I SA/Gl 122/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie I SA/Ka 2987/03 w przedmiocie ustalenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy; Prawomocnym postanowieniem z dnia 21 listopada 2005 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił G. M. od każdorazowej opłaty sądowej w kwocie przekraczającej [...] zł (sygn. akt I SA/Gl 1446/05) w sprawie z jej skargi o wznowienie postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 maja 2006 r. w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Ka 2987/03 w przedmiocie ustalenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych i w konsekwencji przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W wyniku ponownego rozpoznania, wyrokiem z dnia 11 czerwca 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. M. o wznowienie postępowania sądowego. Pismem procesowym z dnia 31 sierpnia 2008 r. pełnomocnik skarżącej wniósł do Sądu skargę kasacyjną od ostatniego z przywołanych wyżej orzeczeń. Do skargi dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF), w którym G. M. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentując wniosek podniosła, iż chwili obecnej nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych albowiem nie pracuje i praktycznie utrzymuje się z alimentów otrzymywanych na córkę, płaconych nieregularnie w wysokości ok. [...] zł. Z tych względów korzysta z pomocy rodziny, u której zamieszkuje. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z córką. Nie posiada nieruchomości ani zasobów pieniężnych. Jedynym wskazanym przez nią składnikiem majątkowym jest samochód osobowy o wartości ok. [...] zł (rok prod. 1998). W wyniku badania wniosku co do wymogów formalnych jak i co do treści, pismem z dnia 12 września 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę wnioskującą do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) nadesłanie dokumentu,-ów potwierdzającego,-ych wysokość otrzymywanych przez wnioskującą i jej córkę świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich trzech miesięcy, 4) nadesłanie kserokopii deklaracji podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2006-2007. W przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, 5) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącą w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonej w związku z nią podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wspomniany okres, 6) nadesłanie kserokopii dowodu rejestracyjnego samochodu marki Toyota, rok prod. 1998 oraz oszacowanie miesięcznych kosztów jego utrzymania. W tych ramach należało nadto nadesłać aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenie właściwego banku potwierdzające: wysokość aktualnie spłacanych przez skarżącą rat za samochód, wysokość dotychczas uiszczonych wpłat oraz wysokość kredytu pozostałego do spłaty, 7) nadesłanie tytułu prawnego do lokalu położonego w R. przy ul. [...], 8) złożenie wyjaśnień dotyczących następujących składników majątkowych: a) mieszkanie w G. przy ul. [...], b) działka o pow. 5 arów w G. przy ul. [...], c) łodzi motorowej Bayliner Capri wraz z przyczepą i pływakiem. W tych ramach należało wskazać, czy składniki te są w dalszym ciągu w posiadaniu skarżącej, czy też nie. W przypadku ich zbycia okoliczność tę należało wykazać za pomocą stosownych dokumentów, 9) wykazanie – za pomocą faktur VAT, paragonów czy rachunków wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. – wydatków związanych z leczeniem córki skarżącej, w szczególności z zakupem leków, 10) nadesłanie zaświadczenie właściwej jednostki samorządu terytorialnego bądź spółdzielni mieszkaniowej wskazującego na aktualny stan zameldowania w lokalu mieszkalnym w R. przy ul [...]. W treści wezwania pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. W wyznaczonym terminie, tj. w dniu 23 września 2008 r., do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącej, w którym zwróciła się o przedłużenie terminu wyznaczonego dla uzupełnienia wniosku do dnia 20 października 2008 r. W motywach wniosku odnotowała, że nie jest w stanie skompletować dokumentacji w siedmiodniowym terminie. Uwzględniając wniosek, zarządzeniem z dnia 26 września 2008 r. przedłużono skarżącej termin. W dniu 20 października 2008 r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika skarżącej, w którym poinformował, że G. M. nie posiada faktur za media albowiem opłaty te ponoszą jej rodzice. Skarżąca nie prowadzi rachunków bankowych ani działalności gospodarczej. Świadczenia alimentacyjne są wypłacane do rąk skarżącej i na tę okoliczność nie może przedstawić żadnych zaświadczeń. Pełnomocnik poinformował nadto, że łódź motorowa wraz z przyczepą zostały sprzedane sześć lat temu i skarżąca nie posiada na tę okoliczność żadnych dokumentów. Do pisma dołączono: karty informacyjne leczenia córki skarżącej z lat 2005-2006, umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ul. [...], umowę sprzedaży, na podstawie której G. W. (obecnie M.) weszła w posiadanie nieruchomości gruntowej o pow. 5 arów, umowę sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w G. przy ul. [...]. W dniu 24 października 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Sądu wpłynęła kserokopia dowodu rejestracyjnego samochodu należącego do skarżącej. Wynika z niego, że pojazdem tym jest samochód ciężarowo-uniwersalny matki Toyota Land Cruiser wyprodukowany w 1999 r. Z treści dowodu wynika nadto, że współwłaścicielem pojazdu jest Bank A S.A. (obecnie B S.A.). