I SA/Gl 1192/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. G. i K. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwestii wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z 23 stycznia 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł. Ustalono wówczas, że łączny dochód w ich gospodarstwie domowym stanowi kwotę 3.000,34 netto, zaś miesięczne udokumentowane wydatki wynoszą 2.005,48 zł. W konsekwencji wskazanego na wstępie orzeczenia, w dniu 13 lutego 2018 r. uiszczono wpis sądowy w wysokości zakreślonej orzeczeniem referendarza. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia. Wnosząc skargę kasacyjną od ww. orzeczenia kończącego to postępowanie w pierwszej instancji, oboje skarżący zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do skargi kasacyjnej dołączono urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy (druki PPF z 28 sierpnia 2018 r.), w którym skarżący powielili ww. zakres wniosku. Postanowieniem z 6 września 2018 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 200 zł. W konsekwencji wpis ten został uiszczony w dniu 8 października 2018 r. w kwocie ustalonej ww. postanowieniem referendarza. Z kolei w przypadku skarżącej – K. G., jej skarga kasacyjna została odrzucona mocą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 10 września 2018 r. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że skarżąca nie wystąpiła w tej sprawie z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z 12 czerwca 2018 r., co uniemożliwia jej skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej. Pismem z 3 października 2018 r. pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z 10 września 2018 r., które podlega opłacie stałej w kwocie 100 zł. Opłata ta została uiszczona jednocześnie z wniesieniem zażalenia. Wymaga w tym miejscu odnotowania, że w motywach wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz ww. druk PPF z 28 sierpnia 2018 r.) skarżąca odnotowała, że w aktualnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem. Mąż skarżącej posiada ½ udziału w domu o pow. 232 m2 o wartości 200.000,00 zł, zaś ona sama jest w ½ współwłaścicielem mieszkania o pow. 47,35 m2 o wartości 120.000,00 zł. Dodatkowo mąż skarżącej posiada udział (50%) we własności samochodu ciężarowego marki MAN. Wnioskująca nie posiada innych praw majątkowych. Łączny dochód w jej gospodarstwie domowym zdeklarowano w kwocie 3.050,00 zł, zaś wydatki w skali jednego miesiąca zamykają się w kwocie około 3.012,00 zł. Do urzędowego formularza dołączono kopie dokumentów źródłowych, które potwierdzają w znacznej części deklarowane przez skarżącą dochody i wydatki w jej gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia wymaga odnotowania, że konieczność rozpoznania wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy zrodziła się z powodu wniesienia przez nią pisma procesowego, które podlega opłacie, w szczególności przez pryzmat ewentualnej zmiany okoliczności faktycznych dotyczących kondycji finansowej skarżącej. Bez znaczenia w tym kontekście pozostaje fakt uiszczenia przez nią należnej opłaty w kwocie 100 zł. Niniejsze rozstrzygnięcie jest natomiast przede wszystkim wymagane z uwagi na toczące się postępowanie w kwestii skuteczności wniesienia przez skarżącą skargi kasacyjnej od wyroku kończącego postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co istotne, strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna tę okoliczność udowodnić. Jest nadto poza sporem, że winna uwzględnić przy tym fakt, że na wcześniejszym etapie postępowania wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które zachowało swą moc. Taki stan rzeczy wystąpił w niniejszej sprawie, gdyż prawomocnym postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 r. przyznano już skarżącej (i jej mężowi) prawo pomocy, zwalniając ją od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł. Ponowienie wniosku oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy polega w zasadzie na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony wnioskującej od obowiązku wykazania, że nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności w omawianym zakresie. Także i w takich przypadkach o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy (zmiany poprzedniego rozstrzygnięcia) przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc te uwagi do rozpatrywanego stanu faktycznego, stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do odstąpienia od oceny możliwości finansowych skarżącej powziętej w poprzednim postanowieniu referendarza sądowego. Zarówno dochody, jak i wydatki gospodarstwa domowego kształtują się obecnie na poziomie, który ustalono już w toku poprzedniego wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Tak jak poprzednio należy zwrócić uwagę skarżącej, że nie wszystkie deklarowane przez nią wydatki mają w świetle judykatury charakter "koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny". Do takich należy przede wszystkim zaliczyć zobowiązanie kredytowe, które w tym przypadku obciąża budżet domowy skarżącej w skali miesiąca o kwotę 382,42 zł. Z katalogu wydatków powszechnie uznawanych za konieczne należy wykluczyć także stałe wynagrodzenie pełnomocnika procesowego. Ponosząc relatywnie wysokie wydatki związane z obsługą prawną, skarżąca powinna przede wszystkim liczyć się z zasadniczymi kosztami dochodzenia swoich praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi wydatkami. W ślad za poprzednim postanowieniem w przedmiocie prawa pomocy należy podkreślić, że negatywnie ocenia się dobrowolne wyzbywanie się możliwości uzyskiwania dochodów przez małżonka skarżącej z posiadanych ruchomości takich jak samochód ciężarowy MAN, czy wózek widłowy. Konkludując, rozpoznający wniosek nie znalazł podstaw faktycznych i prawnych aby odstąpić od rodzajowo przyjętego charakteru przyznanego uprzednio prawa pomocy. Trzeba jeszcze w tym miejscu zaznaczyć, że okoliczność uiszczenia przez G. G. wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 200 zł w zestawieniu z zapadłym obecnie rozstrzygnięciem referendarza, o ile zyska ono przymiot prawomocnego, oznaczać będzie, że w sytuacji, w której "odżyje" procesowo skarga kasacyjna wniesiona przez skarżącą, to nie będzie ona musiała uiścić wpisu sądowego z tego tytułu. Taki stan rzeczy jest wynikiem kwalifikacji tejże skargi kasacyjnej przez pryzmat art. 214 § 2 P.p.s.a. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., mając nadto na uwadze art. 165 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.