I SA/Gl 121/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – rozłożenie na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 30 marca 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy dla S. A. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Zeznano, że majątek wnioskującego stanowi dom o pow. 180 m². W rubryce "dochód" S. A. wskazał kwotę [...] zł z tytułu 25 % udziału w spółce jawnej. Przy druku PPF nadesłano do Sądu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji skierowane do skarżącego oraz do spółki jawnej, w której posiada udział. W tym ostatnim przypadku należność główna wierzytelności stanowi kwotę [...] zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych sprawy, pismem z dnia 2 kwietnia 2009 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i ewentualnie inne osoby przebywające w gospodarstwie domowym – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 3) nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego za rok 2007 oraz 2008 (jeśli zostało sporządzone), 4) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w tym przede wszystkim aktualnych dochodów z niej pochodzących. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją, tj. odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, aktualnej ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres ostatnich sześciu miesięcy, 5) udowodnienie okoliczności związanych z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przeciwko skarżącemu – należy w tym celu nadesłać w szczególności kopie dokonanych na majątku skarżącego zajęć, pokwitowania wpłat itp.; w tych ramach należy nadto udokumentować zastaw bankowy ustanowiony na samochodzie marki Chrysler Pacific, 6) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, 7) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe w budynku mieszkalnym położonym w K. przy ul. [...]. W omówionym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Dodatkowo wezwano skarżącego do oznaczenia zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych ramach pouczono S. A., iż niezastosowanie się do tej części wezwania w ww. terminie skutkować będzie przyjęciem, że skarżący ubiega się tylko i wyłącznie o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do skargi. Pismo referendarza z dnia 2 kwietnia 2009 r. doręczono skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2009 r., co znajduje potwierdzenie w zwrotnym pokwitowaniu odbioru, zamieszczonym w aktach tej sprawy. W dniu 24 kwietnia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło do Sądu pismo procesowe S. A., przy którym nadesłano plik dokumentów źródłowych. W piśmie tym skarżący zawarł nadto oświadczenie, z którego wynika, iż jedyne dochody, które uzyskuje to te pochodzące z prowadzonej działalności w formie spółki jawnej. Zeznał dalej, że dochody za rok 2008 nie zostały jeszcze rozliczone, a otrzymane zaliczkowe kwoty z zysku wynosiły [...] zł miesięcznie. Podniósł przy tym, iż miesięczne koszty utrzymania kształtują się na poziomie [...] zł, aczkolwiek jak to wynika z zamieszczonego dalej wyliczenia, koszty te wynoszą [...] zł. Przy piśmie z dnia 24 kwietnia 2009 r. nadesłano: zaświadczenia właściwego komornika o egzekucji prowadzonej w stosunku do "A" Sp. J. S. i P. A., J. D. oraz w stosunku do poszczególnych wspólników wraz z żonami, zajęcie wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego S. A. i wezwanie do dokonywania potrąceń w wysokości nie większej niż 50 % wynagrodzenia lub wierzytelności, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego należącego do skarżącego w B Banku .... S.A., zaświadczenie C Banku S.A., z którego wynika, że skarżący jest poręczycielem kredytu i z tego tytułu stan zadłużenia na dzień 17 marca 2009 r. wynosi [...] zł, potwierdzenie wpłaty [...] zł na rzecz Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Okręgu C. S.A. dokonanej przez skarżącego w dniu 14 kwietnia 2009 r., informację o dochodach (PIT-11A) za rok 2008, z którego wynika, że skarżący uzyskał w tym okresie przychód w kwocie [...] zł z tytułu zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego. W korespondencji z dnia 24 kwietnia 2009 r., pomimo wskazania wśród załączników, nie nadesłano następujących pozycji: "VAT-7k za III i IV kwartał 2008 rok; faktury dokumentujące koszty miesięcznego utrzymania; Pit 36l za rok 2007". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy poczynić uwagi odnoszące się do zakresu obecnie rozpoznawanego wniosku. W tych ramach trzeba stwierdzić, że w druku PPF – złożonym w bezpośrednim następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego – skarżący pozostawił niewypełnioną rubrykę nr 4. Z tych względów, pismem z dnia 2 kwietnia 2009 r., wezwano go między innymi do oznaczenia zakresu wniosku pod rygorem przyjęcia, że skarżący ubiega się o zwolnienie od wskazanej wyżej opłaty sądowej. Wezwanie w tej części pozostało bezskuteczne do dnia dzisiejszego. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest uznanie, że S. A. inicjując niniejsze wpadkowe postępowanie domagał się zwolnienia go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do skargi. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń godzi się zauważyć, że wniosek ten winien być rozpoznany w oparciu o przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., obejmującym miedzy innymi zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Mając na uwadze przytoczony wyżej stan prawny i faktyczny uznano, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza oświadczeń skarżącego oraz nadesłanych przez niego dokumentów skutkowały przyjęciem, że stan rodzinny, majątkowy i dochody skarżącego, ujawnione na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, mogą odbiegać od rzeczywistości. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że nadesłane przez skarżącego dokumenty źródłowe nie potwierdzają w jakikolwiek sposób wysokości jego dochodów zdeklarowanych w druku PPF. Co więcej, oświadczenie z dnia 21 kwietnia 2009 r. pogłębiło jedynie wątpliwości co do prawdziwości deklarowanych wcześniej zarobków. W toku rozpoznania wniosku stwierdzono bowiem dwie rozbieżne deklaracje skarżącego co do wysokości jego wynagrodzenia (druk PPF – [...] zł, oświadczenie z dnia 21 kwietnia 2009 r. – [...] zł). W tych ramach należy jeszcze podkreślić, że pomimo wezwania referendarza sądowego w tym zakresie, nie złożono do akt zaświadczenia o wysokości dochodów skarżącego z tytułu udziału w spółce jawnej. Brak jest przy tym możliwości oszacowania tychże dochodów na podstawie dokumentacji księgowej spółki, jako że takowej - pomimo wezwania w tym zakresie - nie nadesłano. Niewątpliwie przedstawiono w tej sprawie dokumentację wskazującą na okoliczność prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Dokumenty te nie naprowadzają jednak na kwoty, które są potrącane z wynagrodzenia skarżącego. Ustalono jedynie, że nie może to być więcej niż 50 % tegoż wynagrodzenia (vide "zajęcie" z dnia 8 września 2008 r.) Dodatkowo ujawniono w tej sprawie nieścisłości dotyczące ilości osób zamieszkujących w nieruchomości należącej do skarżącego. Otóż w druku PPF skarżący zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, tymczasem z akt administracyjnych tej sprawy (patrz protokół o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia 13 czerwca 2008 r.) wynika, że wspólnie z nim zamieszkuje córka oraz żona, z którą jest w separacji. S. A. pomimo precyzyjnego wezwania w tym zakresie nie nadesłał zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe w budynku mieszkalnym położonym w K. przy ul. [...]. Pisząc o mankamentach dowodowych nie można tracić z pola widzenia faktu, że skarżący nie wykazał wysokości ciążących na nim wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Dodać trzeba przy tym, że jego oświadczenie w tym zakresie (patrz pismo z dnia 21 kwietnia 2009 r.) jest wewnętrznie niespójne. Reasumując, w toku rozpoznania przedmiotowego wniosku nie uzyskano stanu pewności co do tego, że w stosunku do skarżącego może być zastosowany wyjątek od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, jakim niewątpliwie jest instytucja prawa pomocy. Podkreślić trzeba, że skarżący w znacznej części nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego. Z kolei złożone przez niego oświadczenia pogłębiły jedynie wątpliwości co do jego rzeczywistych możliwości zarobkowych. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.