I SA/Gl 1239/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) orzeka, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania pani W. R. (dalej podatniczka), od decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. w kwocie [...] zł, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2012. 749), w związku z art. 2, 3, 4, 5 i 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. w podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. 2014. 849), dalej ustawa podatkowa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej również Kolegium lub SKO) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie SKO wskazało, że w odwołaniu od zaskarżonej nim decyzji organu podatkowego podatniczka podniosła, że została wprowadzona w błąd podczas podpisywania nowej umowy najmu, wobec czego umowa powinna być unieważniona. Nowa umowa zaczęła obowiązywać z mocą wsteczną, a jej celem było wyłącznie przerzucenie na najemcę obowiązku podatkowego. Podatniczka stwierdziła, że w tej sytuacji naliczenie podatku od nieruchomości było niezgodne z prawem co winno skutkować obniżeniem czynszu w wysokości podatku lub cofnięciem decyzji wraz z "nieprawnie podpisaną umową". Następnie SKO przytoczyło treść art. 3 ust. 1 ustawy podatkowej podnosząc, że w przypadku, gdy właścicielem przedmiotu opodatkowania jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, podatnikiem podatku od nieruchomości jest jej posiadacz, jeżeli posiadanie opiera się na zawartej umowie, lub nawet gdy posiadanie nie wynika z żadnego tytułu prawnego, cytując przy tym fragment wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2998/10. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest również najemca, powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 892/12 oraz z dnia 6 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 581/12. Zauważyło, że w rozstrzyganej sprawie przedmiot opodatkowania stanowił lokal użytkowy będący własnością Gminy Miasta C., zaś podatniczka zawarła umowę najmu tego lokalu ze wskazaną gminą. Umowa została zawarta między podatniczką a Gminą Miasta C., którą reprezentował A w C. Sp. z o.o. (dalej Spółka), na podstawie udzielonego przez Prezydenta Miasta C. pełnomocnictwa z dnia 3 września 2013 r. do zawierania umów najmu lokali mieszkalnych, wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy C. Zdaniem Kolegium z treści tej umowy wynika wyraźnie, że stroną stosunku zobowiązaniowego jest Gmina Miasta C., w imieniu i na rzecz której działała Spółka reprezentowana przez pełnomocnika Zarządu. Kolegium zauważyło, że na podstawie zarządzenia Prezydenta Miasta C. z dnia 31 grudnia 2012 r. w sprawie zlecenia i rozliczenia zadań przeznaczonych do wykonania aktem założycielskim Spółki, Spółka ta stała się podmiotem administracyjnym i zarządzającym zasobem mieszkaniowym gminy, w skład którego wchodzi przedmiotowy lokal. Następnie przytoczyło fragment wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 891/12 przyjmując, że podmiot wykonujący określone czynności na rzecz i w imieniu właściciela, związane z administratorem i zarządzaniem nieruchomościami gminnymi nie jest ani posiadaczem samoistnym nieruchomości, ani posiadaczem zależnym, a tym samym skoro podatniczka była posiadaczem zależnym (najemcą) lokalu użytkowego na podstawie zawartej umowy najmu z jednostką samorządu terytorialnego, to zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy podatkowej jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Według Kolegium fakt niepowiadomienia podatniczki, przy zawieraniu umowy najmu, o obowiązku zapłaty podatku od nieruchomości i brak jakichkolwiek regulacji odnośnie tej kwestii w samej umowie, nie miało wpływu na obowiązek podatkowy i osobę podatnika (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Po 610/10), gdyż obowiązek ten wynika z powszechnie obowiązujących przepisów ustawy podatkowej. W kwestii zawartej umowy najmu ze skutkiem wstecznym Kolegium wyjaśniło, że nie ma kompetencji do jej unieważnienia, zaś skutki podatkowe wynikające z zawarcia tej umowy nastąpiły dopiero od 2014 r. