I SA/Gl 1229/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2014 r. sprawy ze skargi Klubu "A" w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji udzielonej z budżetu gminy w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca, zarejestrowana jako stowarzyszenie kultury fizycznej, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Podkreśliła, że nie prowadzi działalności gospodarczej i utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich i wpłat związanych z aktywnością statutową, dokonywanych przez klubowiczów, głównie dzieci i młodzież. Klub przeznacza te środki na dojazdy na treningi, zawody, szkolenia itp. i nie przewiduje pokrywania z nich opłat administracyjnych lub sądowych. Wszyscy działacze Klubu działają na zasadzie wolontariatu. Według wniosku strona skarżąca nie posiada majątku poza sprzętem potrzebnym do wykonywania działalności statutowej, jej zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 680,17 zł, zaś stan rachunku bankowego na dzień 20 grudnia 2014 r. – 25,59 zł. Na wezwanie referendarza sądowego, obejmujące m.in. kopie faktur i rachunków dokumentujących wydatki dokonane w ubiegłym miesiącu, strona przedłożyła kopie: zeznania podatkowego za 2013 r. (wykazano w nim przychody w wysokości 59,045 zł, koszty ich uzyskania w wysokości 58.364,83 zł oraz dochód w wysokości 680,17 zł), sprawozdania merytorycznego za ten rok (wyszczególniono w nim, że na wskazane wyżej przychody składały się składki członkowskie w kwocie 4.820 zł, dotacje samorządowe w kwocie 14.140 zł oraz opłaty za egzaminy i pozostałe przychody operacyjne w kwocie 40.085 zł, stwierdzono również, że do działalności nieodpłatnej należą: koszty utrzymania lokalu stanowiącego siedzibę Klubu oraz opłaty za wodę, ścieki, energię elektryczną, gaz, wywóz śmieci, utrzymanie czystości w lokalu i zapewnienie sprawności urządzeń technicznych), faktur dokumentujących: kupno w dniu 16 listopada 2014 r. obuwia sportowego za kwotę 29,99 zł, kupno w dniu 22 grudnia 2014 r. sprzętu biurowego za kwotę 61,97 zł, zakupy dokonane w dniu 13 grudnia 2014 r., obejmujące m.in. środki higieniczne, za kwotę 254,52 zł oraz dokumentów dotyczących podróży służbowych prezesa Klubu (w grudniu wypłacono z tego tytułu kwotę 653,10 zł), a także wydruk z rachunku bankowego Klubu (w grudniu ubiegłego roku obroty WN wyniosły 3.416,24 zł, przy czym kwotę tę stanowiły w większości wypłaty gotówkowe, które zamknęły się sumą 3200 zł; obroty MA wyniosły 1.391,40 zł, a najliczniejsza grupa wpływów to opłaty za egzaminy uczniowskie przeprowadzane w Klubie, odnotować można jednak także inne wpływy, szczególnie wpłatę na cele statutowe dokonaną w dniu 12 grudnia z innego rachunku bankowego Klubu; saldo początkowe w tym miesiącu wyniosło 2.064,19 zł, a końcowe 39,35 zł). Stronę skarżącą zwolniono od kosztów sądowych w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 521/07 – postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 127/08, którym uwzględniono zażalenie na wydane w tej materii postanowienie odmowne. Wpis od skargi, wyliczony na podstawie podanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia, wynosi w sprawie 100 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 P.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, LEX nr 784373). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., czyli że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Powinna ona zatem udowodnić ten fakt w sposób niepozostawiający wątpliwości, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Spostrzeżenia te dotyczą także takich osób prawnych czy jednostek organizacyjnych, które nie prowadzą działalności gospodarczej i zajmują się aktywnością o charakterze społecznym, realizując na zasadach niekomercyjnych cele istotne z punktu widzenia pożytku publicznego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym podmioty tego rodzaju nie zostały wszak zwolnione z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy ustawy, co oznacza, że zwolnienie to mogą uzyskać wyłącznie na wniosek, rozpatrywany według tych samych przesłanek, które znajdują zastosowanie odnośnie do innych osób prawnych, tj. – o czym była już mowa – jeżeli wykażą brak środków na pokrycie tych kosztów. Oczywiście, w ich przypadku, z uwagi na społeczną wagę ich działalności, jako istotne kryterium oceny przeprowadzonej w tym zakresie trzeba przyjąć to, by poniesienie kosztów sądowych nie wiązało się z uniemożliwieniem lub nawet znacznym ograniczeniem wykonania ich celów statutowych. Z drugiej strony jednak wypada również pamiętać, że opłacenie udziału osoby prawnej w postępowaniu sądowym, wszczętym przecież z jej inicjatywy, należy do kosztów jej działalności, tak jak utrzymanie jej siedziby czy uregulowanie innych wydatków, co więcej do kosztów, które ze względu na ich publicznoprawny charakter powinny być traktowane priorytetowo i regulowane w pierwszej kolejności. W tym kontekście odnotowania wymaga, że strona skarżąca ponosi tego typu wydatki, i to – czego dowodzi kopia zeznania podatkowego i sprawozdania z działalności – w wysokości wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe w sprawie, skądinąd najniższe spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Ponadto strona wbrew wyraźnemu wezwaniu udokumentowała tylko część z wydatków miesięcznych, co nie pozwala na zbadanie ich struktury – suma wynikająca z okazanych dokumentów potwierdzających uiszczenie należności gotówkowych jest znaczenie mniejsza niż suma wypłat gotówkowych dokonanych z rachunku bankowego, zresztą pośród tych należności brak opłat związanych z utrzymaniem siedziby Klubu, stanowiącego według sprawozdania ważną część jego płatności. Z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy nie można wszelako nie zauważyć, że wpis od skargi kasacyjnej nieznacznie przekracza 3% sumy wypłaconych w okresie zaledwie miesiąca, kiedy skarżąca powinna się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i wygospodarować środki potrzebne na ten cel. Stwierdzenie, że osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych wyklucza przyznanie prawa pomocy niezależnie od tego, z jakiego źródła te środki były uzyskane. Podkreślić jednak trzeba, że w świetle sprawozdania jedynie niewielka część tych środków pochodzi ze składek pozyskiwanych od młodzieży, co miał na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym postanowieniu z dnia 7 maja 2008 r., natomiast ich większość, przewyższająca także kwotę dotacji, została przez Klub pozyskana samodzielnie z działalności odpłatnej. Dalszą kwestią pozostaje to, czy ta działalność zarobkowa była działalnością gospodarczą, czy też nie. W ramach postępowania w przedmiocie wniosku o prawo pomocy wytknąć należy za to stronie, że nie wykonała w całości wezwania w części dotyczącej jej rachunków bankowych służącego oszacowaniu wysokości tych środków. W przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego widnieje przelew z innego rachunku należącego do Klubu. Stan tego rachunku i operacje przeprowadzone za jego pośrednictwem były objęte wezwaniem. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe uwagi, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.