I SA/Gl 1164/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [....] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1908 zł, skarżący pismem z dnia 10 września 2013 r. złożył zażalenie, które, jak uznano zarządzeniem z dnia 16 września 2013 r., zawierało również wniosek o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym skarżący zwrócił uwagę na swoje problemy zdrowotne, które uniemożliwiają mu znalezienie zajęcia zarobkowego i wiążą się ze znacznymi kosztami leczenia, sięgającymi 600 zł miesięcznie. Zaznaczył, że poniesienie wpisu od skargi w tak dużej wysokości doprowadzi do całkowitego ubóstwa jego i jego rodzinę. Do pisma dołączono kserokopie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 września 2012 r. (skarżącego zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 30 czerwca 2014 r., zaznaczając, że może on być zatrudniony w warunkach pracy chronionej i wymaga zaopatrzenia w pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; według orzeczenia niepełnosprawność datuje się od 2003 r.) oraz dwóch pism, w świetle których skarżącemu wyznaczono obrońcę z urzędu w postępowaniach karnych. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 938/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, wobec czego nadano bieg wnioskowi o przyznanie prawa pomocy, wyzywając skarżącego do złożenia tego wniosku na urzędowym formularzu. W formularzu tym skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ponownie opisał w nim swoje problemy zdrowotne. Oświadczył, że utrzymuje się jedynie z czynszu najmu mieszkania, wynoszącego po odliczeniu czynszu płaconego spółdzielni 500 zł netto. Zaznaczył, że sporą część tej kwoty przeznacza na leczenie, tym razem szacując miesięczny koszt lekarstw na kwotę 280 zł. Według wniosku skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, a cały jego majątek został zajęty. Pismem doręczonym w dniu 14 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii umowy najmu lokalu oraz dokumentu potwierdzającego zapłatę ostatniego czynszu z tego tytułu, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania niniejszego wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po dniu 1 lutego 2012 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; we wskazanym dniu skarżący, jak ustalono w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1165/11, posiadał rachunki w trzech bankach, których nazwy wymieniono w wezwaniu), kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2012, faktur VAT, paragonów lub rachunków wystawionych przez apteki, wskazujących kwotę przeznaczaną przez skarżącego miesięcznie na zakup leków oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wnioskodawca nadesłał kserokopie umowy najmu lokalu z dnia 5 października 2012 r. (według niej czynsz najmu wynosi 800 zł, przy czym najemca zobowiązał się do pokrywania należności za energię elektryczną i za wodę), potwierdzenie zapłaty spółdzielni mieszkaniowej czynszu związanego z tym lokalem (wynosi on 306,10 zł), potwierdzenie uiszczenia opłaty za energię elektryczną zużytą w lokalu stanowiącym miejsce zamieszkania skarżącego w wysokości 69,36 zł, kilka rachunków dotyczących kosztów leczenia skarżącego (w grudniu ubiegłego roku suma tych wydatków wyniosła1032,86 zł, w tym suma wynikająca z paragonów aptecznych – 760,06 zł), a także wyciąg z jednego z rachunków bankowych skarżącego (nie odnotowano na nim żadnych operacji) oraz pismo informujące o wypowiedzeniu drugiego z nich (skądinąd prowadzonego w innym banku niż wskazany w wezwaniu). Wnioskujący w piśmie z dnia 19 lutego 2014 r. wyjaśnił nadto, że jest czasowo zameldowany pod adresem swojego zamieszkania, natomiast jego żona z dziećmi zamieszkuje osobno. Poinformował, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i że oczekuje na przyznanie świadczenia rentowego. Wskazał, iż przedłożył zeznania podatkowe za rok 2012, lecz materiały przesłane do Sądu tego dokumentu nie zawierają. Skarżącemu przyznano już prawo pomocy we wspomnianej już sprawie I SA/Gl 1165/11 – postanowieniem Sądu z dnia 29 marca 2012 r. zwolniono go z wpisu w części przekraczającej kwotę 900 zł. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd uznał, że skarżący nierzetelnie i wybiórczo prezentuje fakty, lecz wziął pod uwagę, iż w tamtym czasie po okresie pozbawienia wolności próbował on na nowo podjąć działalność gospodarczą. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W rozpatrywanej materii znaczenie mają zatem wyłącznie okoliczności łączące się z najogólniej rozumianą sytuacją materialną wnioskodawcy i jego rodziny. W szczególności ustanowienie obrońcy w postępowaniu karnym nie uzasadnia niejako samo przez się przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, skoro nastąpiło z częściowo odmiennych powodów, tj. głównie ze względu na potrzebę zagwarantowania prawa do obrony. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona, gdyż przedłożony przez niego materiał dowodowy nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji. Tak jak w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1165/11 skonstatować można, że prezentuje on fakty wybiórczo i nierzetelnie, zwłaszcza że w niniejszej sprawie mankamenty te mają charakter wręcz rażący. Przedłożony materiał dowodowy zawiera wszak ewidentne luki, zaś poszczególne dokumenty pozostają ze sobą w sprzeczności i nie potwierdzają oświadczeń wnioskodawcy, które zresztą również są niespójne. I tak skarżący z pewnością zaniżył swoje dochody. Nie przedstawił, wbrew treści pisma z dnia 19 lutego 2014 r., zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, w którym powinny być ujęte przychody ze wszystkich źródeł podlegających opodatkowaniu, w tym z działalności gospodarczej. W tym kontekście odnotować wypada, że w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1165/12 ustalono, iż skarżący dwa lata temu wznawiał taką działalność, mimo swej niepełnosprawności datującej się wszak od 2003 r. Należy zatem zbadać, jakie są rezultaty tych działań, czego nie można uczynić wobec braku dokumentów objętych wezwaniem, zwłaszcza zeznania podatkowego, a także wyciągów z rachunków bankowych. W tym ostatnim zakresie wezwanie również nie zostało wykonane, skoro zażądano w nim dokumentów dotyczących rachunków bankowych prowadzonych w trzech bankach, o których mowa m.in. w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1165/11, podczas gdy nadesłano zaledwie jeden taki dokument. Wystosowując to wezwanie, uwzględniono fakt ustalony w tamtym postępowaniu, że skarżący miał w dniu 1 lutego 2012 r. rachunki bankowe w trzech bankach, toteż zwrócono się do niego o przedstawienie bądź wyciągu z tych rachunków, bądź dokumentów poświadczających ich zamknięcie po wspomnianym dniu. Wykonanie tego wezwania jedynie w części uniemożliwia przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie pozwala wykluczyć wysoce prawdopodobnej ewentualności, że wnioskodawca zataił, iż nadal korzysta z rachunków bankowych, co ma zasadnicze znaczenie dla oceny jego możliwości płatniczych. Jest tak tym bardziej dlatego, że za całkowicie niewiarygodne trzeba uznać oświadczenie wnioskującego, jakoby jego dochody ograniczały się do czynszu najmu. W grudniu ubiegłego roku ponaddwukrotnie większą kwotę wydatkował on bowiem wyłącznie na leczenie. Zauważyć przy tym wypada, że kwota ta nie odpowiada oświadczeniom skarżącego na temat wysokości kosztów leczenia, które też różniły się od siebie diametralnie – w piśmie z dnia 16 września 2014 r. oszacowano te koszty na 600 zł, a w urzędowym formularzu na 280 zł. Ponadto wnioskujący nie wykonał wezwania do wykazania pozostałych kosztów utrzymania, skoro przedstawił wyłącznie rachunek za energię elektryczną, zresztą opłacony. Wątpliwości budzi także sytuacja rodzinna i mieszkaniowa skarżącego. Uchylił się on mianowicie od wykonania wezwania do nadesłania zaświadczenia w sprawie zameldowania, poprzestając na kolejnym oświadczeniu, mimo iż jego wcześniejsze wypowiedzi pozostają za sobą w sprzeczności. W piśmie z dnia 16 września 2014 r. podniósł on wszak, że uiszczenie wpisu od skargi doprowadzi do ubóstwa nie tylko jego, ale i jego rodzinę, później natomiast utrzymywał, że prowadzi samotne gospodarstwo domowe, a jego żona wraz z dziećmi zamieszkuje osobno. Żadna z tych wersji nie została w jakimkolwiek stopniu udokumentowana; skarżący nie wykazał też, by jego małżeństwo ustało przez rozwód lub by została orzeczona separacja. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.