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca pani W. R. wniosła o unieważnienie podpisanej umowy najmu lokalu ponieważ była wprowadzona w błąd, a w związku z tym umorzenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zarzucając "Podpisanie umowy najmu lokalu będąc w błędzie w dniu 14.08.2013 r. z datą wsteczną od 01.01.2013 r." W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że przed podpisaniem umowy najmu została zapewniona, że nie ulegną zmianie podstawowe warunki i zasady najmu, zaś po jej podpisaniu okazało się, że wprowadzono ją w błąd, gdyż umowa miała na celu przerzucenie na nią podatku od nieruchomości od roku 2013. Wskazała na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Gl 861/09 dotyczący spornego podatku za lata wcześniejsze. Zauważyła, że postępowanie w sprawie przedmiotowego zobowiązania za 2013 r. zostało wobec niej umorzone bowiem podatek zapłaciła Spółka. W dniu 19 grudnia 2013 r. poinformowano skarżącą, iż powstało zobowiązanie podatkowe począwszy od 2014 r. Stwierdziła, że wynajmuje sporny lokal od ponad 20 lat i nie opłacała tego podatku, gdyż płaciła go Spółka, zaś zmiana umowy miała zapewne na celu, aby wprowadzić wpis, że Spółka działa na rzecz i w imieniu Gminy Miasta C., co powoduje opłacanie podatku przez skarżącą. Do skargi dołączono pismo Spółki z dnia 14 sierpnia 2013 r., postanowienie organu podatkowego z dnia [...] r. wszczynające postępowanie w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r., postanowienie tego organu z dnia [...] r. umarzające wszczęte postępowanie za rok 2013, z którego wynika, że decyzją z dnia [...] r. określono Spółce sporne zobowiązane w zakresie lokali użytkowych za 2013 r. oraz, że podatek został zapłacony przez Spółkę. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację. Na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że toczyły się negocjacje dotyczące spornego podatku, zaś za rok 2015 skarżąca nie otrzymała decyzji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna aczkolwiek głównie z przyczyn w niej niewskazanych. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że przedmiotem sporu w sprawie było w istocie ustalenie podatnika, na którego ciąży sporny obowiązek podatkowy. Organ odwoławczy stwierdził, że podatnikiem takim jest najemca lokalu użytkowego będącego przedmiotem opodatkowania, zaś zdaniem podatniczki, zawarta przez nią umowa najmu tego lokalu powinna być unieważniona i nie rodzi skutków podatkowych. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy podatkowej podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne (...) będące posiadaczami nieruchomości lub ich części (...), stanowiących własność (...) jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem (...) lub z innego tytułu prawnego (...). Oznacza to, że dla wskazania podatnika, na którym obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży z mocy tego przepisu konieczne jest wykazanie, że tak określony podatnik jest posiadaczem zależnym, a więc takim, który włada przedmiotem opodatkowania, jak użytkownik, zastawca, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym wiąże się określone władztwo nad tą rzeczą. Konieczne jest stanowcze wykazanie, że przedmiot ten stanowi własność jednostki samorządu terytorialnego oraz faktu zawarcia umowy przez tego właściciela z jej posiadaczem w sposób przewidziany prawem, bądź wskazania innego tytułu prawnego posiadacza do takiej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, dokonując ustaleń w powyższym zakresie organy podatkowe dysponowały wyłącznie zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. w sprawie zasad zlecania i