I SA/Gl 1204/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu podziału spadku w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 8 sierpnia 2016 r. A. D. wystąpił do Sądu o zwolnienie go od kosztów sądowych. Motywując żądanie, oznajmił, że jest osobą długotrwale chorą i utrzymującą się z renty w wysokości 800 zł oraz czynszu z tytułu wynajmu sklepu w kwocie 700 zł. W chwili obecnej z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne, jedynym dochodem jest ww. świadczenie rentowe. Skarżący podniósł w dalszej kolejności, że stałe koszty związane z utrzymaniem domu stanowią średnio 900 zł w skali miesiąca; składają się na nie rachunki za media oraz podatek od nieruchomości. Dodatkowo do obciążeń budżetu domowego zaliczono kwotę 200 zł z tytułu zakupu lekarstw. Jak twierdzi skarżący "po odliczeniu ww. wydatku pozostała kwota wystarcza jedynie na zakup wyżywienia dla siebie i żony oraz niezbędne ubrania." Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF wynika nadto, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. A. D. zeznał, że dom jest jego jedynym majątkiem, którego wartość oszacował na kwotę 540.079,00 zł. Dodał jednakże, iż zniesiono współwłasność tej nieruchomości, w wyniku czego musi uiścić na rzecz współposiadacza kwotę 217.961,50 zł, która jest obecnie egzekwowana. W rubryce "dochody" skarżący wskazał na kwotę 800 zł netto z tytułu świadczenia rentowego. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia, skłoniła referendarza sądowego do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 15 września 2016 r.) poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; podatek od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów wskazujące na ich wysokość; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i inne osoby pozostające w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz obsługujących najem lokalu, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 3) nadesłanie dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.); 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy także innych osób pozostających w gospodarstwie domowym skarżącego; w tych ramach należało także wykazać dochód skarżącego z tytułu świadczenia rentowego (np. za pomocą stosownej decyzji organu rentowego bądź ostatniego dowodu wypłaty tego świadczenia); 5) nadesłanie dokumentacji odnoszącej się do najmu sklepu, tj. wskazującej na dochody uzyskane z tego tytułu w okresie ostatnich czterech miesięcy (np. kopie pokwitowań) lub że środki te zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym (zaświadczenie właściwego komornika sądowego, kopia zawiadomienia o zajęciu itp.); 6) dostarczenie kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonego przez skarżącego i jego małżonkę za 2015 r.; 7) nadesłanie zaświadczeń właściwych komorników obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego, a w szczególności zastosowanych wobec skarżącego środków egzekucyjnych. W przywołanym piśmie zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a." Jednocześnie zwrócono uwagę, że ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują sytuację finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnej nieruchomości. W reakcji na przybliżone wyżej wezwanie referendarza, skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia 28 września 2016 r., a przy nim plik dokumentów, na podstawie których ustalono, co następuje. Stałe miesięczne udokumentowane wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego stanowią kwotę około 453,81 zł, w tym należności z tytułu: wody i ścieków (239,65 zł; średnia z trzech miesięcy), zużycia energii elektrycznej (113 zł; średnia z dwunastu miesięcy), opłaty za gospodarowanie odpadami (42 zł; średnia z trzech miesięcy) oraz podatku od nieruchomości (59,16 zł; średnia z dwunastu miesięcy). Z decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w której wykorzystywany jest grunt o pow. 15,8 m2 oraz obiekt niemieszkalny o pow. 6,55 m2. W chwili obecnej skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 573,34 zł, co wynika zarówno z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego, jak i stosownej decyzji ZUS. Z tej ostatniej wynika nadto, że świadczenie rentowe skarżącego jest pomniejszone o kwotę 236,11 zł z tytułu egzekucji administracyjnej. Z rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy wynika, że w 2015 r. skarżący uzyskał przychód z tytułu świadczeń rentowych w kwocie 11.252,28 zł. Z pozostałych dokumentów, datowanych na maj 2013 r., wynika, że w stosunku do skarżącego toczyło się wówczas postępowanie egzekucyjne do kwoty należności głównej 217.961,50 zł. W tych ramach dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz wszczęto egzekucję z nieruchomości. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Trzeba wyraźnie w tym miejscu zastrzec, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). W uznaniu orzekającego, w świetle nadesłanych dokumentów oraz złożonych oświadczeń, skarżący, podejmując działania zmierzające do zainicjowania postępowania z niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, kierował się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Konkluzja ta jest wynikiem dostrzeżonych rozbieżności pomiędzy tym, co skarżący oświadczył w druku PPF, a tym co następnie wykazał w dalszej korespondencji. Skądinąd, już w samym formularzu stwierdzono dysonans w kwestii dochodów skarżącego. W motywach wniosku napisał bowiem o kwocie 1500 zł. W kolejnym akapicie tegoż uzasadnienia skarżący zdeklarował, iż jest to kwota 800 zł. Tę samą kwotę wskazał również w rubryce "dochody" (netto, renta). Tymczasem z nadesłanej dokumentacji źródłowej wynika, że w rzeczywistości renta A. D. wynosi 573,34 zł netto. Nadesłane dokumenty ujawniają również fakt, że wspomniane świadczenie jest obciążone w ramach postępowania egzekucyjnego, z kolei żaden z nich nie dowodzi objęcia tymże postępowaniem dochodów z tytułu najmu, co sugerowano w uzasadnieniu wniosku. Dokumentacja ta nie potwierdza także deklaracji skarżącego, co do wysokości stałych miesięcznych wydatków. Według skarżącego jest to kwota 1100 zł (patrz uzasadnienie wniosku), z dokumentów wynika natomiast, że wydatki te wynoszą 453,81 zł. Do wyjaśnienia sygnalizowanych wyżej rozbieżności nie przyczynił się druk PIT-40A nadesłany przez skarżącego, który sam przez się nie może stanowić o globalnej wysokości dochodów uzyskanych w 2015 r. Jest to bowiem informacja organu rentowego na potrzebę sporządzenia zeznania podatkowego w formie PIT-36 lub PIT-37. Podobnie dokumentacja dotycząca postępowania egzekucyjnego nie może być ostatecznie wiążąca, wszak pochodzi sprzed ponad trzech lat. Wypada nadmienić, że pomimo wezwania w tym zakresie brak jest w aktach sprawy dokumentu, który potwierdziłby utratę przez skarżącego dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, której kontynuację zdaje się potwierdzać decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2015. Na gruncie orzecznictwa sądu kasacyjnego należy wskazać, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 187/10, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle całości poczynionych wyżej rozważań przyjęto, że skarżący nie zasługuje, aby zastosowano wobec niego dobrodziejstwo procesowe, jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy, będące wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, tym bardziej, że wysokość wpisu sądowego od skargi jest w tej sprawie stosunkowo niewielka i wynosi 175 zł. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.