I SA/Gl 1153/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach, K. G. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ów zawarty został na urzędowym formularzu z dnia 27 lipca 2016 r. W jego motywach skarżąca oświadczyła, że w chwili obecnej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i nie posiada żadnych środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. W sierpniu 2015 r. utraciła zatrudnienie w związku z likwidacją stanowiska pracy. Od tamtego czasu nie udało się jej znaleźć stałej pracy. Skarżąca podniosła, że na jej utrzymaniu pozostaje niepełnoletnia córka, która od 10 lat choruje, co wiąże się ze stałym przyjmowaniem lekarstw, a tym samym z dużymi obciążeniami finansowymi. Mąż skarżącej opuścił rodzinę w 2010 r., a od 2014 r. trwa sprawa rozwodowa. Na czas tamtego postępowania udzielono zabezpieczenia w ten sposób, że zobowiązano męża skarżącej do świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki w kwocie 500 zł. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca mieszka z córką. Posiada dom o pow. 170 m2 obciążony hipoteką oraz garaż o pow. 16 m2, który jest przedmiotem zajęcia przez urząd skarbowy. Obciążony jest także udział skarżącej w nieruchomości położonej w K.. W tych ramach posiada 50% domu o pow. 130 m2. Jak wynika z adnotacji skarżącej, udział ten jest także przedmiotem zabezpieczenia. W rubryce "dochody" skarżąca odnotowała: "500 – alimenty na córkę; 153 – zasiłek pielęgnacyjny; 500 – pięćset plus; 700 – wynagrodzenie". Łącznie 1853 zł netto. Z kolei do stałych miesięcznych wydatków zaliczyła: prąd (150 zł); gaz (160 zł); wodę i ścieki (70 zł); wywóz śmieci (28 zł); internet i telefon (110 zł); zdrowie (320 zł); rata kredytu hipotecznego (500 zł). W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z dnia 28 września 2016 r.), w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; opłata z tytułu gospodarowania odpadami; podatek od nieruchomości, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; w tych ramach należało uwzględnić m.in. rachunek nr [...]; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; dochody z tytułu świadczeń pomocowych, w tym również z Rządowego Programu Rodzina 500 plus, należało wykazać np za pomocą kopii stosowanych decyzji lub dokumentów potwierdzających otrzymane świadczenia; w odpowiedzi na ten punkt wezwania należało wykazać również wysokość aktualnie otrzymywanych świadczeń alimentacyjnych; 4) udokumentowanie spłaty zadłużeń, w tym z tytułu kredytu hipotecznego; w tych ramach należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych jednostek; 5) udokumentowanie wydatków zdeklarowanych w druku PPF jako "zdrowie"; 6) wskazanie na jakim obecnie etapie znajduje się postępowanie w sprawie o rozwód; wyjaśnienia te należało poprzeć stosowną dokumentacją; 7) złożenie wyjaśnień, co do aktualnego miejsca zamieszkania męża skarżącej; w przypadku, gdy mąż w dalszym ciągu przyczynia się do utrzymania gospodarstwa domowego należało wykazać w jakim zakresie ma to miejsce; 8) złożenie wyjaśnień, co do wysokości środków pieniężnych, które skarżąca przeznacza na utrzymanie drugiej z córek, niewskazanej w druku PPF. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., nr 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Skarżącą pouczono nadto, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach przebywających w jej gospodarstwie domowym, należało przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. W piśmie procesowym z dnia 12 października 2016 r. pełnomocnik skarżącej szczegółowo przybliżył jej sytuację rodzinną i materialną. Podniesione okoliczności w znacznej części jednocześnie udokumentowano. Na gruncie przedłożonych materiałów źródłowych ustalono, co następuje. Stałe udokumentowane wydatki skarżącej z tytułu utrzymania nieruchomości kształtują się miesięcznie na poziomie około 868 zł (podatek od nieruchomości – ok. 32 zł; woda i odprowadzenie ścieków – 110 zł ; energia elektryczna – 142,81 zł ; gaz – 171,13 zł ; gospodarowanie odpadami – 28 zł; należność z tytułu usług telekomunikacyjnych <259,08 zł – należność za sierpień 2016 r.>; wydatki na lekarstwa – 125 zł ; spłata zaległości – 60,21 zł). Z przedstawionych dokumentów wynika nadto, że mąż skarżącej opuścił dom w 2014 r., a w 2016 r. został stamtąd wymeldowany. K. G. udokumentowała okoliczność pobierania zarówno zasiłku pielęgnacyjnego, jak i świadczenia wychowawczego. Skarżąca posiada zaległości wobec wspólnoty mieszkaniowej, które jednakże regularnie spłaca w ratach miesięcznych. Wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł. Należy jednakże nadmienić, że równolegle z niniejszym, prowadzone jest jeszcze jedno postępowanie ze skargi K. G., w którym również nałożono na nią obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w identycznej wysokości. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba jeszcze w tym miejscu podkreślić, że stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującej prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Stanowi to przede wszystkim konsekwencję tego, że nie wszystkie okoliczności, które skarżąca deklarowała w druku PPF znalazły potwierdzenie w przedłożonym przez nią materiale źródłowym. Co więcej część składanych przez nią oświadczeń jest wewnętrznie niespójna. Ta ostatnia konstatacja jest szczególnie widoczna na gruncie analizy druku PPF i dalszych oświadczeń strony skarżącej. Z jednej bowiem strony dowiadujemy się, że skarżąca nie pracuje (patrz uzasadnienie wniosku - pkt 5 druku) i jest osobą bezrobotną (patrz pismo pełnomocnika z dnia 12 października 2016 r. – s. 2, wers 4 i 6), z drugiej zaś, że jej wynagrodzenie miesięczne wynosi 700 zł netto (patrz pkt 10 druku PPF). Na gruncie szczegółowej analizy przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego (co znamienne, rachunek ten należy do córki skarżącej) stwierdzono, że K. G. uzyskuje, poza dochodem z tytułu świadczeń: wychowawczego, alimentacyjnego i pielęgnacyjnego, jeszcze inne środki pieniężne. Zauważono bowiem, że we wrześniu na rachunku bankowym odnotowano transakcje uznaniowe, w tym wpłaty własne, w łącznej kwocie 6.118,00 zł. Kwota ta stanowi ponad sześciokrotność łącznej wysokości wpisów sądowych w obu sprawach zainicjowanych przez skarżącą. Oczywiście dostrzeżono na wspomnianym rachunku również transakcje o charakterze obciążeniowym zatytułowane "utargi" na rzecz A Sp. z o.o. W tej materii można jedynie spekulować, że skarżąca jest ajentem (partnerem) w systemie partnerskim firmy A. Jednakowoż pomimo wezwania nie ujawniła w tym przedmiocie żadnych informacji, wręcz przeciwnie jej adwokat w dalszym ciągu utrzymywał, że skarżąca jest osobą bezrobotną. Taki stan rzeczy uzasadnia podejrzenie, iż K. G. pominęła pewne okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej, aby ukazać ją w sposób, który mógłby przemawiać na korzyść wniosku skarżącej. Taka postawa może dziwić w świetle oświadczenia zawartego w pkt 13 druku PPF, które sama podpisała, tym bardziej, że jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Ujawniona niespójność wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wypada odnotować, że za rozpoznaniem wniosku nie może w tym przypadku przemawiać charakter otrzymywanych przez skarżącą świadczeń pomocowych, albowiem wysokość, ani sam fakt ich otrzymywania, nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej skarżącej. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem przyznane z uwagi na stopień niepełnosprawności jej córki, zaś świadczenie wychowawcze przyznano na kolejne dziecko w rodzinie. O tym, że skarżąca powinna być objęta wnioskowanym prawem pomocy, nie może świadczyć fakt wystosowania w stosunku do niej wezwania do zapłaty należności z tytułu paliwa gazowego, wszak jest to należność bieżąca, a opóźnienie nie przekroczyło dwóch tygodni. Dodatkowo, analiza rachunku bankowego pozwoliła stwierdzić, że cykl płatności z tytułu opłat dotyczących mieszkania ma miejsce po 20 każdego miesiąca. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że w dacie otrzymania przez skarżącą wezwania z dnia 22 września 2016 r., należność nie była już wymagalna. Niewątpliwie sporym obciążeniem dla budżetu domowego skarżącej jest zobowiązanie kredytowe w łącznej kwocie 197.950,85 zł (stan na dzień 17 czerwca 2016 r.). Jednakże pomimo wezwania w tym zakresie nie przedstawiono żadnego dokumentu, który zobrazowałby aktualną realizację tej umowy kredytowej. Nie można zatem wykluczyć, iż raty są regulowane na bieżąco. Innym mankamentem wniosku jest nadto brak dokumentu wskazującego na wysokość aktualnie otrzymywanych świadczeń alimentacyjnych. Końcowo należy zwrócić uwagę skarżącej i jej pełnomocnika, że orzekający w sprawie referendarz sądowy nie ma obowiązku poszukiwania, ani wielokrotnego wzywania wnioskodawców celem pozyskania dowodów przemawiających za uwzględnieniem ich żądania. Jego zadaniem jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Z kolei wybiórcza prezentacja, czy wręcz ukrywanie tej dokumentacji, stanowią wystarczający powód odmownego załatwienia żądania, gdyż taki stan rzeczy uniemożliwia poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej skarżąca się znajduje, a tym samym stwierdzenie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Nawiązując do przywołanych na wstępie orzeczeń NSA trzeba stwierdzić, że nie jest możliwe w tym przypadku skonfrontowanie w sposób wolny od wątpliwości dochodów skarżącej i należnych w tej sprawie kosztów sądowych. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.