rozliczania z realizacji zadań powierzonych do wykonywania aktem założycielskim Spółki, mocą którego, wskazując na § 9 ust. 3 umowy Spółki w brzmieniu nadanym aktem notarialnym z dnia 10 grudnia 2012 r., ustalono, że Spółka będzie gospodarowała i zarządzała powierzonym mieszkaniowym zasobem gminy zgodnie z zasadami określonymi w załączniku do zarządzenia oraz na podstawie udzielonych odrębnie pełnomocnictw do wykonywania czynności w zakresie gospodarowania (§ 2), powierzając wykonanie tego zarządzenia m. in. Spółce, załącznikiem nr 2 do tego zarządzenia zawierającym szczegółowy wykaz czynności zarządzenia, umową najmu lokalu użytkowego (bez daty) obowiązującą od 1 stycznia 2013 r. zawartą pomiędzy Gminą Miastem C. w imieniu i na rzecz której działa Spółka reprezentowana przez pełnomocnika Zarządu Spółki panią E. D., a podatniczką i informacją Spółki z dnia 20 marca 2014 r., że umowa o najem lokalu użytkowego zawarta pomiędzy podatniczką a Spółką została rozwiązana za porozumieniem stron z dniem 31 grudnia 2012 r. W aktach sprawy znajduje się również dokument pełnomocnictwa z dnia 6 listopada 2013 r. udzielonego przez podatniczkę radcy prawnemu (bez podpisu zgodności z oryginałem), pismo pełnomocnika podatniczki z dnia 28 marca 2014 r. wskazujące na Spółkę jako podatnika spornego podatku oraz żądanie przesłania kopii pełnomocnictwa udzielonego przez Gminę Spółce, pełnomocnictwa udzielonego przez Spółkę osobie podpisującej sporną umową i umowy łączącej Gminę ze Spółką, a nadto pismo pełnomocnika z dnia 27 maja 2014 r. informujące o odwołaniu pełnomocnictwa. Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu decyzji organ podatkowy wskazał, że dokonał analizy dokumentów (mimo ich braku) będących podstawą wydania decyzji, w tym aktu założycielskiego Spółki, zarządzenia Prezydenta Miasta z dnia [...] r., pełnomocnictwa udzielonego Spółce z dnia 3 stycznia 2013 r. oraz stwierdził, że Spółka występuje jedynie jako pełnomocnik gminy administrującej nieruchomościami gminy na rzecz i w interesie gminy, na warunkach i według zasad określonych przez gminę. Organ podatkowy powołał się również na pełnomocnictwo Prezesa Zarządu Spółki z dnia 6 sierpnia 2013 r. upoważniające panią E. D. do zawarcia umów z najemcami lokali użytkowych oraz wskazał na ewidencję gruntów i budynków, z której wynika własność spornego lokalu, oraz uchwałę Rady Miasta C. z dnia 21 listopada 2013 r. w sprawie stawek podatku od nieruchomości w 2014 r. Sąd stwierdza również, że decyzja odwoławcza została wydana bez zastosowania przepisu art. 200 § 1 o.p. i to w sytuacji, gdy zarzuty podniesione w odwołaniu mogłyby zostać wyjaśnione w toku tej czynności. Oznacza to, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o niepełny materiał dowodowy niezbędny dla poczynienia stosownych ustaleń w sprawie w tym ze wskazaniem dowodów, które w sprawie nie zostały przeprowadzone, ani nawet włączone do jej akt. Wadliwość ta była istotna dla rozstrzygnięcia sprawy już choćby z tego powodu, że w toku postępowania podatniczka kwestionowała prawidłowość zawarcia spornej umowy w tym umocowanie do jej zawarcia w imieniu gminy przez podmiot w umowie wskazany i osobą umowę tę w imieniu tego podmiotu podpisującej i to pomimo twierdzenia podatniczki, że obowiązek podatkowy od spornego lokalu ciążył (w latach wcześniejszych) i ciąży nadal na innym podmiocie tj. Spółce oraz żądania przedstawienia stosownych dowodów w zakresie wskazanym w piśmie jej pełnomocnika z dnia 28 marca 2014 r. Organy podatkowe zignorowały to pismo i żądanie opierając się wyłącznie na dokumentach mających wykazywać, iż podatniczką podatku jest skarżąca bez odniesienia się do twierdzeń podatniczki i zgromadzenia dowodów, które w piśmie wskazała, a z których mogłyby wynikać ustalenia odmienne niż poczynione przez organy podatkowe. Należy bowiem zauważyć, że do 2012 r. podmiotem spornego