I SA/Gl 1245/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w podatku od nieruchomości za 2012 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, H. S. wystąpiła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wniosek ów zawarty został na urzędowym formularzu z dnia 5 grudnia 2017 r. W jego obszernych motywach skarżąca oświadczyła, że mieszka wraz z przewlekle chorym synem, którego jest prawnym opiekunem. Wydatki na leczenie ich obojga stanowią miesięcznie kwotę około 200 zł. Po uiszczeniu pozostałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, skarżąca dysponuje kwotą około 1.085, zł z przeznaczeniem na zakup żywności. Oświadczyła dalej, że nie posiada oszczędności. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Łączny dochód netto w gospodarstwie domowym zdeklarowano w kwocie 3.585,00 zł, w tym: świadczenie rentowe syna skarżącej (965,00 zł), świadczenie emerytalne skarżącej (1.620,00 zł) oraz dochód skarżącej z tytułu usług sprzątania (1.000,00 zł). Do stałych obciążeń budżetowych zaliczono natomiast: czynsz najmu (1.200,00 zł), rata pożyczki (1.000,00 zł), usługi telekomunikacyjne (60 zł), usługi teleinformatyczne (40 zł) oraz koszt zakupu lekarstw (200 zł). W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, w szczególności w zestawieniu z okolicznościami wynikającymi z akt administracyjnych sprawy, zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni - poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu będącym miejscem zamieszkania skarżącej; dodatkowo należało wskazać na wzajemne relacje tych osób; 2) wykazanie tytułów prawnych do następujących nieruchomości: a) W., ul. [...] [...]; b) W., ul. [...] [...]; c) W., ul. [...] [...]; 3) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w przypadku występowania zaległości z tytułu opłat za użytkowanie lokalu należało tą okoliczność wykazać za pomocą aktualnych zaświadczeń właściwych podmiotów; 4) udokumentowanie zobowiązań o charakterze kredytowo-pożyczkowym; w tych ramach należało nadesłać m.in. kopie układów ratalnych, wskazujących jednocześnie na pozostałe do spłaty saldo; 5)przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych lub w "A" posiadanych przez skarżącą i osoby zameldowane/zamieszkałe w jej gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących wszystkie operacje obciążeniowe i uznaniowe dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank/"A", informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 6)udokumentowanie wysokości dochodów skarżącej z okresu ostatnich czterech miesięcy; 7) udokumentowanie dochodów pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej; w tych ramach należało przedłożyć zaświadczenia o wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 8) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącej za rok 2016. W piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2018 r., ustosunkowując się do niektórych punktów wezwania referendarza sądowego, pełnomocnik skarżącej oświadczył, że lokale mieszkalne wskazane w wezwaniu stanowią własność rodziny skarżącej, w tym jej córki oraz bratanka. Wskazał dalej, że pod adresem zamieszkania skarżącej przebywa jej syn, a jej matka zamieszkuje w odrębnym segmencie. W świetle oświadczeń pełnomocnika, skarżąca nie posiada żadnych zobowiązań kredytowych, wraz z synem utrzymują się głównie ze świadczeń ZUS, przy czym świadczenie skarżącej jej w części zajęte w ramach prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego. Wśród dokumentów nadesłanych przy ww. piśmie pełnomocnika skarżącej znalazły się wyciągi z rachunku bankowego nr [...] z okresu od 5 października 2017 r. do 29 grudnia 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie nadesłano nadto zeznania skarżącej i jej syna o wysokości osiągniętego dochodu w 2016 r. W oparciu o te dokumenty ustalono, że skarżąca w 2016 r. uzyskała dochód brutto w kwocie 23.413,70 zł z tytułu świadczenia emerytalnego, zaś jej syn uzyskał w tym samym okresie dochód brutto ze świadczenia rentowego w kwocie 8.7352,15 zł, a nadto z innych źródeł w wysokości 11.352,15 zł. Z wyciągu z rachunku bankowego skarżącej wynika między innymi, że dokonuje ona transakcje o charakterze obciążeniowym zatytułowanych "zasilenie" na inny rachunek bankowy. Taki stan rzeczy miał miejsce trzykrotnie w analizowanym okresie, tj. w dniach: 27 października 2017 r. (3.500,00 zł), 27 listopada 2017 r. (2.960,00 zł) oraz 28 grudnia 2017 r. (2.640,00 zł). Wśród transakcji obciążeniowych należy wskazać nadto na przelewy na rzecz ZUS w kwocie 297,28 zł. Na rachunku skarżącej odnotowano nadto szereg transakcji uznaniowych, których zleceniodawcami były bądź to osoby prawne ("B" Sp. z o.o.), bądź osoby fizyczne (przykładowo N. S H., tytuł: "czynsz listopad"; K. S., tytuł: "czynsz za listopad 2017"). Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 200 zł. Równolegle z niniejszym postępowaniem, prowadzone jest nadto drugie, w którym skarżąca została również zobowiązana do uiszczenia opłaty sądowej w tożsamej wysokości. W oparciu o powszechnie dostępne informacje (źródło: CEiDG) ustalono, że skarżąca z dniem 1 stycznia 2015 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej ""C" H. S.". Status wpisu na dzień 18 stycznia 2018 r.: aktywny. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druku PPF). Obecnie koszty te sprowadzają się do ww. wpisu sądowego od skargi. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującej o prawo pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Stanowi to przede wszystkim konsekwencję tego, że jej wniosek obarczony jest wieloma brakami dowodowymi. W myśl art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Rola sądu (referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05; oba orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zatem podkreślić, że pomimo wezwania, skarżąca nie nadesłała w tej sprawie dokumentacji, która potwierdziłaby deklarowane przez nią wydatki budżetu domowego. Z kolei oświadczenie z dnia 5 stycznia 2018 r. podważa część z tych, które wskazano w druku PPF i oznaczono jako: "zobowiązania i stałe wydatki". W pkt 3 rzeczonego pisma pełnomocnik oznajmił bowiem, że "skarżąca nie posiada żadnych zobowiązań kredytowych". Tymczasem w druku PPF sama skarżąca zeznała, że do stałych wydatków należy zaliczyć ratę z tytułu spłaty pożyczki (1.000,00 zł). Trzeba przy tym podkreślić, że pkt 4 wezwania referendarza zobligował skarżącą do wykazania wszelkiego rodzaju zobowiązań, w tym zarówno tych z tytułu zaciągniętych pożyczek, jak i kredytów. W uznaniu referendarza kolejnym mankamentem dowodowym wniosku jest brak wyciągów bankowych z rachunku, na który skarżąca dokonuje przelewów tytułem zasilenia. Przede wszystkim zaś, skarżąca nie przedstawiła, mając na uwadze wskazówki zawarte w pkt 7 wezwania referendarza, jakichkolwiek dokumentów obrazujących wynik finansowy jej działalności gospodarczej. Z kolei o tym, że działalność ta jest prowadzona, co zresztą skarżąca przemilczała w druku PPF, mogą świadczyć przelewy na rzecz ZUS oraz aktywny status podmiotu gospodarczego w ewidencji takowych podmiotów. Nie można także wykluczyć jeszcze innych dochodów w gospodarstwie domowym skarżącej, które nie zostały zdeklarowane w druku PPF, wszak na należącym do niej rachunku bankowym odnotowano m.in. transakcje uznaniowe tytułem opłat czynszowych, co może sugerować, iż skarżąca, albo jej syn czerpią dochód z tytułu najmu. Jednakowoż w obliczu ujawnionych mankamentów nie sposób zweryfikować tej hipotezy. W świetle całości przybliżonej wyżej argumentacji, należy stwierdzić, że nie było możliwości zbadania rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, na której w istocie spoczywa obowiązek wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. To w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Strona ma bowiem przekonać referendarza sądowego o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W świetle powyższych uwag wnioskodawca ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Konsekwencją ujawnionych wyżej mankamentów i niespójności jest brak możliwości zbilansowania gospodarstwa domowego skarżącej, a taki stan rzeczy uniemożliwia dokonanie rzetelnej i wolnej od wątpliwości oceny zasadności wniosku. W kontekście poczynionych wyżej rozważań, wskazujących na istotne braki wniosku, bez znaczenia pozostaje fakt, że w równolegle prowadzonej sprawie skarżąca została również zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego do skargi. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.