I SA/Gl 1209/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, , , po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2013 r. po wznowieniu postępowania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił J.B. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, strona) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200,00 zł skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku, w ramach urzędowego formularza PPF skarżąca wskazywała, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie 2.059,73 zł, przy czym ma syna, który posiada troje dzieci. Ze względu na jego niskie dochody skarżąca przeznacza miesięcznie kwotę 700,00 zł na świadczenie alimentacyjne na rzecz wnuków. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca mieszka sama. Posiada: mieszkanie własnościowe spółdzielcze o pow. 46,90 m2 o wartości szacunkowej około 100.000,00 zł; grunty rolne (łąki i pastwiska) o pow. 1,2325 ha o wartości około 25.000,00 zł; lokal użytkowy o pow. 63 m2 (wartość oszacowano na kwotę 158.000,00 zł), który nie przynosi zysku; 1/3 udziału w lokalu o łącznej pow. 56,74 m2, który również nie przynosi dochodu. Do stałych miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego zaliczyła: spłatę kredytu (187,62 zł); alimenty na rzecz wnuków (700,00 zł); czynsz za mieszkanie (413,67 zł); należność za: zużytą energię elektryczną (70,00 zł), zużyty gaz (50,00 zł); opłata za internet i telewizję (132,29 zł), abonament radiowo-telewizyjny (22,70 zł); ubezpieczenie (30,00 zł); koszt zakupu lekarstw (100,00 zł) oraz koszty wyżywienia i środków czystości (353,45 zł). Łącznie wydatki bilansują wskazane wyżej dochody. Do formularza nadesłano m.in. wydruki z transakcji na rachunku bankowym, które potwierdzają większość z deklarowanych wyżej wydatków. Referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na podstawie którego skarżąca zajmuje lokal mieszkalny będący adresem zamieszkania (należało nadto nadesłać zaświadczenie o wszystkich osobach zameldowanych w tym lokalu oraz wyjaśnić wzajemne relacje pomiędzy tymi osobami); 2) udokumentowanie miesięcznych wydatków z tytułu gospodarowania odpadami; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych oraz w kasach oszczędnościowych posiadanych przez skarżącą, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont - ten punkt wezwania dotyczył również osób pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) w gospodarstwie domowym skarżącej; w tych ramach należało uwzględnić między innymi rachunek nr: [...]; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2016 r., także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej - ten punkt wezwania dotyczył również osób pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni; w przypadku braku odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy należało nadesłać zaświadczenia właściwego organu podatkowego, które potwierdzałoby tę okoliczność; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp.; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; dochody z tytułu świadczeń rentowych lub emerytalnych należało wykazać za pomocą potwierdzeń wypłaty/odbioru EPE; ten punkt wezwania dotyczył również osób pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) w gospodarstwie domowym skarżącej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała plik dokumentów źródłowych. Na ich podstawie referendarz sądowy ustalił, że stałe miesięczne udokumentowane wydatki w gospodarstwie domowym skarżącej stanowią kwotę około 1.656,60 zł, w tym również raty kredytu (187,62 zł) oraz świadczenie alimentacyjne (700,00 zł). Na podstawie oświadczeń skarżącej przyjęto, iż do alimentowania dzieci zobowiązany jest jej syn – R.B. Skarżąca prowadzi wspólnie z synem rachunek bankowy, na którym w okresie od 21 września 2017 r. do 19 stycznia 2018 r. odnotowano transakcje uznaniowe w łącznej kwocie 33.913,05 zł oraz transakcje obciążeniowe na kwotę 33.855,86 zł. Wyciągi z rachunku potwierdziły, iż dochód skarżącej z tytułu świadczenia emerytalnego wynosi 2.059,73 zł. Ustalono nadto, że na rzecz syna skarżącej wpływa każdego miesiąca przelew zatytułowany "wypłata" w kwocie 1.413,48 zł. Zleceniodawcą jest A Sp. z o.o. (ul. [...]). Na rachunku można także odnotować regularne wpłaty gotówkowe "na rzecz innego klienta R.B." (3.550,00 zł – 2.10.2017 r.; 2.070,00 – 2.11.2017 r.; 1.200,00 zł + 4.500,00 zł – 30.11.2017 r., 1.100,00 zł – 15.12.2017 r., 2.800,00 zł – 19.12.2017 r., 2.300,00 zł – 16.01.2018 r.). W bezpośrednim następstwie ww. transakcji, rachunek bankowy skarżącej i jej syna obciążany jest przelewami na rzecz A Sp. z o.o. (przykładowo w kwotach: 4.963,00 zł; 3.470,00 zł). W latach 2016 – 2017 skarżąca uzyskiwała przychód z tytułu najmu lokalu opodatkowany ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. W 2016 r. przychód wyniósł 5.104,00 zł, zaś w 2017 r. była to kwota 4.040,00 zł. Ponadto, w oparciu o powszechnie dostępne informacje (http://ms.gov.pl/krs) referendarz sądowy ustalił, że skarżąca jest wspólnikiem w A Sp. z o.o. w O. (adres Spółki jest tożsamy z miejscem zamieszkania skarżącej). Wartość udziałów skarżącej stanowi kwotę 2.500,00 zł. Ustalono nadto, że do dnia 5 lutego 2018 r. mieszkanie skarżącej stanowiło siedzibę B Sp. z o.o. