I SA/Gl 1246/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, jednocześnie informując o wypowiedzeniu pełnomocnictwa pełnomocnikowi z wyboru, którego ostatnia czynność polegała na złożeniu wniosku o doręczenie odpisu wyroku z dnia 3 marca 2016 r. wraz z uzasadnieniem. Podkreślił, że nie stać go na zlecenie sprawy innemu pełnomocnikowi, gdyż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący powtórzył to w urzędowym formularzu PPF z dnia 25 maja 2016 r. Podniósł nadto, że nie może znaleźć zatrudnienia ze względu na problemy zdrowotne. Zaznaczył, iż koszty utrzymania jego rodziny, wyliczone we wniosku na sumę 2360 zł, przewyższają jej dochody, uzyskiwane przez jego żonę tytułem umów zlecenia oraz najmu, wynoszące odpowiednio 500 i 950 zł. Według wniosku skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym także z córką oraz z pełnoletnim synem, a budżet rodziny zasila jego teściowa kwotami rzędu 200-300 zł Pismem doręczonym w dniu 10 czerwca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia zleceniodawcy żony skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, zaświadczenia wystawionego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że skarżący nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii wspomnianej we wniosku umowy najmu oraz dokumentów poświadczających kwoty uzyskane z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy, np. kopii pokwitowań, dokumentów dotyczących pełnoletniego syna (które nie zostały objęte poprzednimi punktami wezwania), w szczególności jeżeli osoba ta nadal się uczy, zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię, jeśli natomiast jest bezrobotna – zaświadczenia właściwego urzędu pracy, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W piśmie z dnia 16 czerwca 2016 r. wnioskodawca oświadczył, że jego żona otrzymuje wynagrodzenie wysokości 363,62 zł miesięcznie, natomiast on od 5 maja 2016 r. podjął pracę na zlecenie i uzyskał z tego tytułu w zeszłym miesiącu dochód w kwocie 32,07 euro, tj. około 130 zł. Stwierdził, że jego teściowa otrzymuje rentę w wysokości 1209,85 zł i "trochę pomaga", lecz sama "ledwo wiąże koniec z końcem", ponosząc spore wydatki w związku ze swoimi problemami zdrowotnymi. Zastrzegł także, iż jego syn studiuje zaocznie, niedawno podjął pracę i utrzymuje się sam, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący przedstawił kopie dokumentów dotyczących umów zlecenia jego i żony (skarżący zawarł umowę zlecenia dnia 20 kwietnia 2016 r., załączył też potwierdzenie transakcji przelewu wynagrodzenia z tego tytułu, dokonanego dnia 6 czerwca 2016 r. na rachunek walutowy jego żony), kopię decyzji o waloryzacji renty jego teściowej (według niej osoba ta zamieszkuje pod tym samym adresem co skarżący), decyzję i zaświadczenie z dnia 18 kwietnia 2016 r. w sprawie uznania go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz decyzję z dnia 12 maja 2016 r. o utracie przez niego statusu osoby bezrobotnej z dniem 5 maja 2016 r., kopie zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za ubiegły rok (dokumentują one przychody z tytułu działalności wykonywanej osobiście i najmu lub dzierżawy w kwotach odpowiednio 33.284,01 zł i 2400 zł w przypadku skarżącego i 767 zł i 6.295,97 zł – w przypadku jego żony), wydruków wskazujących brak wyciągów za okres od dnia 16 marca do dnia 16 czerwca 2016 r. dla dwóch rachunków bankowych żony skarżącego, w tym wspomnianego wyżej rachunku walutowego, kopie pięciu tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko żonie skarżącego w okresie od dnia 21 maja 2015 r. do dnia 1 lutego 2016 r. opiewających na kwoty należności głównej wysokości od 154 do 470 zł, dwóch umów najmu zawartych przez tę żonę (czynsz najmu w jednej umowie ustalono na 800 zł, a w drugiej na 280 zł; załączono również wypowiedzenie tej drugiej umowy przez najemcę z dnia 31 maja 2016 r.), zaświadczenie dotyczące stanu zdrowia skarżącego oraz dokumenty obrazujące koszty utrzymania (m.in. faktury z dnia 16 września 2015 r., 3 grudnia 2015 r. i z dnia 14 marca 2016 r. potwierdzające zakup węgla za kwoty odpowiednio: 973,79 zł, 839,48 zł oraz 762,72 zł; wszystkie te dokumenty zawierają adnotacje o zapłaceniu wymienionych w nich należności; niejasna z tego punktu widzenia jest natomiast treść wezwania z dnia 7 czerwca 2016 r. do uiszczenia wpłaty za energię elektryczną w kwocie 469,64 zł z datą wymagalności w dniu 17 maja 2016 r.). Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że wnioskodawca, która zaskarżył decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jest zwolniony od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, tak samo jak, stosownie do art. 239 § 1 pkt 4, strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskującemu ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. W takim przypadku postępowanie w przedmiocie prawa pomocy podlega umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w punkcie 2 sentencji. Rozpoznać wypada natomiast wniosek w pozostałym zakresie, odnoszącym się do ustanowienia adwokata. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. jest to wniosek o przyznanie prawa pomocy w części, co w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w przypadku osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona powinna zatem udowodnić, że ta przesłanka zachodzi, przedstawiając dokumentację źródłową potwierdzającą jej oświadczenia. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący pominął część materiałów źródłowych objętych wezwaniem, a niektóre dokumenty, które dostarczył, nie tylko nie poświadczają jego oświadczeń, ale wręcz pozostają z nimi w sprzeczności. Skądinąd oświadczenia zawarte we wniosku (złożone ze świadomością odpowiedzialności karnej grożącej w przypadku, gdyby okazały się one fałszywe – zob. pkt 13 urzędowego formularza PPF) nie zawsze pokrywają się z tymi zamieszczonymi w piśmie z dnia 16 czerwca 2016 r. Wszystkie te spostrzeżenia dowodzą, że wnioskodawca prezentuje swoją sytuację nierzetelnie. Rozwijając tę myśl, odnotować trzeba, że skarżący we wniosku z dnia 25 maja 2016 r. utrzymywał, iż jest osobą bezrobotną nieuzyskujacą żadnych dochodów, chociaż ponad miesiąc wcześniej zawarł umowę zlecenia, a decyzją z dnia 12 maja 2016 r. stwierdzono utratę przez niego tego statusu. Przedstawił też dokument, w świetle którego w okresie od 16 marca do 16 czerwca 2016 r. brak jakichkolwiek wyciągów dla rachunków bankowych jego żony, mimo iż jednocześnie dostarczył wydruk potwierdzający transakcje przelewu na jeden z tych rachunków jego wynagrodzenia, dokonaną właśnie w tym okresie (w dniu 6 czerwca 2016 r.). W takim stanie rzeczy uzasadnione jest podejrzenie uchylania się od wykonania wezwania do przedłożenia dokumentu obrazującego wszelkie operacje dokonane na rachunkach bankowych w okresie trzech miesięcy poprzez akt celowej manipulacji – skoro wykonano wydruk dotyczący jednej transakcji, to nic nie stało na przeszkodzie, by uzyskać wydruk zawierający dane wymagane wezwaniem. Jest tak zwłaszcza jeżeli zważyć, że nie nadesłano również dokumentów poświadczających zapłatę czynszu najmu, np. pokwitowań, o które wyraźnie wyzwano. W tym kontekście zauważyć wypada, że podana we wniosku kwota uzyskiwana z tego tytułu, tak samo jak wysokość wynagrodzenia otrzymanego przez żonę skarżącego, nie zgadzają się z wartościami wynikającymi z dokumentów źródłowych. Wnioskodawca nie wyjaśnił też, w jaki sposób opłaca koszty utrzymania w sytuacji, gdy – jak sam przyznał – są one większe niż deklarowane dochody. Dalej zwrócić uwagę warto, że także w zeznaniu podatkowym skarżącego wykazano dochody z najmu lub dzierżawy. Wreszcie niekonsekwentne są wyjaśnienia na temat osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. We wniosku wymienił on w tym zakresie pełnoletniego syna, po czym w piśmie z dnia 16 czerwca 2016 r., ustosunkowując się do wezwania w części odnoszącej się do tego syna bezpośrednio, zmienił on tę wersję, podnosząc, iż syn prowadzi gospodarstwo odrębne i utrzymuje się samodzielnie. Twierdzi też, że teściowa jedynie wspiera go finansowo, choć tworzy z nim gospodarstwo domowe, zamieszkując z nim pod jednym adresem. W konsekwencji skarżący uchylił się od nadesłania większości dokumentów dotyczących wspomnianych osób, o które wyraźnie wyzwano, np. kopii zeznań podatkowych. Podsumowując, materiał dowodowy sprawy wskutek postawy skarżącego nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji z punktu widzenia wskazanej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie wynika z niego wszak, by w przeciwieństwie do tego stanu rzeczy, jaki występował na tym etapie postępowania, gdy wnioskodawca był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, poniesienie przez niego kosztów postępowania mogło obecnie wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.