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza skarżąca wskazała, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o warunki formalne określone art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakowoż na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, iż na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego uznano, iż skarżąca jest w stanie ponosić koszty sądowe poprzez uiszczanie opłat sądowych, każdorazowo do wysokości [...] zł. Należy również zaakcentować, że rozpoznany wtedy wniosek dotyczył całości kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi G. M. o wznowienie postępowania sądowego. Pomimo, iż w treści sentencji tamtego orzeczenia nie wyartykułowano w sposób oczywisty, że został on rozstrzygnięty co do całości wniesionego żądania, jest bezspornym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części kosztów sądowych został rozpoznany odmownie. Zgodnie zaś z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Mając zatem na uwadze przytoczone wyżej spostrzeżenia należy podkreślić, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej wymaga szczególnie wnikliwej weryfikacji. Założono przy tym, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskutek analizy wniosku G. M. stwierdzono, że brak jest podstaw do zmiany uprzednio zapadłego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. U podstaw tej konkluzji leży przede wszystkim postawa skarżącej w toku obecnie rozstrzygniętego postępowania wpadkowego, jak również zdarzenia, które miały miejsce już po dniu 21 listopada 2005 r. W pierwszej kolejności należy zaakcentować, że w czasookresie, w którym toczyło się niniejsze postępowanie sądowe, skarżąca uzyskała relatywnie znaczny przychód z tytułu sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. W umowie z dnia 5 września 2006 r. wartość przedmiotu sprzedaży określono w kwocie [...] zł. Mając na uwadze rzeczoną kwotę nie można w tej sprawie wykluczyć podejrzenia, że podejmując działania zmierzające do uzupełnienia niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, strona kierowała się założeniem, aby złożyć oświadczenia, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając mniej korzystne fakty z omawianego punktu widzenia. Skarżąca nie udzieliła żadnej informacji co do dalszych losów pozyskanych środków pieniężnych. Zaś uszczuplenie posiadanych zasobów pieniężnych o kwotę niespełna [...] złotych w czasie, w którym strona posiadała świadomość ponoszenia niezbędnych kosztów sądowych, nie mogło pozostać bez wpływu na obecnie zapadłe rozstrzygnięcie wniosku. Nie bez znaczenia dla tej sprawy pozostaje sposób w jaki skarżąca ustosunkowała się do wezwania referendarza z dnia 12 września 2008 r. W tej części rozważań należało w punkcie wyjścia podkreślić, że skarżąca w przedłużonym terminie nadesłała do Sądu dokumenty, które były w jej posiadaniu już w dacie, w której upływał pierwotnie oznaczony termin dla uzupełnienia wniosku. Dokumenty nadesłane przy piśmie pełnomocnika z dnia 20 października 2008 r. pochodzą bowiem z lat 2005-2006. Z kolei do dziś dnia nie nadesłano tych z pośród dokumentów źródłowych, które miały najbardziej istotne znaczenie z punktu widzenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim nie wykazano wysokości otrzymywanych przez skarżącą świadczeń alimentacyjnych. W tych ramach skarżąca nie przedstawiła żadnej obiektywnej przyczyny, z powodu której nie mogła uzyskać stosownego oświadczenia, tak jak to miało miejsce w listopadzie 2005 r., kiedy to do akt sprawy złożono oświadczenie W. T., z którego wynika, że tytułem alimentów przekazuje skarżącej miesięcznie na rzecz córki równowartość [...] dolarów amerykańskich. Dodatkowo pokrywa koszty związane z leczeniem córki. W tych ramach nie wyjaśniono nadto z jakiej przyczyny nastąpiło zauważone obniżenie wysokości tego świadczenia. Skarżąca w jakikolwiek sposób nie naprowadziła na dochody pozostałych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym. Zebrany materiał źródłowy oraz złożone przez skarżącą oświadczenia pozwoliły natomiast przyjąć, że G. M. zajmuje lokal mieszkalny stanowiący przedmiot umowy najmu, w której jej rodzice oznaczeni zostali jako najemcy. Z umowy tej ani z jakiegokolwiek innego dokumentu nie wynika tytuł prawny skarżącej do tego mieszkania, a zatem nie ciąży na niej obowiązek partycypacji w kosztach jego utrzymania. Do akt niniejszej sprawy, pomimo upływu blisko sześciu tygodni od dnia, w którym doręczono skarżącej wezwanie do uzupełniania wniosku, nie wpłynęły do dnia dzisiejszego ani deklaracje podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych, ani stosowne zaświadczenie urzędu skarbowego w tym zakresie. Nie zobrazowano również w jakiej wysokości kształtują się miesięczne koszty leczenia małoletniej córki skarżącej. Nie bez znaczenia dla niniejszego postępowania wpadkowego pozostaje stan posiadania skarżącej. W tym miejscu należy zauważyć, iż w ramach urzędowego formularza G. M. nie ujawniła, że posiada nieruchomość gruntową położoną na terenie G.. Taki stan rzeczy utwierdził rozpoznającego wniosek, że oświadczenia i dokumenty źródłowe zostały w tej sprawie przedstawione w sposób selektywny. Reasumując, należy stwierdzić, że postawa skarżącej w toku niniejszego wpadkowego postępowania, w szczególności jej oświadczenia oraz zakres udostępnionych przez nią materiałów źródłowych, nie może wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska w przedmiocie prawa pomocy. Rozpoznający wniosek nie znalazł podstaw faktycznych do rozszerzenia przyznanego wcześniej prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. W konsekwencji, stanowisko referendarza wyrażone w postanowieniu z dnia 21 listopada 2005 r. pozostaje w mocy W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.