I SA/Gl 120/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Anna Wiciak Sędziowie : NSA Ewa Karpińska /spr./ Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant: Halina Modliszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. przy udziale – sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej - uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. S., utrzymał w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres od września 1999 r. do kwietnia 2000 r. w kwocie [...] zł. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołał art. 233 § 1 pkt 1 i art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż występując o udzielenie ulgi w spłacie wymienionej zaległości podatkowej M. S. wskazała, że zaległość ta wynika z decyzji orzekającej o jej odpowiedzialności za zadłużenie spółki cywilnej. Zaakcentowała, że w spółce tej miała wyłącznie 1% udziałów, jednak nie miała wglądu do akt firmy, jak również nie była informowana o zaległościach podatkowych. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania i wyznaczeniu stronie terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., wydał decyzję odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, z braku przesłanek do pozytywnego załatwienia wniosku. W odwołaniu strona powtórzyła argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie ulgi, podkreślając również brak możliwości uiszczenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił odwołania i utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, iż przepis art. 67 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa oparty został na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza to, iż w przypadku wystąpienia przesłanek określonych tym przepisem, organy podatkowe mogą, lecz nie muszą umorzyć zaległości podatkowe. Dalej podał, iż ulga, o której mowa w tym przepisie ma charakter instytucji nadzwyczajnej, bowiem zasadą jest płacenie podatków. Podkreślił też, iż nie neguje, że jednorazowa zapłata zaległości będzie odczuwalnym obciążeniem, jednak strona ponosi pełną odpowiedzialność za zaległości spółki, a decydując się na działalność w formie spółki ponosi związane z tym konsekwencje. Zaakcentował, iż nie są przekonujące argumenty, że to L. H. jest głównie odpowiedzialna za powstałe nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych Spółki, gdyż odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej jest solidarna. Dodał też, że podatek od towarów i usług pobierany jest w cenie towarów, a zatem nie obciążą bezpośrednio podatnika, a Skarb Państwa nie może ponosić negatywnych skutków działań podejmowanych przez podmioty gospodarcze. W skardze z dnia [...] r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, bowiem nie zgadza się z decyzjami organów podatkowych. W uzasadnieniu nawiązała do okoliczności powstania spółki cywilnej oraz podkreśliła, iż w spółce tej posiadała wyłącznie 1% udziałów i była zatrudniona jako sprzedawca w sklepie. Tym samym nie miała wglądu do dokumentacji spółki, jak również nie miała wpływu na podejmowane decyzje gospodarcze czy finansowe, a o likwidacji spółki dowiedziała się dopiero z decyzji o wykreśleniu działalności gospodarczej. Dodała, że nie może nawiązać kontaktu ze wspólniczkami, które w rzeczywistości kierowały firmą. Zaakcentowała, iż jedynym jej dochodem jest zasiłek przedemerytalny w kwocie [...] zł. Odrębnym wnioskiem wystąpiła o przyznanie prawa pomocy, co skutkowało zwolnieniem od kosztów sądowych. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. skarżąca podtrzymała skargę, dodając, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia zasiłku przedemerytalnego oraz mieszkania, a wspólniczka cały majątek spółki wywiozła. Pełnomocnik organu odwoławczego wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę oraz zobowiązał się do przedstawienia informacji czy zapadła decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na wspólniczkę skarżącej, G. G. albo L. H. oraz czy w stosunku do tych osób toczy się postępowanie egzekucyjne i z jakim skutkiem. W piśmie procesowym z dnia [...] 2004 r. Izba Skarbowa wyjaśniła, iż postępowanie egzekucyjne wobec spółki zostało umorzone z uwagi na likwidację działalności gospodarczej i brak majątku. O odpowiedzialności L. H. obecnie K.) za zaległości podatkowe spółki cywilnej orzeczono w decyzji z dnia [...] r., jednak postępowanie wobec niej jest nieskuteczne, ponieważ nie ustalono żadnych praw majątkowych, do których można prowadzić skutecznie egzekucję. Z tych względów w stosunku do skarżącej wystąpiono do Sądu Rejonowego w B. o wpis hipoteki przymusowej na własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy wywiódł, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji, podkreślić należy, iż przedmiotem postępowania sądowego jest wyłącznie ocena zgodności z prawem decyzji podjętej w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług, co oznacza, iż Sąd nie jest kompetentny do podejmowania władczych rozstrzygnięć. Uwaga ta jest konieczna ze względu na treść skargi, z której wynika, iż skarżąca wnosi o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o udzielenie ulgi płatniczej. Przechodząc do meritum sprawy, przypomnieć trzeba, że w rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. N 137, poz. 926 ze zm.), który stanowi, iż w wypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis ten jest uregulowaniem prawnym o charakterze wyjątkowym, umożliwiającym organom podatkowym umorzenie obciążeń podatkowych w przypadku wystąpienia przesłanek określonych tym przepisem. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. sygn. akt SA/Sz 850/98 (Temida (CD), Gdańsk 2000) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż "ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych losowych przypadków podatnik nie jest w stanie zaległości podatkowych uregulować. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Z drugiej strony interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa". Jednakże stwierdzenie tych przesłanek nie oznacza, że organ podatkowy jest zobligowany do umorzenia zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę, bowiem zawarte w art. 67 § 1 sformułowanie "może" wskazuje, iż w każdym przypadku stosowna decyzja podjęta będzie w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na dokonaniu oceny, czy w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające udzielenie ulgi oraz określeniu zakresu tego umorzenia. Natomiast kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 1999 r. sygn. akt SA/Sa 1031/98 (TEMIDA (CD), Gdańsk 1999). W świetle przedstawionych spostrzeżeń nie ulega wątpliwości, iż znaczącą okolicznością w rozpatrywanej sprawie jest fakt, iż decyzje w zakresie umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę mają charakter uznaniowy, a zatem od uznania organu podatkowego zależy, czy okoliczności występujące w sprawie stanowią pozytywne przesłanki do wydania decyzji w omawianym zakresie. W rozpatrywanej sprawie przeprowadzono – co prawda – postępowanie wyjaśniające, w celu ustalenia sytuacji materialnej strony skarżącej, jednak – w ocenie Sądu – organy podatkowe orzekając w sprawie nie uwzględniły interesu publicznego. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału skarżąca jest osobą samotną, utrzymuje się wyłącznie z zasiłku przedemerytalnego w kwocie [...] zł i nie może liczyć na jakąkolwiek pomoc finansową. Dysponuje wyłącznie spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m², do którego wystąpiono o ustanowienie hipoteki przymusowej. Nie ulega zatem wątpliwości, iż odmowa umorzenia zaległości podatkowych, które powstały nota bene bez udziału skarżącej, spowoduje zapewne utratę przez skarżącą mieszkania. Trudno zatem uznać, iż dbałość o interes publiczny przejawia się w powiększaniu, i tak licznej w naszym kraju, szerzy ludzi bezdomnych, zmuszonych do korzystania ze środków pomocy publicznej. Tak więc – zdaniem Sądu – granice uznania administracyjnego zostały w niniejszej sprawie przekroczone, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego nie mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa w art. 191 ustawy – Ordynacja podatkowa. Zdaniem Sądu, rozpatrując wniosek skarżącej o umorzenie zaległości podatkowych nie można też pominąć okoliczności funkcjonowania spółki cywilnej i faktu posiadania przez skarżącą 1%-towego udziału. Nie przekonująca jest nadto informacja o bezskuteczności egzekucji wobec L. H. (obecnie K.). W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję.