I SA/Gl 1168/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G., G. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. w kwestii wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżących od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z 23 stycznia 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł. Ustalono wówczas, że łączny dochód w ich gospodarstwie domowym stanowi kwotę 3.000,34 netto, zaś miesięczne udokumentowane wydatki wynoszą 2.005,48 zł. W konsekwencji wskazanego na wstępie orzeczenia, w dniu 13 lutego 2018 r. uiszczono wpis sądowy w wysokości zakreślonej orzeczeniem referendarza. Wyrokiem z dnia 17 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia. Wnosząc skargę kasacyjną od ww. orzeczenia kończącego to postępowanie w pierwszej instancji, skarżący zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do skargi kasacyjnej dołączono urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy, w których skarżący wystąpili o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosków odnotowali, że w aktualnej sytuacji majątkowej nie są w stanie uiścić stosunkowego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, a ewentualna odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwi im skontrolowanie wyroku, który uznają za niezgodny z prawem. Z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący/wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący posiada ½ udziału w domu o pow. 232 m2 o wartości 200.000,00 zł, zaś jego żona jest w ½ współwłaścicielem mieszkania o pow. 47,35 m2 o wartości 120.000,00 zł. Dodatkowo skarżący posiada udział (50%) we własności samochodu ciężarowego marki MAN. Wnioskodawcy nie posiadają innych praw majątkowych. Łączny dochód w ich gospodarstwie domowym zdeklarowano w kwocie 3.050,00 zł, zaś wydatki w skali jednego miesiąca zamykają się w kwocie około 2.800,00 zł. Do urzędowego formularza dołączono kopie szeregu dokumentów źródłowych, które potwierdzają w znacznej części deklarowane przez wnioskodawców dochody i wydatki w ich gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co istotne, strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna tę okoliczność udowodnić. Jest nadto poza sporem, że winna uwzględnić przy tym fakt, że na wcześniejszym etapie postępowania wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które zachowało swą moc. Taki stan rzeczy wystąpił w niniejszej sprawie, gdyż prawomocnym postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 r. przyznano już skarżącym prawo pomocy, zwalniając ich od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł. Ponowienie wniosku oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy polega w zasadzie na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony wnioskującej od obowiązku wykazania, że nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności w omawianym zakresie. Także i w takich przypadkach o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy (zmiany poprzedniego rozstrzygnięcia) przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc te uwagi do rozpatrywanego stanu faktycznego, stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do odstąpienia od oceny możliwości finansowych skarżących powziętej w poprzednim postanowieniu referendarza sądowego. Zarówno dochody, jak i wydatki gospodarstwa domowego kształtują się obecnie na poziomie zbliżonym do tergo, który ustalono już w toku poprzedniego wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Tak jak poprzednio należy zwrócić uwagę skarżących, że nie wszystkie deklarowane przez nich wydatki mają w świetle judykatury charakter "koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny". Do takich należy przede wszystkim zaliczyć zobowiązanie kredytowe, które w tym przypadku obciąża budżet domowy w skali miesiąca o kwotę 382,42 zł. Z katalogu wydatków powszechnie uznawanych za konieczne należy wykluczyć także stałe wynagrodzenie pełnomocnika procesowego. Ponosząc relatywnie wysokie wydatki związane z obsługą prawną, skarżący winni przede wszystkim liczyć się z zasadniczymi kosztami dochodzenia swoich praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi wydatkami. Konkludując, rozpoznający wniosek nie znalazł podstaw faktycznych i prawnych aby odstąpić od rodzajowo przyjętego charakteru przyznanego uprzednio prawa pomocy. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., mając nadto na uwadze art. 165 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.