I SA/Gl 1191/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Teresa Randak, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2016 r. sprawy ze skargi W. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. I SA/Gl 1203/10 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: odrzucić skargę. Wyrokiem z dnia 28 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Gl 1203/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi W.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych – oddalił skargę. W sprawie nie było sporządzane pisemne uzasadnienie wyroku, który stał się prawomocny z dniem 28 kwietnia 2011 r. Od tego wyroku W.S. (dalej: skarżący) wniósł w dniu 7 października 2015 r. skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem sygn. akt I SA/Gl 1203/11. Jako podstawę wskazał art. 270, art. 273 § 2 i § 3, powołując się na prawomocne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., który orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dniem 27 kwietnia 2006 r. Dalej podał, że "zajęcie i kradzież samochodu w dniu 18.11.2009 r. nastąpiła trzy lata po upływie terminu przedawnienia". Wniósł "o zwrot równowartości samochodu w dniu jego zabrania lawetą spod mojego domu, według cen określonych jako podstawa do opodatkowania jak w sprzedaży (wraz z odsetkami skarbowymi)". W uzasadnieniu podał, że rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej wydane zostało na podstawie orzeczeń tut. Sądu, o sygn. akt I SA/Gl 71/12 oraz I SA/Gl 502/14. Do skargi załączył kserokopie: postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia 26 sierpnia 2011 r., wniosek kierowany do tego organu z dnia 8 sierpnia 2011 r. oraz z dnia 29 czerwca 2015 r., postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r., skargę własną na bezprawne czynności egzekucyjne organu z dnia 28 listopada 2009 r. oraz zawiadomienie o wszczęciu śledztwa Prokuratury Rejonowej [...] w C. z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Przedstawiając przebieg dotychczasowego postępowania wskazał na następujące okoliczności sprawy: - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. (organ egzekucyjny) prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: ZUS) obejmujących zaległości składkowe za okres od sierpnia do grudnia 1999 r. i od stycznia do lipca 2000 r., wynikające z decyzji tego organu z dnia [...] r. orzekającej o jego odpowiedzialności za nieuiszczone składki przez płatnika Spółkę cywilną A; - w toku czynności egzekucyjnych, w dniu 18 listopada 2009 r. dokonano zajęcia należącego do skarżącego samochodu osobowego marki Peugeot 206 rok prod. [...] nr rej. [...], na którym zgodnie z wnioskiem ZUS z dnia 27 czerwca 2003 r. ustanowiony został w dniu 14 lipca 2003 r. zastaw skarbowy. Podstawą jego ustanowienia była decyzja ZUS z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.; - pismem z dnia 9 marca 2010 r. skarżący zwrócił się do organu egzekucyjnego o zwolnienie spod egzekucji tego pojazdu podając, że samochód został nielegalnie zajęty w użytkowanie przez organ egzekucyjny a jest on niezbędny do przejazdów na rehabilitację i wizyty u lekarzy specjalistów; - po zasięgnięciu opinii wierzyciela wymaganej w art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (przedstawionej w postanowieniu ZUS z dnia [...] r. niewyrażającym zgody na zwolnienie spod zajęcia przedmiotowego pojazdu) organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. odmówił zwolnienia z egzekucji samochodu marki Peugeot 206, nr rej, [...]. Rozpatrując zażalenie na to postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej – związany stanowiskiem wierzyciela – postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu egzekucyjnego. Tut. Sąd rozpatrując skargę na postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej z dnia [...] r. wyrokiem z dnia 28 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 1203/10 oddalił skargę zobowiązanego na to postanowienie; - postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny stwierdził nabycie przez W.B. w drodze licytacji egzekucyjnej zajętego w postępowaniu egzekucyjnym samochodu osobowego marki Peugeot 206, nr rej. [...]; - wnioskiem z dnia 28 listopada 2009 r. skarżący zwrócił się o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. podnosząc przedawnienie należności objętych tytułami wykonawczymi ZUS; - postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, a Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując zażalenie skarżącego postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Tut. Sąd rozpatrując skargę na postanowienie organu II instancji wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 502/14 uchylił postanowienie z dnia [...] r. Sąd polecił organowi nadzoru ustalenie, czy w sprawie należności z tytułu nieuiszczonych przez płatnika (Spółkę cywilną A) składek, co do których orzeczono o odpowiedzialności skarżącego za wskazane okresy w 1999 i 2000 r., uległy przedawnieniu; - Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych ZUS obejmujących zaległości składkowe skarżącego za okres od sierpnia do grudnia 1999 r. i od stycznia do lipca 2000 r. i orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ uznał, że decyzja przenosząca skarżącego odpowiedzialność za zaległe składki Spółki cywilnej A została wydana w dniu [...] r., więc 5 letni termin przedawnienia tych należności zakreślony w art. 24 ust 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co do zasady upłynął z końcem 2005 r. Przed upływem tego terminu organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne dokonując w jego toku czynności egzekucyjnych w postaci m.in. zajęcia w dniu 23 kwietnia 2003 r. świadczenia emerytalnego zobowiązanego, o której to czynności zobowiązany, został powiadomiony 26 kwietnia 2003 r. Nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia i zastosowanie znalazł art. 118 § 2 zdanie drugie oraz art. 70 § 4 w wersji obowiązującej od 1 września 2005 r. Ordynacji podatkowej. W przypadku skarżącego 3 letni termin przedawnienia zaległości składkowych, po jego przerwaniu od dnia 26 kwietnia 2003 r., liczony od dnia następnego, czyli od dnia 27 kwietnia 2003 r., upłynął ostatecznie z dniem 26 kwietnia 2006 r., co oznacza, że zajęcie samochodu w dniu 18 listopada 2009 r. nastąpiło już po upływie tego terminu. Zdaniem organu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne należało umorzyć. Odnosząc się do zarzutów skargi organ zauważył, że zajęcia przedmiotowego samochodu dokonano w dniu 18 listopada 2009 r. a więc przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego uzupełniając braki formalne skargi wskazała, że domaga się wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem tut. Sądu o sygn. akt I SA/Gl 1203/10 z uwagi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. W jej ocenie w dacie orzekania przez Sąd istniały przesłanki do zwolnienia spod egzekucji samochodu marki Peugeot 206 nr rej. [...], bowiem egzekwowane należności uległy przedawnieniu. Ponadto wskazała, że skarżący wywiódł skargę o wznowienie postępowania w dniu 7 października 2015 r., bowiem oczekiwał na uprawomocnienie się postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Skarżący w miesiącach czerwcu i wrześniu 2015 r. zwracał się do Naczelnika Urzędu Skarbowego i Dyrektora ZUS o zwrot należności a we wrześniu 2015 r. dowiedział się, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. jest prawomocne i może swoich roszczeń dochodzić na drodze sądowej. Skoro o podstawie do wznowienia dowiedział się we wrześniu 2015 r. dochował tym samym terminu z art. 277 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak dotychczas podkreślając ponownie, że skarżący uzyskał informację o możliwości dochodzenia swoich roszczeń na drodze sądowej we wrześniu 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, uregulowane w art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) jest nadzwyczajnym środkiem weryfikacji prawomocnych orzeczeń sądowych, który może być skutecznie uruchomiony i prowadzić do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w art. 271 - 273 P.p.s.a. Zatem wznowić postępowanie można jedynie w sytuacjach, gdy zachodzą oznaczone w ww. przepisach ustawy przyczyny wznowienia, a także, gdy został zachowany termin do złożenia wniosku o wznowienie określony w art. 277 P.p.s.a. Skoro jest to instytucja nadzwyczajna to oczywistym wydaje się, że w procesie badania dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły, albowiem instytucja ta służy w praktyce obalaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, co z kolei zakłóca pewność obrotu prawnego (tak w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 281/12 oraz z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1446/13; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać stosownie do art. 279 P.p.s.a. oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Podanie podstawy wznowienia następuje przez powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271 - 273 P.