I SA/Gl 1169/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - organ odwoławczy, DIAS) postanowieniem z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm - dalej k.p.a.) oraz art. 18 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez W. P. (dalej – skarżący, zobowiązany), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej - organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] uznające za nieuzasadnione zarzuty wniesione na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] o nr: [...], [...] - [...] wystawionych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C.. Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ egzekucyjny, będący zarazem wierzycielem, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr: [...], [...] - [...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] wraz z zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku A S.A. Pismem z dnia 28 maja 2018 r. skarżący wniósł zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego podnosząc, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest jego wierzycielem, ponieważ składki na ubezpieczenie zdrowotne zostały uregulowane w terminie. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a. zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Ponieważ, co było sygnalizowane wcześniej, w sprawie zachodzi tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, zbędnym było wydawanie postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów. Wobec tego organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., postanowieniem z dnia [...] uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] nr [...] określone zostały zaległości skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2016 r. oraz za okres od marca 2017 r. do września 2017 r. Wobec wniesienia odwołania z uchybieniem terminu decyzja ta stała się ostateczna. Natomiast ze względu, że skarżący uchylał się od uiszczenia zaległych składek, zostały wystawione tytuły wykonawcze, a w dalszej kolejności przystąpiono do ich realizacji poprzez zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A S.A. W zażaleniu z dnia 21 lipca 2018 r. zobowiązany wniósł o: umorzenie lub uchylenie w całości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, uwzględnienie zarzutów z dnia 4 maja 2018 r. oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W motywach zażalenia zobowiązany stwierdził, że roszczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są pozbawione podstaw. Podniósł następnie, że w 2007 r. komornik sądowy przeprowadził bezprawną eksmisję jego firmy ,B z budynku przez nią zajmowanego, a ponadto "wyrzucił wszystkich pracowników". W ramach tych czynności, jak wskazał skarżący, dokonano również zajęcia wszystkich maszyn i urządzeń produkcyjnych, a także dokumentacji firmy oraz komputera służącego do załatwiania spraw z Urzędem Skarbowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Jak podkreślił skarżący, brak dokumentów uniemożliwił mu wyrejestrowanie firmy. W treści zażalenia skarżący zawarł również żądanie przekazania organowi odwoławczemu dokumentów dotyczących sprawy toczącej się przed sądem powszechnym o sygn. akt [...], a w szczególności jego pisma procesowego złożonego w dniu 5 lipca 2018 r. Organ odwoławczy nie przychylił się do stanowiska skarżącego, wobec czego postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Uzasadniając swe stanowisko Dyrektor IAS w pierwszej kolejności wskazał, że przedmiotem rozpoznania mogą być wyłącznie zarzuty przedstawione w piśmie z dnia 28 maja 2018 r. Zatem, jak stwierdził, nie odniesie się do okoliczności podniesionych dopiero w zażaleniu, a dotyczących m.in. zastrzeżeń co do prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, czy też terminowości załatwiania pism i wniosków kierowanych do wierzyciela. Dyrektor IAS podkreślił następnie, że z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie zachodzi tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, zbędnym było wydawanie postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Przechodząc do meritum sprawy organ odwoławczy stwierdził, że skarżący w złożonych zarzutach wskazał na nieistnienie zaległości w składkach na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2016 r. oraz za okres marzec-wrzesień 2017 r. Wobec tego Dyrektor IAS przyjął, że podstawą prawną wspomnianych zarzutów jest art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W ocenie organu odwoławczego, nie zasługują one jednak na uwzględnienie. Otóż jak zauważył, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż w analizowanej sprawie nie doszło do wykonania w całości lub w części dochodzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS obowiązku wykazanego w tytułach wykonawczych. W tym zakresie organ odwoławczy oparł się przede wszystkim na tym, że wierzyciel nie potwierdził uregulowania w terminie powyższych składek na ubezpieczenie zdrowotne, a ponadto sam skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dowodów, które potwierdziłyby jego stanowisko. Dyrektor IAS zauważył, iż wierzyciel uprawniony był do podjęcia działań zmierzających do przymusowego wykonania decyzji z dnia [...] nr [...] w sytuacji, gdy skarżący uchylał się od dobrowolnej zapłaty określonych nią należności dotyczących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Konkludując organ odwoławczy uznał, że postanowienie organu egzekucyjnego nie narusza prawa. W końcowej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektor IAS wyjaśnił, że zarówno organ egzekucyjny, jak i on, nie dysponują uprawnieniem do ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. Wskazał, że powołanie adwokata w postępowaniu administracyjnym może nastąpić wyłącznie z inicjatywy strony, o czym stanowi art. 32 k.p.a. W skardze z dnia 28 września 2018 r., złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany wniósł o "umorzenie zaskarżonego postanowienia". Argumentując skargę zobowiązany stwierdził, że obecna sytuacja jest następstwem bezprawnie przeprowadzonej przez komornika sądowego eksmisji jego firmy z zajmowanych budynków. Owa bezprawność, zdaniem skarżącego, wynika z tego, że wbrew zakazom prawnym dokonano czynności egzekucyjnych pod nieobecność dłużnika, spowodowaną jego chorobą. Podkreślił, że Prokurator, jak i Sąd nie nakazywał dokonania zajęcia dokumentów firmy, jak również komputerów, które zawierały dane wykorzystywane do realizacji obowiązków względem ZUS-u oraz organów podatkowych. Jak podniósł skarżący, brak dostępu do wspomnianych dokumentów uniemożliwił mu zgłoszenie w 2007 r. zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, a także uniemożliwił uregulowanie spraw z ZUS-em i innymi organami. Zauważył, że od 2007 r. nie pracuje oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Do skargi załączono dokumenty, w których skarżący zwracając się do różnych instytucji dowodzi bezprawności działań komornika sądowego, które miały miejsce w 2007 r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o uznaniu za niezasadne zarzutów zgłoszonych przez skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, iż zarzut jest środkiem prawnym o niejednolitym charakterze. W zależności od wskazanych podstaw, wyliczonych w sposób wyczerpujący w art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązany, wnosząc zarzut: 1) zapoczątkowuje spór o dopuszczalność egzekucji (art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a.) lub o wymagalność obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) – z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzuty na tych podstawach, zamierza wykazać, że obowiązek już nie istnieje (wykonanie, umorzenie, przedawnienie, wygaśnięcie obowiązku) lub że jeszcze nie zaistniał (nienałożenie obowiązku) albo że istnieje, ale nie jest jeszcze wymagalny lub że egzekucja z innych powodów nie jest dopuszczalna; 2) zarzuca wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne (art. 33 § 1 pkt 3-4, 6-7, 9-10 u.p.e.a.); 3) podaje w wątpliwość celowość wszczęcia egzekucji lub zastosowania danego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 5 i 8 u.p.e.a.). Zamknięty katalog zarzutów zawarty został w art. 33 § 1 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a.; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a., a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W rozpoznawanej sprawie wydanie wspomnianego postanowienia było jednak bezprzedmiotowe z racji na fakt, że organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem (zob. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt I FPS 4/06, ONSAiWSA 2007/5/112). Przystępując do rozważań wskazać przyjdzie, że skarżący oparł wniesione zarzuty na art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Twierdzi on, że należne wierzycielowi składki na ubezpieczenie zdrowotne zostały uiszczone w należnym do tego terminie. Tym samym stoi on na stanowisku, że nie istnieją zobowiązania określone w wystawionych przez ZUS tytułach wykonawczych, a w konsekwencji kierowane wobec niego roszczenia są bezpodstawne. Odmiennego zdania jest organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, który wskazuje, że wobec braku dobrowolnego uiszczenia składek za kwiecień 2016 r. oraz za okres od marca 2017 r. do września 2017 r. zobligowany był do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu przymusowego wykonania ciążących na skarżącym obowiązków. Przyjdzie wskazać, że w myśl art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510 z późn. zm.) osoby i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 80 ust. 2, art. 84, art. 85 i art. 86, są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób i jednostek nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Wobec tego, że skarżący nie zastosował się do tych obowiązków, tj. nie wpłacał bez wezwania należnych składek, wierzyciel działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm.) decyzją z dnia [...] nr [...] określił skarżącemu wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2016 r. oraz za okres od marca 2017 r. do września 2017 r. Podkreślić należy, że wspomniane rozstrzygnięcie jest efektem przeprowadzonego postępowania administracyjnego, które dowiodło tego, że skarżący wbrew ciążącemu obowiązkowi nie uregulował należnych wierzycielowi składek. Decyzja ta stała się ostateczna, gdyż odwołanie od niej zostało wniesione przez skarżącego z naruszeniem terminu na jej zaskarżenie. Przedstawione okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2016 r. oraz za okres od marca 2017 r. do września 2017 r. jest zobowiązaniem istniejącym i wymagalnym. Skarżący poza negowaniem występowania zaległości w płatnościach na rzecz ZUS-u nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, które mogłyby potwierdzić zasadność jego twierdzeń. Nie dowodzą tego również dokumenty załączone do skargi, gdyż odnoszą się do czynności komornika sądowego podjętych w 2007 r. wobec majątku firmy skarżącego. Konkludując, zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że zarzuty zgłoszone przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Zatem mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).