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie podkreślił on przede wszystkim, że już na etapie druku PPF wnioskodawczyni pominęła istotne informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej – nie ujawniła wówczas, że dodatkowym źródłem jej dochodu jest najem, oraz że posiada udziały w spółce z o.o. Nadesłane następnie dokumenty jedynie pogłębiły wątpliwości co do oświadczeń składanych przez stronę. W formularzu PPF wskazywała bowiem, że z uwagi na niskie dochody syna, świadczy zastępczo alimenty na rzecz jego dzieci. Z kolei z historii transakcji na ich wspólnym rachunku bankowym wynika, że na rzecz R.B. wpływa nie tylko wynagrodzenie (ustalone na poziomie minimalnym), ale także wpłaty gotówkowe, które sięgają nawet 4.500,00 zł. Taki stan rzeczy powoduje, że w procesie bilansowania dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącej należy z tej drugiej pozycji wyłączyć rzeczone świadczenie w kwocie 700,00 zł miesięcznie. Jest tak dlatego, ponieważ obowiązek alimentowania nie ciąży bezpośrednio na skarżącej, a ponadto nie potwierdziło się w sposób wolny od wątpliwości oświadczenie skarżącej, iż jej syn osiąga niskie dochody. Oznacza to, że środki pieniężne mogą być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Referendarz sądowy wskazał również, że skarżąca nadesłała jedynie zeznania PIT-28 za lata 2016-2017, które ujawniły tylko część źródeł pozyskiwania dochodów. Co więcej, wnioskodawczyni zadeklarowała posiadanie majątku o wartości co najmniej 283.000,00 zł, przy czym swobodnie może tym majątkiem dysponować i ma możliwość jego obciążania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podnosiła, że jest osobą samotną, na emeryturze, z trudną sytuacją życiową i finansową. Pomaga synowi, osiągającemu niskie dochody, spłaca kredyt (kwota około 200,00 zł), zaś brakujące pieniądze na wyżywienie i lekarstwa pożycza prawie każdego miesiąca z Banku jako debet w ROR. Zaznaczyła, że faktycznie nie ma możliwości uiszczenia wpisu. Jest osobą schorowaną, terminy wizyt u lekarzy specjalistów są odległe a nie posiada oszczędności, aby udać się do lekarza prywatnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie natomiast z ogólną zasadą, przewidzianą w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi w związku z tym odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba przy tym zaakcentować, że użyte przez ustawodawcę w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenie "gdy wykaże" należy rozumieć w ten sposób, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, publ. LEX nr 742626). Wskazuje się również w orzecznictwie, że w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, publ. LEX nr 743829). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie można ustalić, jak w rzeczywistości kształtują się dochody skarżącej w świetle zaistniałych w sprawie wątpliwości. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał w niniejszej sprawie przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy. Należy zaakcentować, że pomimo zastosowania w niniejszej sprawie art. 255 P.p.s.a. i wezwania strony do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentacji źródłowej, skarżąca przedstawiła dokumentację dotyczącą swojej sytuacji majątkowej w sposób nie pozwalający na wolną od wątpliwości ocenę jej rzeczywistych możliwości finansowych. Słusznie referendarz sądowy zarzucił wnioskodawczyni, że już na etapie wypełniania druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) pominęła ona istotne informacje dotyczące jej sytuacji finansowej, gdyż nie ujawniła wówczas, iż dodatkowym źródłem dochodu jest najem oraz, że posiada udziały w A Sp. z o.o. w O. Co więcej, analiza historii transakcji dokonana w oparciu o wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego wnioskodawczyni i jej syna prowadzi do wniosku, że na rzecz syna skarżącej wpływa nie tylko wynagrodzenie, ale również wpłaty gotówkowe, sięgające kwoty 4.500,00 zł. Słusznie przyjął referendarz sądowy, że obowiązek alimentowania nie ciąży bezpośrednio na skarżącej, a ponadto nie potwierdziło się w sposób wolny od wątpliwości, że jej syn osiąga niskie dochody, co oznacza, iż środki pieniężne, których przepływy widoczne są w ramach ww. rachunku bankowego mogłyby zostać przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Zaznaczyć również należy, że łączna wartość majątku deklarowanego przez skarżącą wynosi co najmniej 283.000,00 zł, przy czym z akt sprawy nie wynika, aby strona nie miała możliwości jego obciążenia bądź dysponowania nim. Zdaniem Sądu, już ta okoliczność wyłącza możliwość przyznania skarżącej prawa pomocy. Zauważyć również trzeba, że strona nie nadesłała zeznania rocznego na potrzeby podatku dochodowego a jedynie zeznania PIT-28 za lata 2016 – 2017, które ujawniły jedynie część źródeł pozyskiwania dochodów. Reasumując, w ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne jest także i to, że na obecnym etapie postępowania, wnosząc sprzeciw, skarżąca nie zaoferowała dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem jej twierdzeń. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.