I SA/Gl 1164/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Pindel po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a przyznać radcy prawnemu K. R. wynagrodzenie od Skarbu Państwa w kwocie 221, 40 zł (słownie: dwieście dwadzieścia jeden złotych czterdzieści groszy, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 41,40 zł) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy, ustanawiając mu radcę prawnego, którym wyznaczony został radca prawny K. R.. Nastąpiło to już po odrzuceniu skargi postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. ze względu na nieuiszczenie od niej wpisu. Wyznaczony pełnomocnik dnia 21 października 2015 r. przeglądał akta w siedzibie Sądu (zapisem urzędowy, k. 243 akt), a następnie złożył wniosek "o przyznanie kosztów nieopłaconej ani w całości, ani w części pomocy prawnej świadczonej z urzędu", przedstawiając opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W opinii tej podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 4 maja 2015 r., że skarga podlegała odrzuceniu, gdyż skarżący nie wykonał w terminie wezwania do uiszczenia wpisu. Nawiązał zarazem do przywołanych przez Sąd okoliczności poprzedzających wydanie tego orzeczenia, tj. do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy i jego bezskutecznego wniosku o przywrócenie wspomnianego terminu. Zdaniem pełnomocnika postanowienie z dnia 4 maja 2015 r. jest konsekwencją wcześniej podjętych w sprawie rozstrzygnięć i nie można w sposób odpowiedzialny sporządzić i uzasadnić skargi kasacyjnej mogącej je zakwestionować. Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W rozpatrywanym zakresie należy zatem sięgnąć do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm., dalej powoływanego jako rozporządzenie). W myśl § 15 pkt 1 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w jego rozdziałach 3-4. W przepisie tym dopuszczono zatem bądź określenie wspomnianego składnika wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości równej przyjętym w rozporządzeniu stawkom minimalnym, bądź jego podwyższenie we wskazanych granicach, nie przewidziano natomiast jego obniżenia, tj. przyznania go w kwocie mniejszej niż stawka minimalna. Możliwość taką wprowadzono z dniem 15 sierpnia 2015 r. w wyniku nowelizacji przytoczonego wyżej art. 250 przeprowadzonej przez art. 1 pkt 67 z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który wedle art. 2 tej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Zgodnie z dodanym do art. 250 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi § 2 w uzasadnionych przypadkach sąd może obniżyć wynagrodzenie pełnomocnikowi wyznaczonemu w ramach prawa pomocy. Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy zachodzi tego rodzaju uzasadniony przypadek, musi być przeprowadzona z uwzględnieniem tych okoliczności, jakie według § 2 ust. 1 rozporządzenia należy wziąć pod uwagę podczas zasądzania opłaty, czyli niezbędnego nakładu pracy radcy prawnego, a także charakteru sprawy i wkładu pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. To z punktu widzenia tych kryteriów wynagrodzenie równe stawkom minimalnym musi być uznane jako niewspółmierne i podlegające przez to obniżeniu do takiej wysokości, która by im odpowiadała. Zdaniem Sądu taki stan rzeczy wystąpił w niniejszej sprawie, gdyż wynagrodzenie w wysokości stawki minimalnej byłoby nadmierne i nieproporcjonalne do nakładu pracy, z jakim wiązało się udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika na tym etapie postępowania, na którym go ustanowiono. W świetle terminologii przyjętej w § 14 ust. 2 rozporządzenia pełnomocnik nie prowadził sprawy w pierwszej instancji, gdyż został do niej wyznaczony już po odrzuceniu skargi, toteż przysługuje mu wynagrodzenie za czynność podjętą przez niego w instancji drugiej, polegającą na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W myśl § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia stawka minimalna za tę czynność, jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny, wynosi 75 % stawki minimalnej za instancję pierwszą, określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, nie mniej niż 120 zł. Ten ostatni przepis stanowi z kolei, że w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stawkę minimalną oblicza się na podstawie § 6 rozporządzenia, tj w sposób stosunkowy, uzależniony od wartości tego przedmiotu (lit. a), zaś w innych sprawach stawka minimalna jest stała i wynosi 240 zł (lit. c). Paragraf 14 ust. 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia można pozostawić na uboczu, ponieważ mowa w nim o stawce minimalnej w sprawie ze skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego. W rozpatrywanej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia jest znaczna ([...] zł) i mieści się w przedziale, dla którego przewidziano stawkę minimalną w kwocie 3600 zł (§ 6 pkt 6 rozporządzenia). 75% tej kwoty to 2700 zł. Uzależnienie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika od tej wysokiej wartości przedmiotu zaskarżenia jest jednak całkowicie nieuzasadnione ze względu na przywołane kryteria wymienione w § 2 ust. 1 rozporządzenia. W sprawie nie doszło wszak do rozpoznania skargi, skoro została ona odrzucona jako nieopłacona. W konsekwencji Sąd poprzestał na rozstrzygnięciu formalnym, o charakterze jedynie procesowym i nie odniósł się w ogóle do sprawy merytorycznie, nie rozważając tego, czy należność pieniężna, której dotyczyła skarga, była wymierzona w prawidłowej wysokości, czy też nie. Dla takiego rozstrzygnięcia, konstatującego wyłącznie fakt, że upłynął termin do wykonania wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, bez znaczenia pozostaje to, jaka była wartość przedmiotu zaskarżenia. Przemawia to za obniżeniem wynagrodzenia poprzez ustalenie go w oderwaniu od tej wartości, według stałej stawki minimalnej z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia (240 zł), przewidzianej dla spraw, w których wartość ta nie występuje. 75 % tej stawki to 180 zł. Sąd nie traci również z pola widzenia innych, poza charakterem sprawy, przesłanek wynikających z § 2 ust. 1 rozporządzenia, choć w położeniu procesowym, w jakim pełnomocnik się znajdował w momencie, gdy został wyznaczony, dysponował on ograniczonymi środkami pozwalającym mu wpłynąć na dalszy bieg postępowania w sposób korzystny dla skarżącego. Niemniej czynności, jakie powziął w sprawie, nie łączyły się z ponadprzeciętnym nakładem pracy, i nie wykraczały poza standardowe działania, jakie powinien on wykonać w ramach zwykłej staranności wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu. W opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej poprzestał on przecież na nawiązaniu do spostrzeżeń poczynionych w uzasadnieniu postanowienia, od którego skarga ta mogła być wywiedziona, i wyraził aprobatę dla podjętego nim rozstrzygnięcia. Tym samym niepodobna też przyjąć, że pełnomocnik przyczynił się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Nie musiał on się zmierzyć ze złożonym problemem prawnym, zaproponować jego rozwiązania i bronić go czy to w sporze ze stroną przeciwną czy to składając środek zaskarżenia od orzeczenia reprezentującego odmienne stanowisko. Także więc z tych powodów należało wynagrodzenie obniżyć do wysokości adekwatnej do skali udzielonej pomocy prawnej i do jej znaczenia dla wyniku postępowania. W świetle § 2 ust. 3 rozporządzenia przyznane wynagrodzenie (opłatę) trzeba natomiast podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. o 23% (41,40 zł). Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i z uwzględnieniem § 2 ust. 1 i 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a i c i pkt 2 lit. b oraz § 15 rozporządzenia, orzekł jak w sentencji.