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast, uzasadnienie podstawy wznowienia winno polegać na dokładnym określeniu zarówno okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i wpływu tych okoliczności na rozstrzygnięcie. Skarżący w skardze powołał się na przepis art. 273 § 2 i § 3 P.p.s.a. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu skarżącego – w odpowiedzi na wezwanie Sądu o uzasadnienie wskazanych podstaw wznowienia – w piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. podał, że w dacie orzekania istniały przesłanki do zwolnienia spod egzekucji zajętego samochodu skarżącego, bowiem egzekwowane należności uległy przedawnieniu. Jednocześnie skarżący przyjął, że o podstawie do wznowienia dowiedział się we wrześniu 2015 r. Zbadaniu w sprawie podlegają dwie kwestie. Ustalenie, czy istnieją przesłanki do wznowienia postępowania sądowego oraz, czy skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania z zachowaniem terminu z art. 277 P.p.s.a. Wskazany jako podstawa wznowienia art. 273 § 2 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W piśmiennictwie wskazuje się, że w przepisie tym chodzi o takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały w czasie trwania postępowania, którego wznowienia strona się domaga, ale nie były znane stronom i z tego tylko względu nie mogły one z nich skorzystać. Środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska (w:) R. Hauzer, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, str. 1113 i przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Z przepisu art. 273 § 2 P.p.s.a. wynika, że chodzi o późniejsze wykrycie tych okoliczności, tj. dowiedzenie się i ich istnieniu w czasie, w którym powołanie ich w zakończonym postępowaniu było niemożliwe. Okoliczności te musiały przy tym istnieć w trakcie zakończonego postępowania, ale nie mogły być nim objęte. Muszą też być tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawa do wznowienia postępowania nie zachodzi zatem, gdy istniała obiektywna możliwość powołania się na okoliczności faktyczne lub środki dowodowe w poprzednim postępowaniu (op.cit. str. 1114). Środkiem dowodowym, o którym mowa w ww. przepisie może być każdy środek, który zgodnie z prawem służyć może wykazaniu konkretnego faktu. Okolicznością faktyczną jest zaś zdarzenie, fakt lub wydarzenie zaistniałe w sensie fizycznym lub ich niewystąpienie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 170/04; publ. Lex nr 143703). Okoliczności te i dowody muszą być przy tym tego rodzaju, iż ich znajomość w dacie wydania prawomocnego orzeczenia mogłaby spowodować wydanie rozstrzygnięcia odmiennej treści. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego wskazał jako uzasadnienie przesłanki wznowieniowej okoliczność, że w dacie orzekania istniały przesłanki do zwolnienia spod egzekucji zajętego samochodu skarżącego, bowiem egzekwowane należności uległy przedawnieniu. Z akt sprawy o sygn. I SA/Gl 1203/10 wynika, że skarżący podnosił zarzut przedawnienia, który niezależnie od inicjatywy strony jest uwzględniany także przez Sąd z urzędu. Wyrok z dnia 28 marca 2011 r., który zapadł w tej sprawie uprawomocnił się w dniu 28 kwietnia 2011 r., zaś skarżący nie złożył wniosku o jego uzasadnienie, jak również nie podjął czynności zmierzających do wywiedzenia skargi kasacyjnej. Powtórzyć zatem należy, że analiza art. 273 § 2 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż podstawa do wznowienia postępowania sądowego określona w tym przepisie nie zachodzi wówczas, gdy istniała obiektywna możliwość powołania się na okoliczności faktyczne lub środki dowodowe w poprzednim postępowaniu. Podkreślić bowiem należy, że skargę o wznowienie postępowania sądowego nie służy do ewentualnej eliminacji braku aktywności czy popełnionych przez stronę błędów przy prowadzeniu sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 84/09 i przywołane tam postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r. III CKN 458/99; Lex nr 1276191). Z tych względów wymieniona przez skarżącego okoliczność, w ocenie Sądu, nie może stanowić przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania sądowego. Podstawą wznowienia postępowania może być także późniejsze wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy (art. 273 § 3 P.p.s.a.). Ta przesłanka, choć wskazana w skardze, nie została jednak poparta jakąkolwiek argumentacją. Dotyczy ona istnienia bezwzględnej negatywnej przesłanki procesowej, jaką jest powaga rzeczy osądzonej przysługująca prawomocnym orzeczeniom. Przy czym podstawę skargi o wznowienie postępowania stanowić może tylko takie wykryte później prawomocne orzeczenie dotyczące tego samego stosunku prawnego, które było już prawomocne, zanim zapadł wyrok w postępowaniu, którego wznowienia żąda strona. Orzeczenie to musi dotyczyć tej samej sprawy, a więc musi zachodzić tożsamość przedmiotu i stron postępowania. Sformułowanie zawarte w ww. przepisie a odnoszące się do orzeczenia "dotyczącego tej samej sprawy", oznacza, że przedmiotem rozstrzygnięcia w tym wyroku są te same prawa i obowiązki, dotyczące tych samych podmiotów, wynikające z określonych norm prawnych, które były przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu, którego wznowienia dotyczy skarga (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 976/10; Lex nr 1070021). Zatem i ta przesłanka do ewentualnego wznowienia postępowania sądowego nie została przez skarżącego skutecznie wykazana, zaś ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu nie powoływał jej w piśmie procesowym z dnia 29 lutego 2016 r. Podsumowując wskazać należy, że w procesie badania dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej a przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły. Jak wyżej wskazano wymogi formalne skargi o wznowienie określa art. 277 i 279 P.p.s.a. Zgodnie z art. 277 tej ustawy skargę o wznowienie postępowania należy wnieść w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Trzymiesięczny termin, o jakim stanowi art. 277 P.p.s.a. jest terminem procesowym zawitym. Bieg tego terminu nie podlega przerwaniu ani też nie może być przywrócony. Wniesienie skargi o wznowienie postępowania po upływie tego terminu jest niedopuszczalne i powoduje odrzucenie skargi. Z akt administracyjnych wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych ZUS obejmujących zaległości składkowe skarżącego za okres od sierpnia do grudnia 1999 r. i od stycznia do lipca 2000 r. i orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 kwietnia 2015 r., co potwierdza załączone do akt zwrotne potwierdzenie odbioru (okoliczność niesporna). W piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. wskazano, że skarżący wywiódł skargę o wznowienie postępowania w dniu 7 października 2015 r., bowiem oczekiwał na uprawomocnienie się postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Skarżący w miesiącach czerwcu i wrześniu 2015 r. zwracał się do Naczelnika Urzędu Skarbowego i Dyrektora ZUS o zwrot należności a we wrześniu 2015 r. dowiedział się, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. jest prawomocne i może swoich roszczeń dochodzić na drodze sądowej. Podniesione przez skarżącego okoliczności nie mogą zostać uwzględnione. Skarżący bowiem dowiedział się o postanowieniu z dnia [...] r. w dniu 20 kwietnia 2015 r. tj. w dniu doręczenia mu tej korespondencji. Prowadzenie natomiast dalszej korespondencji z organami administracji dotyczącej zwrotu jego samochodu nie ma znaczenia i wpływu na bieg terminu z art. 277 P.p.s.a. Również nie wiadomo z czego miało wynikać oczekiwanie skarżącego na uprawomocnienie się postanowienia z dnia [...] r. (aż do września 2015 r.), skoro nie składał środka zaskarżenia od korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu świadomość strony o istnieniu podstaw wznowienia i data, kiedy strona dowiedziała się o nich, decyduje o dniu rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi. Świadomość istnienia podstaw do wznowienia postępowania należy rozumieć w ten sposób, że strona wiedziała lub powinna była wiedzieć, że wykryte przez nią okoliczności faktyczne lub środki dowodowe mogą mieć znaczenie prawne przy ponownym rozpoznaniu sprawy prawomocnie zakończonej. Za okoliczność taką należy uznać datę doręczenia skarżącemu postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w dniu [...] r. Tak więc bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie zakończył się z dniem 20 lipca 2015 r., zaś skarżący nadał w urzędzie pocztowym skargę o wznowienie postępowania sądowego dopiero w dniu 7 października 2015 r. Z przytoczonych wyżej powodów Sąd na podstawie art. 281 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.