I SA/Gl 1164/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od wpisu od zażalenia z dnia 21 listopada 2014 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 listopada 2014 r.; 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 710/14 oddalił zażalenie na to orzeczenie, podzielając wyrażony w nim pogląd, iż wnioskodawca zaprezentował swoją sytuację nierzetelnie. Na podstawie zarządzenia z dnia 21 lipca 2014 r. skarżącego wezwano zatem do wykonania wcześniejszego, prawomocnego już wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając na to wezwanie, strona pismem z dnia 8 sierpnia 2014 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który jednak został pozostawiony bez rozpoznania postanowieniem Sądu z dnia 23 września 2014 r. Pismem z dnia 3 października 2014 r. skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, które zostało odrzucone postanowieniem z dnia 6 listopada 2014 r., gdyż jego braki formalne i fiskalne nie zostały uzupełnione w terminie. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że bez znaczenia pozostaje to, że pismem z dnia 20 października 2014 r. skarżący po raz kolejny wniósł o przyznanie prawa pomocy, ponieważ uczynił to już po wspomnianym terminie. Pismem z dnia 21 listopada 2014 r. strona złożyła zażalenie na to postanowienie, toteż z uwagi na konieczność uiszczenia od niego wpisu, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 grudnia 2014 r. nadano bieg wnioskowi z dnia 20 października 2014 r. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący uzupełnił braku formalne tego wniosku, składając go na urzędowym formularzu, w ramach którego wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podkreślił w nim, że jest osobą niepełnosprawną i mającą problemy ze zdrowiem. Podniósł, że jego majątek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym i że uzyskuje dochody z tytułu najmu lokalu (850 zł) i w związku ze spłatą przysługującej mu wierzytelności (1600 zł). Kwoty te przeznacza na spłatę alimentów na trójkę dzieci (1500 zł), opłaty za mieszkanie (500 zł) oraz zakup lekarstw i żywności (450 zł). Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, dokumentu wskazującego tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokalu stanowiącego jego miejsce zamieszkania, dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii umowy najmu lokalu, dokumentu potwierdzającego zapłatę ostatniego czynszu z tego tytułu, dokumentu, z którego wynika wierzytelność, o której mowa we wniosku, oraz dokumentu poświadczającego środki uzyskane z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności pokwitowań, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności z trzech rachunków, o których była mowa na wcześniejszym etapie postępowania, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania niniejszego wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, dokumentów potwierdzających, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny, oraz określających kwoty alimentów uiszczonych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy, faktur VAT, paragonów lub rachunków wystawionych przez apteki, wskazujących kwotę przeznaczaną przez skarżącego miesięcznie na zakup leków oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 10 stycznia 2015 r. oświadczył, że zamieszkuje samotnie w jednym z należących do niego mieszkań, zaś drugie mieszkanie wynajmuje. Poinformował, że dokumenty dotyczące wierzytelności egzekwowanej na jego rzecz znajdują się u jego adwokata. Zaznaczył, iż nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż jego działalność gospodarcza wciąż jest zawieszona, zaś on sam ubiega się obecnie o rentę inwalidzką. Do pisma załączono kserokopie: potwierdzeń zapłaty alimentów na ręce komornika sądowego (wpłat tych dokonuje nie tylko skarżący, ale i osoba trzecia działająca w jego imieniu, przykładowo w grudniu ubiegłego roku wpłacili oni kwoty po 500 zł), kilku opłaconych rachunków odnoszących się do mieszkania, w którym skarżący zamieszkuje, i do mieszkania wynajmowanego, umowy najmu lokalu zawartej 1 września 2014 r. (dopisano na niej odręcznie, że czynsz najmu wynosi 350 zł, a "odstępne" mające pokryć koszty eksploatacji lokalu – 500 zł miesięcznie), zeznania podatkowego za 2013 r. (skarżący nie wykazał w nim żadnych przychodów z działalności gospodarczej), dokumentów potwierdzających tytuł prawny do lokalu oraz odnoszących się do egzekucji toczącej się przeciwko skarżącemu, np. zajęcia jednego z rachunków