I SA/Gl 1164/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w kwestii wniosku skarżącego z dnia 10 września 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł skarżący R. S. wniósł pismo z dnia 10 września 2013 r., w którym podkreślił, że konieczność poniesienia tego wydatku doprowadziłaby jego i jego rodzinę do całkowitego ubóstwa. Zwrócił też uwagę, że stan jego zdrowia znacznie utrudnia mu podjęcie pracy zarobkowej i wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów zakupu leków w wysokości 600 zł miesięcznie, natomiast majątku, który posiada, nie może spieniężyć, ponieważ został on zabezpieczony. Do pisma załączył kopie pism potwierdzających wyznaczenie dla niego pełnomocnika z urzędu w dwóch sprawach karnych, a także kopię orzeczenia stwierdzającego jego niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, która determinuje konieczność zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. W złożonym następnie (na urzędowym formularzu) wniosku o przyznanie prawa pomocy, datowanym na 28 stycznia 2014 r., skarżący wskazał z kolei, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu, skarżący wyjaśnił, że obecnie nie jest zatrudniony, ponieważ oczekuje na operację. Pośród składników swego majątku wymienił: ½ domu o powierzchni 225 m2 obciążonego hipoteką, mieszkanie o powierzchni 34,20 m2 i samochód osobowy o wartości 15.000 zł. Zaznaczył, że te i inne wartościowe przedmioty zostały zajęte. Oświadczył, że jedynym stałym źródłem jego dochodu jest kwota 500 zł, jaką uzyskuje z wynajmu mieszkania (stanowi ona różnicę między czynszem najmu w wysokości 800 zł, a czynszem należnym spółdzielni w kwocie 306 zł). Zwrócił też uwagę na swe problemy zdrowotne. Koszt zakup leków w skali miesiąca oszacował na 280 zł. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez nadesłanie: 1) zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; 2) dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii umowy najmu lokalu oraz dokumentu potwierdzającego zapłatę ostatniego czynszu z tego tytułu, a ponadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3) zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; 4) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności w bankach A, B S.A. oraz C, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również dokumentów dotyczących lokat, a w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte – przedstawienie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank (po dniu otrzymania wezwania) i informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po dniu 1 lutego 2012 r. – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 5) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za 2012 r. 6) faktur VAT, paragonów lub rachunków wystawionych przez apteki, wskazujących kwotę przeznaczaną przez skarżącego miesięcznie na zakup leków; 7) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi skarżący złożył pismo z dnia 19 lutego 2014 r., w którym oznajmił, że pod adresem jego miejsca zamieszkania tylko on jest zameldowany na pobyt czasowy. W drugim mieszkaniu, które wynajmuje, jest zameldowany tylko on. Oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, w szczególności nie mieszkając z nim była żona i dzieci. Zaznaczył, że oczekuje na przyznanie przez organ rentowy renty inwalidzkiej. Dodał, że nie posiada lokat bankowych, a jego konta zostały zajęte. Do pisma załączył kopie: umowy najmu (wynika z niej wskazana wyżej wysokość czynszu najmu), potwierdzenia zapłaty spółdzielni mieszkaniowej czynszu związanego z tym lokalem (wynosi on 306,10 zł), potwierdzenia zapłaty opłaty w kwocie 69,36 zł za energię elektryczną zużytą w lokalu stanowiącym miejsce zamieszkania skarżącego, kilku paragonów wystawionych przez apteki (wynika z nich, że w grudniu ubiegłego roku skarżący za leki zapłacił 768,85 zł), a także wyciągu z jednego z rachunków bankowych skarżącego, w ramach którego nie odnotowano żadnych operacji, oraz pismo informujące o wypowiedzeniu drugiego z nich. W dniu 13 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, akcentując, że skarżący uniemożliwił poznanie swej sytuacji z powodu selektywnego wykonania wezwania, które do niego skierowano, a także złożenia wzajemnie wykluczających się oświadczeń. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 20 marca 2014 r. W sprzeciwie od tego orzeczenia, wniesionym w dniu 27 marca 2014 r., skarżący wniósł o ponowne zbadania swej sytuacji oraz wymienił sprawy zawisłe przed sądami powszechnymi, w których jego żądanie o przyznanie pomocy prawnej zostało, jak podał, pozytywnie rozpatrzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie przez niego niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego ciężar przekonania oceniającego co do zasadności zgłoszonego wniosku, spoczywa na zgłaszającym to żądanie. Tym bardziej powinien on zatem należycie ustosunkować się do skierowanego doń wezwania o uzupełnienie przedstawionych danych, ponieważ zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy. Odniesienie powyższego do okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy nie pozwala na stwierdzenie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącego, który swą sytuację przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i następnie w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od postanowienia, nie wyjaśnił kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie. W tym kontekście trudno nie zgodzić się z referendarzem sądowym, który ocenił, że przedstawiony przez skarżącego materiał zawiera ewidentne luki i jest niespójny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący nie przedstawił w szczególności zaświadczeń dotyczących zameldowania, ani kopii zeznania podatkowego. Poza dowodem zapłaty należności za energię elektryczną nie udokumentował żadnych innych wydatków, jakie wiążą się z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W znacznej mierze nie ustosunkował się też do punktu 4 wezwania odnoszącego się do rachunków bankowych. Ponadto złożył wzajemnie wykluczające się oświadczenia w zakresie wysokości kosztów zakupu leków, a także stanu rodzinnego, kiedy to z jednej strony oznajmił, że powinność zapłaty wpisu od skargi może doprowadzić do ubóstwa jego rodzinę, a następnie oznajmił, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. W tej sytuacji pozytywna weryfikacja rozpatrywanego wniosku nie jest możliwa. Z tego względu należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.