I SA/Gl 1248/10

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. i M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Otrzymawszy odpis wyroku z dnia 26 maja 2011 r. z uzasadnieniem, skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Stwierdzili, że otrzymują wynagrodzenia w łącznej wysokości 5800 zł i że mają na utrzymaniu dwójkę dzieci. Według wniosku skarżący nie posiadają żadnego majtku. Po doręczeniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna od wyroku z dnia 26 maja 2011 r., sporządzona przez pełnomocnika wnioskodawców będącego radcą prawnym. Skarżący uiścili również wpis od skargi kasacyjnej, podobnie jak wszystkie wcześniejsze opłaty, w tym wpis od skargi. Niemniej jednak na wspomniane wezwanie wnioskujący nadesłali – w formie kserokopii – szereg materiałów źródłowych, w szczególności: dokumentację dotyczącą ich wynagrodzeń (w okresie ostatniego półrocza skarżąca otrzymała wynagrodzenia w kwotach od 1750,24 do 2169,06 zł netto, zaś skarżący w kwotach od 2067,80 do 3400,32 zł netto) i ciążącego na nich zadłużenia (m.in. zawiadomienia z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zajęciu wynagrodzenia skarżącego na łączną kwotę 36.776,04 zł), a także wyciągi z rachunków bankowych (saldo ujemne na rachunku, na który przelewane są wynagrodzenia skarżących i inne ich dochody, np. kwota 3000 zł wpłacona przez osobę trzecią w dniu 24 sierpnia 2011 r., i który wykorzystywany jest do opłacenia większości ich wydatków, w tym raty kredytu w minimalnej wysokości 505 zł, wyniosło 13.255,29 zł; saldo zadłużenia z tytułu tego kredytu na koniec sierpnia zamknęło się kwotą 24.642 zł). Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W przypadku skarżących przesłanka ta nie została spełniona. Jak wynika m.in. z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego, osiągają oni bowiem stałe dochody, przede wszystkim w postaci wynagrodzeń za pracę, które – pomimo znacznego zadłużenia publiczno i prywatnoprawnego – pozwalają im zarówno na opłacenie wszystkich wydatków ich rodziny, jak i na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Wynika to niezbicie z faktu, że wnioskodawcy uiścili wszystkie opłaty sądowe, jakie były wymagane w dotychczasowym postępowaniu, łącznie z wpisem od niedawno wniesionej skargi kasacyjnej, postarali się też o zaangażowanie profesjonalnego pełnomocnika, który tę skargę sporządził. Ta ostatnia okoliczność właściwie wyklucza zresztą możliwość uwzględnienia wniosku w zakresie obejmującym ustanowienie takiego pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 243 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można to wszak uczynić wyłącznie dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Tego rodzaju rozwiązanie nie budzi wątpliwości, gdyż przyznanie prawa pomocy w rozpatrywanej sytuacji byłoby sprzeczne z celem i sensem tej instytucji polegającym na zapewnieniu stronie prawa do sądu poprzez umożliwienie jej kontynuowania popierania swojej sprawy w postępowaniu sądowym w przypadku, gdy nie ma ona potrzebnych do tego środków. Taki przypadek nie występuje jednak w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący – nie czekając na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy – ponieśli wydatki, pozwalające nadać postępowaniu właściwy bieg, tj. rozpoznać skargę kasacyjną, która nie musi być popierana przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika. W efekcie przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza zwolnienie od kosztów sądowych, miałoby obecnie charakter wyłącznie niejako potencjalny, odnosząc się do ewentualnych przyszłych etapów postępowania, nie przyczyniając się realnie – w okresie przypadającym przed rozpoznaniem wspomnianej skargi – do ochrony przysługującego wnioskodawcom prawa do sądu. Nie miałoby ono również dla skarżących znaczenia także jeżeli chodzi o te koszty, które zostały już przez nich poniesione, nie przyznając im w szczególności uprawnienia do tego, by domagać się zwrotu tychże kosztów lub innych wydatków. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy, jako rozstrzygnięcie o charakterze konstytutywnym, nie ma mocy wstecznej, wywołując skutki ex nunc, tj. od dnia jego uprawomocnienia się, i nie obejmując tym samym kosztów uiszczonych przed tą datą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/06, LEX nr 234889 oraz częściowo odmienne postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, LEX nr 742693). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.