bankowych w związku z egzekucją należności głównej w wysokości 23.229,97 zł z dnia 12 listopada 2014 r., zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości wynajmowanej w związku z należnościami alimentacyjnymi zgłoszonymi przez małżonkę skarżącego, zaległymi w kwocie 14.333,33 zł i bieżącymi w kwocie 1600 zł miesięcznie (w aktach znajduje się też kopia obwieszczenia z dnia 25 września 2014 r. o drugiej licytacji tej nieruchomości), zawiadomienia z dnia 9 marca 2012 r. o wszczęciu egzekucji z drugiej nieruchomości należącej do skarżącego (w tym przypadku skarżący występuje w charakterze dłużnika razem z żoną, która jednak zamieszkuje pod innym adresem), pismo z dnia 2 października 2014 r. informujące skarżącego, jako dłużnika alimentacyjnego, o przyznaniu jego dzieciom prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (kwotę należności wierzyciela alimentacyjnego określono w nim na 58.809,64 zł) oraz wyciąg z rachunku bankowego, w którym nie odnotowano żadnych operacji Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką musi ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełniania danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący ponownie nie wykonał wezwania w sposób umożliwiający wyjaśnienie poważnych wątpliwości związanych z jego sytuacją. Kolejny raz nie nadesłał zaświadczenia w sprawie zameldowania, poprzestając na oświadczeniach, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Wymaga to jednak weryfikacji, skoro wezwanie do nadesłania urzędowego formularza odebrała osoba trzecia podająca się za jego dorosłego domownika, zaś połowa należności alimentacyjnych wpłacane jest w jego imieniu przez kogoś innego. Z drugiej strony, w świetle przedstawionej dokumentacji egzekucyjnej jest już poza sporem, że skarżący nie mieszka z żoną i z dziećmi. Materiał dowodowy nie pozwala też na ustalenie dochodów gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie wykonał wezwania do przedstawienia dokumentów potwierdzających wypłatę czynszu najmu oraz wierzytelności dochodzonej na jego rzecz, zwłaszcza wyraźnie wskazanych w wezwaniu pokwitowań. Dostarczył wyłącznie kopię umowy najmu z odręcznymi dopiskami określającymi kwotę uiszczaną przez najemcę. Wynika z nich jednak, że czynsz najmu wynosi zaledwie 350 zł, natomiast kwota 500 zł przeznaczana jest na utrzymanie wynajmowanego mieszkania. W konsekwencji dochody z tego tytułu muszą być mniejsze niż podane we wniosku i nie mogą wystarczyć na pokrycie opłat związanych z innym lokalem, w którym skarżący zamieszkuje. Ponadto skarżący zaprezentował dokumenty dotyczące jedynie dwóch rachunków bankowych spośród trzech objętych wezwaniem. Niemniej nie można tracić z pola widzenia, że wnioskujący udokumentował swoją sytuację w znacznie większym stopniu niż poprzednio i że wykazał swoje problemy finansowe. Niewątpliwie ciąży na nim wysokie zadłużenie, w tym z tytułu alimentów. Należności te dochodzone są w toku egzekucji prowadzonej także z obu nieruchomości należących do skarżącego, co zagraża materialnym podstawom jego egzystencji. Dlatego można przyjąć, że dowiódł on, iż poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wedle art. 245 § 3 P.p.s.a. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie z art. 245 § 4 P.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat może polegać na zwolnieniu od ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Wyliczenie to ma charakter jedynie przykładowy, co nie wyklucza innej postaci takiego zwolnienia, w tym sprowadzającej się do zwolnienia z konkretnej opłaty, skądinąd w niektórych przypadkach wnioski stron ograniczają się właśnie do jednego elementu kosztów sądowych, np. wpisu. Z tego powodu uznano, że zakres zwolnienia przyznanego skarżącemu może być zawężony do jednej opłaty, tj. do zażalenia, które powinien on uiścić na obecnym etapie postępowania. Po pierwsze bowiem rozstrzygnięcie takie pozwoli nadać bieg zażaleniu i przedstawić je Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który będzie mógł przeprowadzić kontrolę instancyjną zaskarżonego rozstrzygnięcia, odnosząc się do argumentów prezentowanych przez stronę, co nie wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika. Po drugie, wątpliwości, które wciąż domagają się wyjaśnienia, nadal są poważne i uniemożliwiają przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie szerszym niż niezbędny dla zapewnienia mu prawa do sądu w tej fazie postępowania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.