I SA/Gl 1209/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Wojciech Organiściak (spr.), Bożena Suleja, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2013 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.) decyzją z dnia [...] (Nr [...]; [...]) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] (Nr [...]), którą umorzono J. K. (dalej zwany wnioskodawcą lub stroną) należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą figurujących na koncie ubezpieczenia zdrowotnego za okres [...]w łącznej wysokości [...]zł. oraz odmówiono umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 11/02-02/04 w łącznej wysokości [...]zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji jak powód odmowy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 11/02-02/04 wskazano brak przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt.1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) uzasadniających uznanie ww. należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia oraz podkreślono, że strona nie wykazała, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego rodziny. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wnosząc o umorzenie składek podnosiła swoją trudną sytuację, wskazując, iż w oparciu o rentę inwalidzką w kwocie [...]zł. nie jest w stanie spłacić przedmiotowych należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu II instancji wskazano, iż w dniu 10 lipca 2012 r. wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz że strona pomimo poinformowania o powyższym nie dostarczyła żadnych dodatkowych dokumentów dla analizowanej sprawy. Podkreślono także, iż w dniu 26 lipca 2012 r. pomimo poinformowania wnioskodawcy o zakończeniu postępowania administracyjnego oraz o możliwości zgłoszenia się do Oddziału ZUS celem zapoznania się z aktami sprawy oraz możliwości dostarczenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację gospodarstwa domowego, strona nie dostarczył żadnych dodatkowych dokumentów, a co w konsekwencji oznaczało wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ww. decyzją z dnia [...] (Nr [...]) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] (Nr [...]), którą umorzono wnioskodawcy należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą figurujących na koncie ubezpieczenia zdrowotnego za okres 12/02-02/04 w łącznej wysokości [...]zł. oraz odmówiono umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 11/02-02/04 w łącznej wysokości [...]zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Dyrektor ZUS po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania i powołaniu zapisów art. 28 ust. 2, ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6, która uzasadniałaby uznanie należności za całkowicie nieściągalne. Zaakcentowano, iż nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ co prawda działalność gospodarcza nie jest już przez stronę prowadzona, jednak jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Zaakcentowano, iż strona posiada składnik majątkowy w postaci świadczenia rentowego, a także wskazano, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w pkt 1, 2, 4, 4a. Organ odwoławczy mając na uwadze powyższe podkreślił, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek i to pomimo faktu wykazania trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej przez wnioskodawcę. Zaakcentowano, iż umorzenie składek za osoby ubezpieczone może nastąpić tylko w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności, która w przypadku strony nie wystąpiła. W dalszej części uzasadnienia decyzji drugoinstancyjnej ZUS po zaprezentowaniu postanowień art. 28 ust. 3a ww. ustawy oraz rozporządzenia wykonawczego Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie umarzania należności składkowych wskazano, iż ZUS biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż strona wykazała w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz pkt 1 ww. rozporządzenia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych i dlatego ZUS umorzył wnioskodawcy zobowiązania z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w wysokości [...]zł. Podkreślono przy tym, iż strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z dochodów z tytułu świadczenia rentowego wysokości [...]zł netto, a ponoszone miesięczne wydatki zamykają się w kwocie [...] zł. Końcowo zaakcentowano, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację ZUS z całości lub części należnych mu zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny, co w przypadku strony zostało wykazane i dlatego podjęta została decyzja o umorzeniu należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Natomiast warunkiem umorzenia pozostałej należności było wystąpienie całkowitej nieściągalności, tj. wystąpienie przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ akcentował, iż w przypadku strony nie wystąpiła żadna z ww. przesłanek, dlatego też brak było podstaw do umorzenia należności za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Podkreślono, iż strona podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. W skardze na ww. decyzję ZUS z dnia [...] J. K. (dalej zwany skarżącym) wniósł o umorzenie zaległości z tytułu spornych składek. Skarżący podkreślał swoją trudną sytuację oraz wskazał, że przedłożył ZUS na tę okoliczność stosowne dokumenty. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał zajęte stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 7 maja 2013 r. skarżący wnosił i wywodził jak w skardze, akcentując swoją trudną sytuację majątkową oraz odwoływał się do tzw. abolicji w przedmiocie zaległych składek za nie opłacone za lata 1999-2009 ubezpieczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, tym samym Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek. Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...]którą umorzono J. K. należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą figurujących na koncie ubezpieczenia zdrowotnego za okres 12/02-02/04 w łącznej wysokości [...]zł., a co pozostawało w sprawie poza sporem oraz odmówiono umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 11/02-02/04 w łącznej wysokości [...]zł. Stan sprawy jest po części sporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania stanowiska strony skarżącej i rozstrzygnięć organu, a także wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu brak jest zatem konieczności do jego ponownego prezentowania. Sąd jako prawidłowe uznaje ustalenia organu poczynione w tym względzie. Przyjdzie zatem wskazać, iż wniosek J. K. inicjujący postępowanie w sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie). Mając na względzie wskazane przepisy oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wskazana ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w treści powołanego wyżej przepisu art. 28 daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na podstawie ust. 3a prezentowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. W tym miejscu podkreślenia wymaga to, że przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, która sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania. W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 Kpa, zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ nie naruszył przepisów prawa, w tym w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o § 3 ww. Rozporządzenia, w stopniu, który uzasadniałby uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem poza sporem w sprawie jest to, że strona posiada świadczenie rentowe, które w chwili orzekania wynosiło [...]zł. Sąd podziela zatem stanowisko organu rentowego, iż w analizowanej sprawie w momencie wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka umorzenia w postaci stwierdzonej całkowitej nieściągalności zaległych składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ww. ustawy, a zatem brak było podstaw do umorzenie spornych na etapie drugoinstancyjnym należności za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. W ocenie Sądu postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a czemu winny dać wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 k.p.a.). Podkreślenia wymaga także to, iż stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak organ nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości. Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały jedynie o umorzeniu należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej wysokości [...]zł. oraz odmowie uwzględnienia wniosku w części odnoszącej się do nie opłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone nie będące jednocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej wysokości [...]zł. W tym względzie przyjdzie wskazać, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek nie ma zastosowania art. 28 ww. ustawy, a co obligowało ZUS do odmowy umorzenia w tej części wniosku strony. Mając na względzie treść żądania skargi Sąd podkreśla, iż ze względów wyżej wyrażonych nie mógł umorzyć tej części składek. Na rozstrzygnięcie Sądu nie mogła mieć także wpływu przywoływana przez skarżącego ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U z 2012 r. poz. 1551). Przyjdzie jeszcze raz podkreślić, iż Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do umorzenia składek, a zatem w tym zakresie strona winna wystąpić ze stosownym wnioskiem do ZUS. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.