podatku była Spółka, o czym świadczy decyzja zwracająca podatniczce przedmiotowy podatek za lata ubiegłe, w 2013 r. wszczęto wobec podatniczki postępowanie w sprawie określenia spornego zobowiązania podatkowego za ten rok jednakże postępowanie to zostało umorzone wobec stwierdzenia, że inną decyzją za ten rok określono przedmiotowy podatek w stosunku do innego podmiotu tj. Spółki, który podatek za 2013 r. uiścił. Dowody te były znane organowi podatkowemu już z tej przyczyny, że sam orzeczenie te wydawał jeszcze przed rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Skoro w poprzednich latach podatkowych, do roku 2013, podatniczką spornego podatku była Spółka i fakt ten wynika ze stosownych decyzji organów podatkowych, przy czym sporna umowa stanowiąca dla organów podatkowych podstawę uznania za podatnika podatku skarżącą, podpisana została i obowiązywała już w 2013 r. (z datą wsteczną od 1 stycznia 2013 r.), to konieczne stało się wykazanie z jakich przyczyn podatek ten za 2014 r. miałby obciążać podatniczkę. W szczególności należało stanowczo ustalić w jaki sposób doszło do zmiany w zakresie posiadania zależnego spornego lokalu ze Spółki na podatniczkę. Skoro bowiem Spółka opłacała sporny podatek do 2013 r. to należałoby uznać, że czyniła to w oparciu o jakikolwiek, nie wynikający z akt sprawy, tytuł prawny do posiadania tego lokalu, który przestał istnieć (obowiązywać) w badanym roku podatkowym. Nie znajduje uzasadnienia ani racjonalnego wytłumaczenia ustalenie obowiązku podatkowego za rok 2014 w stosunku do innego podmiotu niż ten, na którym obowiązek taki ciążył w roku 2013 bez wykazania przyczyn takiej zmiany i to w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Z tych przyczyn Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w tym art. 120, art. 121, art. 122, art. 123 § 1 w związku z art. 200 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 Ordynacji podatkowej i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ podatkowy uzupełni materiał dowodowy we wskazanym wyżej zakresie a w szczególności złoży do akt sprawy dokumenty świadczące o własności spornego lokalu (akty notarialne, rejestry w tym rejestr gruntów i budynków), uchwałę Rady Miasta C. w sprawie stawek podatku do nieruchomości za 2014 r., pełnomocnictwo udzielone Spółce do zawierania umów najmu z dnia 3 stycznia 2013 r., pełnomocnictwo z dnia 6 sierpnia 2013 r. udzielone osobie podpisującej z upoważnienia Spółki sporną umowę, porozumienie o rozwiązaniu wcześniejszej umowy dotyczącej spornego lokalu, umowy czy akty prawne łączące gminę ze Spółką co do spornego lokalu, w tym umowę Spółki (w brzmieniu obowiązującym w latach 2013-2014), z której wynikałoby gospodarowanie i zarządzanie zasobem lokalnym gminy i sposób sprawowania tego zarządu (administrowania). Brak wskazanych dowodów czyni niemożliwym odniesienie się przez Sąd do zarzutów skargi związanych z bezprawnością nałożonego zaskarżoną decyzją zobowiązania podatkowego w związku z zawartą zdaniem podatniczki "nieważną" umową najmu. Sąd zauważa ponadto, że kwestie związane z opodatkowaniem lokali użytkowych gminy co do wcześniejszych lat podatkowych rozstrzygał tutejszy Sąd m. in. w prawomocnym wyroku z dnia 25 maja 2010 r. dotyczącym innego podatnika lecz zawierającym oceny prawne i ustalenia faktyczne dotyczące istoty niniejszej sprawy co oznacza konieczność odniesienia się do tych kwestii przez organ podatkowy ponownie rozpoznający sprawę. Należy również podnieść nieprawidłowość prowadzonego postępowania pierwszoinstancyjnego co do osoby pełnomocnika strony i sposobu doręczenia pism w tym postępowaniu (tak pełnomocnikowi jak i stronie). Wobec stwierdzonego przez Sąd naruszenia przepisów postępowania w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję a na podstawie art. 152 i 200 tej ustawy orzekł o jej wykonalności i kosztach postępowania.