I SA/Gl 1141/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 12 listopada 2008 r. (data z prezentaty SKO w C.) M. S. zwrócił się o częściowe przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W dalszej kolejności, odpowiadając na wezwanie referendarza, do Sądu wpłynął w dniu 16 stycznia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) druk urzędowego formularza PPF. W tych ramach skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 4 druku PPF). W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą (adwokat), z której w roku 2008 osiągnął dochód w kwocie [...] zł. Nadto uzyskuje przychody z najmu lokali mieszkalnych (około [...] zł miesięcznie), które – zdaniem skarżącego – nie wystarczają na pokrycie kosztów eksploatacji budynku. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną, córką i synem. Z posiadanych składników majątkowych wskazał na budynek wielomieszkaniowy o pow. użytkowej 779 m². Dochód rzeczonego gospodarstwa oszacował na kwotę [...] zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 20 stycznia 2009 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj.: "1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; podatek od nieruchomości, ubezpieczenie itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy wyjaśnić, kto i w jakiej wysokości przyczynia się do ponoszenia tych opłat, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (w tym rach. nr [...]) i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, 3) nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym); w przypadku nie składania deklaracji przez pozostałych domowników to należy tę okoliczność wykazać poprzez nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego informujące o tym, kto z nich nie jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, 4) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej w ramach Kancelarii Adwokackiej M. S. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należy wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, aktualnej ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres; w tych ramach należy nadto nadesłać wyciąg z rachunku "gospodarczego" firmy oraz kserokopię raportu kasowego za ostatnie sześć miesięcy, 5) wykazanie dochodów uzyskiwanych z tytułu najmu nieruchomości; w tych ramach należy wskazać między innymi formę opodatkowania tych źródeł przychodu, 6) złożenie wyjaśnień dotyczących J. i P. S.; w tych ramach należy określić, czy osoby te posiadają status osoby bezrobotnej, czy też pozostają w stosunku zatrudnienia. Wyjaśnienia te powinny zostać poparte stosownymi zaświadczeniami, w pierwszym przypadku - zaświadczeniem właściwego urzędu pracy, w drugim – zaświadczeniem o wysokości dochodów". W piśmie referendarza zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie to doręczono skarżącemu w dniu 29 stycznia 2009 r. jednakowoż do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 w zw. z art. 211 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Zgodnie więc z treścią art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. W toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bardzo istotną rolę odgrywają wszak trzy wartości liczbowe określające, po pierwsze wysokość kosztów sądowych, do których wnioskujący jest zobowiązany, po wtóre - jego możliwości zarobkowe i po trzecie - wysokość stałych niezbędnych kosztów utrzymania. Brak któregokolwiek z tych czynników może uniemożliwić dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyszło zatem zauważyć, że skarżący nie wskazał na potrzebę rozpoznania wniosku jakichkolwiek danych liczbowych określających wysokość ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków, w tym dotyczących zajmowanej nieruchomości. Odnotowany mankament wniosku nie został usunięty nawet pomimo wezwania referendarza sądowego w tym zakresie. Reasumując, skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w konsekwencji nie zareagował na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Trzeba podkreślić, że w rozpatrywanym stanie faktycznym dokładne wyjaśnienie wszelkich, nawet drugorzędnych okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ze względu na niewielką sumę kosztów sądowych tego postępowania. Akcentowana wyżej bierna postawa skarżącego nie pozwala w konsekwencji uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.