I SA/Gl 1169/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak (spr.), Sędziowie NSA Eugeniusz Christ, Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi A S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17, 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), Dyrektor Izby Skarbowej w K. po rozpatrzeniu zażalenia E. O.- pełnomocnika A S.A. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. Nr [...],[...],[...] obejmujących należności z tytułu składek uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. obejmujących zaległości składkowe S.A. B w C. będący organem egzekucyjnym z upoważnienia art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej dalej ustawą egzekucyjną Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. zawiadomieniami z dnia 22.10.2002 r. oraz 01.07.2003 r. zajął rachunek bankowy zobowiązanego w C S.A. I Oddział w C., naliczając na podstawie art. 64 i 64c tej ustawy koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł. Następnie wnioskiem z dnia 03.01.2007 r. reprezentująca A S.A. z siedzibą w W. radca prawny E. O., zwróciła się o umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Wniosek ten został załatwiony postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. Nr [...],[...] umarzającym postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość spowodowaną brakiem legitymacji wnioskodawcy do występowania w imieniu zobowiązanego. Utrzymane zostało ono w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...], zaskarżonym 20.07.2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W ramach uwzględnienia skargi pełnomocnika zobowiązanego, radcy prawnego E. O., Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r. [...] uchylił w całości własne postanowienie ostateczne z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. Nr [...] , [...] z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu I instancji, który postanowieniem z dnia [...] Nr [...] również odmówił B S.A. umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł. Dalej wskazano, że także i na to postanowienie pełnomocnik Strony wniosła zażalenie uwzględnione postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...]. Niezależnie od powyższego, pismem z dnia 04.06.2008 r. pełnomocnik wystąpiła o zwrot nienależnie wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych z uwagi na bezpodstawne wszczęcie egzekucji, w sprawie którego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...] Nr [...], utrzymanym następnie w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...], stwierdziwszy bezprzedmiotowość prośby o zwrot nienależnie wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych umorzył postępowanie. Dalej zauważono, że podaniem z dnia 30.06.2008 r. umocowana w sprawie radca prawny E. O. wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego zakończonego ostatecznym spłaceniem zaległości składkowych w dniu 25.03.2008 r. zgodnie z zawartym z wierzycielem układem ratalnym, podnosząc bezpodstawne wszczęcie egzekucji, uprawniające do zwrotu nienależnie pobranych w jego trakcie kosztów egzekucyjnych. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. nie zgadzając się z argumentacją wniosku, postanowieniem z dnia [...] Nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z uwagi na pozostałe do uregulowania koszty egzekucyjne, zaskarżonym w trybie zażaleniowym. Wskazując w zażaleniu na naruszenie: 1. przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w szczególności poprzez nie ustalenie stanu faktycznego niniejszej sprawy, 2. przepisu art. 10 § 1 Kpa poprzez uniemożliwienie skarżącej wzięcia udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zgłoszonych żądań bezpośrednio po zakończeniu postępowania dowodowego, a przed wydaniem rozstrzygnięcia, 3. przepisów art. 6, art. 8, art. 124 § 1, art. 107 § 3 w związku z art. 126 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa pełnomocnik strony skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadniając zarzut wymieniony w punkcie 1 sentencji zażalenia pełnomocnik strony zaakcentowała, że zgodnie z tymi przepisami organ I instancji winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, wszechstronnie, z poszanowaniem interesu publicznego i Strony. Natomiast postępowanie organu egzekucyjnego wskazuje na nie respektowanie tego obowiązku, albowiem deklaracje rozliczeniowe będące podstawą wystawienia tytułów wykonawczych nie zawierały pouczenia, wymaganego w art. 3a § 2 ustawy egzekucyjnej, a ponadto nie wystosowano do zobowiązanego upomnień, o których mowa w art. 15 § 1 tej ustawy warunkujących przystąpienie do egzekucji. Stąd bezprawnym było obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, naliczonymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym sprzecznie z prawem. W odniesieniu natomiast do punktu 2 pełnomocnik podkreśliła, że organ egzekucyjny I instancji, nie wzywając strony do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, uniemożliwił ustosunkowanie się do stanowiska wyrażonego przez wierzyciela w kwestii wymagalności kosztów egzekucyjnych, opierając się wyłącznie na jego wypowiedzi, a ponadto nie odniósł się do przedstawionych dowodów w postaci deklaracji rozliczeniowych. Odnosząc się do tych zarzutów organ odwoławczy, stwierdził co następuje: Nietrafnym na gruncie obowiązujących przepisów należy uznać zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, albowiem wdrażając postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny, nie ma obowiązku żądać od wierzyciela deklaracji, będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, gdyż to on ma czuwać nad spełnieniem wymogu art. 3a § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Zauważono także, że bezwzględnie jednak te organy wybrane zostały do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej pod kątem zaopatrzenia tytułów wykonawczych we wszystkie elementy warunkujące wszczęcie postępowania egzekucyjnego, o czym stanowi art. 28 § 1 ustawy egzekucyjnej. Kontynuując wskazano, że bezsprzecznie tytuły wykonawcze stanowiące podstawę dokonania czynności egzekucyjnych, za które organ egzekucyjny Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. naliczył sobie koszty egzekucyjne, pozbawione były jednego istotnego elementu, a mianowicie dowodu doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 27 § 3 w związku z art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej. Ten fakt dyskredytuje organ egzekucyjny w staraniach odzyskania kosztów egzekucyjnych, które de facto wiązały się wyłącznie z czynnością egzekucyjną i czysto techniczną w postaci wydania zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, nie zrealizowanego zresztą przez dłużnika zajętej wierzytelności. Odnosząc się natomiast do argumentu nie zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym art. 10 § 1, w związku z art. 81 kpa nakazującego umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, wyjaśnić należy, iż nie mają one zastosowania do postanowień, albowiem jest w nim mowa o decyzjach, a art. 126 kpa, odsyłający do niektórych przepisów dotyczących decyzji, nie wymienia ani art. 10, ani też art. 81 kpa. W związku z tym, iż z powodu wykazywanych we wnioskach pełnomocnika naruszeń ze strony organu egzekucyjnego i instancji, uchylone zostało wcześniej rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia kosztów egzekucyjnych, a sposób ponownego rozstrzygnięcia tej kwestii ma ścisłe przełożenie na zagadnienie umorzenia postępowania egzekucyjnego trwającego wyłącznie z uwagi na nieściągnięte koszty egzekucyjne - postanowiono jak we wstępie. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego pełnomocnik podatnika wniósł o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej zarzucając mu: - naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a także dokonanie ustaleń sprzecznych z zasadą swobodnej oceny dowodów - przepisu art.10 § 1 kpa poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zgłoszonych żądań oraz co do zebranego w sprawie materiału dowodowego bezpośrednio przed wydaniem rozstrzygnięcia, - przepisu art. 6, 7, 8, 11 oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 tej samej ustawy poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez zobowiązanego, nie uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa. W uzasadnieniu skargi, po przedstawieniu przebiegu dotychczasowego postępowania podkreślono, że wprawdzie zaskarżone rozstrzygnięcie jest dla strony korzystne, albowiem uchyla wadliwe postanowienie organu I instancji, to jednak zachodzi konieczność jego zaskarżenia, gdyż nie odnosi się ono do zasadniczego w sprawie zarzutu strony, a mianowicie niedopuszczalności egzekucji z powodu braku w deklaracjach rozliczeniowych wystawianych przez zobowiązanego i przesyłanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pouczeń o tym, że deklaracje te mogą stanowić podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych, a tym samym, że możliwe jest w takim wypadku wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zbadanie tego, czy deklaracje pouczenia takie zawierały jest nieodzowne, gdyż w przypadku ich braku postępowanie egzekucyjne było niedopuszczalne. Podkreślono też, w tym kontekście, że organy deklaracje te posiadały, mogły zatem bez przeszkód ustaleń takich dokonać. Zarzut ten dotyczy także organu II instancji, który prowadził postępowanie wyjaśniające. Podniesiono też, że wbrew stanowisku organu, przepis art. 10 § 1 kpa znajdował zastosowanie w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym. Zaakcentowano też, że to organ egzekucyjny, a nie wierzyciel ma obowiązek badać dopuszczalność egzekucji, a tym samym także to, czy istniała podstawa prawna do wystawienia tytułów wykonawczych. Obowiązek taki spoczywa też na Dyrektorze Izby Skarbowej jako na organie nadzoru. Odpowiadając na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga okazała się zasadna aczkolwiek głównie z powodów w niej niewywiedzionych. W punkcie wyjścia oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że zostało ono wydane na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kpa przy zastosowaniu art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwanej dalej w skrócie "ustawa egzekucyjna". W myśl powołanego przepisu ustawy egzekucyjnej jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Normę tę należy rozumieć jako powinność – pełnego lub ze zmianami – stosowania tych przepisów, ewentualnie jako powinność niestosowania ich w ogóle (ze względu na odmienne uregulowanie danej kwestii w ustawie egzekucyjnej). Zgodnie z ta zasadą organ nadzoru, działając na podstawie art. 138 w zw. z art. 144 kpa wydaje postanowienie, w którym: utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie albo uchyla to postanowienie w całości lub części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając to postanowienie – umarza postępowanie pierwszej instancji albo umarza postępowanie zażaleniowe. Organ nadzoru może też uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Godzi się też zauważyć w tym miejscu rozważań, że wydanie decyzji (postanowienia) kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest tu wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2 kpa. W rozpoznawanej sprawie należało zatem rozważyć w pierwszej kolejności to, czy uchylenie przez organ nadzoru postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia nie naruszało art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej. Trzeba zatem przypomnieć, że przedmiotem zaskarżenia w trybie instancyjnym było postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zobowiązany (strona skarżąca) powoływał się na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej wobec niespełnienia przesłanek z art. 3a ustawy egzekucyjnej. Chodziło w tym przypadku o brak wymaganych tym przepisem dla dopuszczalności egzekucji pouczeń o tym, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, gdyż brak przesłanki z art. 3a § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej organ nadzoru ustalił we własnym zakresie. Jest oczywiste, że uzupełnieniae postępowania dowodowego mogło nastąpić w trybie art. 136 kpa, tym bardziej, że owo uzupełnienie dotyczyło dowodów w postaci dokumentów znajdujących się w dyspozycji organu egzekucyjnego, gdyż jak twierdzi strona skarżąca deklaracje rozliczeniowe zostały przez nią przedłożone przy zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Tym samym, za zasadny należy uznać zarzut skargi, że organ nadzoru, dysponując niezbędnymi dowodami (bądź dowodów tych wbrew obowiązkowi nie zgromadziwszy) nie odniósł się do zarzutu dopuszczalności egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na podstawie deklaracji rozliczeniowych nie spełniających wymogu, o którym stanowi art. 3a § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, co winno było zostać ocenione na tle regulacji art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej ze skutkami wynikającymi z tego przepisu. Skoro tak, to uznać należy, że organ nadzoru z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kpa i art. 18 ustawy egzekucyjnej uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny I instancji nie wskazując nadto w jakim kierunku winno nastąpić uzupełnienie materiału dowodowego, zamiast – zgodnie z tym co wcześniej wywiedziono - uchylić to postanowienie i orzec co do istoty sprawy. Z tych wszystkich powodów, działając w oparciu o przepis art.145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd uchylił zaskarżone postanowienie orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 tej samej ustawy.