zobowiązanie wobec banku, którego rata wynosi obecnie 695,58 zł (zob. wydruki z Centralnej Bazy Danych z Ksiąg Wieczystych oraz harmonogram spłaty umowy pożyczki, której kopię przedstawiono na wezwanie referendarza sądowego). Te wszystkie okoliczności pozwalają – pomimo podniesionych wcześniej wątpliwości – przyjąć, że jakikolwiek dodatkowy wydatek może wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej. Zaznaczyć wypada, że wybór powyższej postaci częściowego prawa pomocy na obecnym etapie postępowania w sposób pełniejszy niż ustanowienie adwokata przyczynia się do realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu. Stoi ona wszak przez koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których ją zwolniono, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.