I SA/Gl 125/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek Sędzia NSA Eugeniusz Christ Asesor WSA Teresa Randak /sprawozdawca/ Protokolant Aleksandra Doruch po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowej J.K. w podatku od nieruchomości za 2002 r. w łącznej kwocie 1037,80 zł. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż materialnoprawną przesłanką umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę stanowi przepis art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z póź. zm.), który upoważnia organy podatkowe do umorzenia tychże należności w całości lub części w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. W ocenie organu odwoławczego umorzenie może nastąpić tylko w szczególnych sytuacjach powodujących obniżenie zdolności płatniczej podatnika wynikłych z nadzwyczajnych zdarzeń spowodowanych klęską lub innym zdarzeniem losowym. Z treści powołanego przepisu wynika, iż nawet ustalenie istnienia przyczyn uzasadniających ewentualne zastosowanie ulgi samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. Zastosowanie ulgi jest bowiem prawem, a nie obowiązkiem organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślił w uzasadnieniu, iż stanowisko przyjęte przez organ podatkowy, zgodne jest z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wielu wyrokach podkreślał, iż wybór określonego rozstrzygnięcia zawsze należy do właściwego organu podatkowego i w tym zakresie decyzje o charakterze uznaniowym uchylają się spod kontroli sądu, jeżeli w postępowaniu, które zmierza do rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia, nie było naruszenia przepisów procesowych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy ustalił, iż Prezydent Miasta R. prawidłowo określił sytuację materialną zobowiązanego, który wraz z małżonką uzyskuje miesięczny dochód w wysokości [...] zł. netto. Jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania pomocy społecznej wynosi dla rodziny podatnika 712,00 zł. a zatem organ pierwszej instancji uznając, iż nie zachodzi ważny interes podatnika, nie naruszył przepisów określających przesłankę umorzenia zaległości podatkowej. J.K. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organów podatkowych złożył w dniu [...] skargę na decyzje podatkowe, wskazując iż przyjęte kryterium dochodowe uważa za nieżyciowe, albowiem dochody rodziny nie wystarczają nawet na wykup niezbędnych lekarstw. Podatnik podnosił ponadto, iż w ostatnim czasie zmuszony był ponosić dodatkowe wydatki związane z leczeniem cukrzycy oraz wskazał na pogorszenie jego sytuacji materialnej związane z brakiem pracy oraz zakończeniem okresu uprawniającego do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. W piśmie z dnia [...] skarżący poinformował także, iż nieruchomość została zdewastowana, na okoliczność czego prowadzone było postępowanie karne, a także na fakt zgłoszenia upadłości i likwidację działalności gospodarczej. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę argumentację zawartą w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sprawuje kontrole wydanych przez organy administracji publicznej rozstrzygnięć pod względem ich zgodności z prawem, a więc ocenia w postępowaniu sądowym legalność działania tej administracji. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w przypadku, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem zaskarżenia nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na jej rozstrzygnięcie, a zatem organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania administracyjnego w sposób, który daje podstawę sądowi do uchylenia decyzji administracyjnej. Organy podatkowe zaniechały obowiązkowi ustalenia stanu faktycznego, a zwłaszcza nie wyjaśniły podstaw odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości w odniesieniu do przesłanki wynikającej z art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 z póź. zm.) tj. braku ważnego interesu podatnika. Z protokołu sporządzonego w dniu [...] w Urzędzie Miasta R. wynika, iż podatnik na skutek zbiegu różnorodnych zdarzeń znalazł się w trudnej sytuacji życiowej i że nie był w stanie ponieść na rzecz gminy należnego jej podatku. Jedynym źródłem utrzymania rodziny były świadczenia w łącznej wysokości [...] zł. Organy podatkowe nie ustaliły czy kwota ta wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb podatnika tym bardziej, iż z jego twierdzeń wynika, że podatnik posiada zaległości płatnicze z tytułu czynszu i poboru wody, a ponadto jest zadłużony w banku PKO w Ś.. Dodatkowo podatnik wskazuje, iż przebył udar mózgu oraz że brakuje mu środków na wykup lekarstw. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie da się wywieść jakie miesięczne obciążenia ponosi podatnik i jaka jest rzeczywista jego sytuacja finansowa. Organy podatkowe oparły decyzje na podstawie jednego kryterium tj. kryterium dochodowym i z tego faktu wywiodły, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zobowiązania podatkowego. Teza taka nie może się ostać bez wyjaśnienia wszystkich istotnych czynników mających wpływ na określenie rzeczywistego położenia podatnika, tym bardziej, że organy obu instancji przyjęły, iż osiągany miesięczny dochód jest wystarczającym i jedynym składnikiem oceny istnienia lub nie ważnego interesu podatnika. Rację mają organy, gdy twierdzą, że udzielanie ulg podatkowych, ma charakter decyzji uznaniowych. Nie oznacza to jednak, że uznanie administracyjne polega na zupełnej dowolności działania organów administracji i nie podlega kontroli sądowej. Zakres uznania administracyjnego jest określony przez prawo, a w sytuacji gdy przepis nie zawiera żadnych obiektywnych kryteriów, zakres ten wynika z przepisów prawa proceduralnego. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, iż nie zawiera ona w zasadzie uzasadnienia braku przesłanek z art. 67 §1 Ordynacji podatkowej. Organ drugiej instancji poza wskazaniem podstaw prawnych i orzeczeń Naczelnego Sadu Administracyjnego w podobnych sprawach powtórzył za organem pierwszej instancji wysokość uzyskiwanego miesięcznego dochodu podatnika oraz stwierdził, iż decyzja Prezydenta jest zgodna z prawem. Tego typu argumentacja wymaga bliższego omówienia z punktu wyczerpania przepisów proceduralnych, a zwłaszcza art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Uzasadnienie decyzji organów obu instancji wskazują na brak wszechstronnego rozważenia przy rozstrzygnięciu wniosku o umorzenie zaległości podatkowej, okoliczności podanych przez skarżącego. Skoro zatem nie zebrano i nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego nie można było przyjąć, że spełniona jest norma materialnoprawna wynikająca z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Organy podatkowe winny przeprowadzić szczegółowe postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, a nie ograniczyć się jedynie do ustalenia wysokości jego miesięcznych wpływów. W niniejszej sprawie organy podatkowe praktycznie nie przeprowadziły postępowania dowodowego. Istotne dla sprawy ustalenie dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostało udokumentowane. Wybiórcze wybranie kilku elementów dotyczących obciążeń skarżącego narusza podstawowe zasady postępowania, która nakłada na organy podatkowe obowiązek zgromadzenia i oceny całego materiału dowodowego mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Obowiązkiem organów podatkowych – zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądowym w sprawach takich jak niniejsza- jest wzięcie pod uwagę sytuacji, w której znajduje się podatnik w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w przedmiocie stosowania ulgi podatkowej ( wyrok NSA z 27. 04. 1988 r., sygn., SA/Kr 289/88- POP 1992 r., nr. 2, poz.42, którego teza jest w dalszym ciągu aktualna).W rezultacie tego obowiązkiem organów podatkowych jest uwzględnienie wszelkich tych okoliczności, które mogły mieć wpływ na ocenę zdolności wykonania zobowiązania podatkowego przez podatnika. Okoliczności takich nie ustalono, przynajmniej ich nie udokumentowano w sposób, który umożliwiałby ich obiektywną weryfikację- na co wskazuje materiał zawarty w aktach, które przedłożono Sądowi. Na marginesie należy zwrócić uwagę, iż te same przesłanki, które stanowiły podstawę odmowy umorzenia zobowiązania podatkowego za 2002 r., stanowiły podstawę umorzenia zobowiązania podatkowego skarżącemu za 2001 r., pomimo, iż sytuacja życiowa skarżącego nie uległa poprawie, a biorąc pod uwagę przebyty udar mózgu oraz chorobę na cukrzycę należało ocenić, iż nastąpiło jej pogorszenie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić dokonaną wykładnię przepisów prawa materialnego i stwierdzone uchybienia natury procesowej. Organy podatkowe dokonując oceny sytuacji materialnej podatnika uwzględnią całokształt okoliczności mających wpływ i określających stan faktyczny w przedmiotowej sprawie, a zwłaszcza odniosą się do podnoszonych we wniosku podatnika argumentów oraz określą w sposób nie budzący wątpliwości możliwość realizacji obowiązku podatkowego. Niedostatki bowiem w prowadzonym postępowaniu dowodowym w niniejszej sprawie spowodowały, że Sąd uznał, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego poprzez niewłaściwe korzystanie z przewidzianego w art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z póź. zm. ) uznania administracyjnego. Kierując się zatem przedstawionymi wyżej względami Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Odwołanie podatnika w świetle stwierdzonych uchybień wymaga ponownego rozpoznania.