I SA/Gl 125/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 21 lutego 2009 r. T. D. zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył bowiem, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej. Podniósł, że na skutek braku dochodów zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej na okres 24 miesięcy. Oświadczył dalej, że utrzymuje się wraz z żoną z jej świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł oraz z jego wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł. Zaakcentował dalej, że oboje z żoną korzystają z opieki medycznej w związku z przewlekłymi chorobami. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. Dochód tego gospodarstwa określono w kwocie [...] zł brutto. Z posiadanych składników majątku skarżący wskazał na mieszkanie o pow. 65 m² (oddane skarżącemu w ramach umowy użyczenia) oraz las o pow. 1.37 ha. Mając na uwadze wskazane wyżej oświadczenie skarżącego oraz dokumenty źródłowe, które nadesłał w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 750/08 oraz I SA/Gl 585/08, pismem z dnia 2 marca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: "1) wykazanie za pomocą odpisów stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, woda, telefon itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy nadto wskazać na inne ewentualne obciążenia, np. koszty ubezpieczenia, zobowiązania wobec osób trzecich, koszty leczenia, 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; w przypadku zajęcia rachunku bankowego należy nadesłać aktualne, tj. wystawione po odebraniu niniejszego wezwania, zaświadczenie właściwego banku potwierdzającego okoliczność zajęcia rachunku i informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 3) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (kwoty netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy (zaświadczenia te winny uwzględniać premie oraz inne gratyfikacje otrzymywane poza wynagrodzeniem zasadniczym) wraz z informacją w jaki sposób środki te zostały wypłacone (przelew, wypłata w kasie, itp.) oraz informacją o wysokości zajętej części wynagrodzenia, 4) wykazanie okoliczności zawieszenia działalności gospodarczej (np. za pomocą odpisu zgłoszenia informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej), 5) nadesłanie odpisu umowy najmu (podnajmu) lokalu położonego w Z. przy ul. [...]" Odpowiadając na wezwanie skarżący nadesłał plik dokumentów, na podstawie których ustalono, co następuje. Stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszą około [...] zł (w tym opłaty za media, ubezpieczenia, podatek rolny, koszty utrzymania samochodu, spłata pożyczki). Dodatkowo skarżący ponosi koszty opału w wysokości ok. [...] zł w okresie zimowym, co w przeliczeniu na jeden miesiąc w skali całego roku – na podstawie zestawienia skarżącego (patrz pismo z dnia 14 marca 2009 r.) – daje kwotę ok. [...] zł. Dochód tego gospodarstwa do dnia 10 kwietnia 2009 r. stanowi kwotę [...] zł netto. Działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego została zawieszona na okres od 28 lutego 2009 r. do 27 lutego 2011 r. Skarżący wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości położonej w Z. K. przy ul. [...]. Lokal ten był przedmiotem najmu w okresie od dnia 15 marca 2003 r. do dnia 14 marca 2008 r. Z tego tytułu wynajmujący otrzymywali czynsz najmu w kwocie [...] zł miesięcznie (patrz załącznik nr 14 do pisma skarżącego z dnia 14 marca 2009 r.). Skarżący oświadczył przy tym, że umowa ta wygasła z uwagi na określony w niej czas trwania. W związku z tym, że w niniejszej sprawie wykorzystano dokumenty zgromadzone w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 585/08 i I SA/Gl 750/08 jako znane z urzędu, należy w tym miejscu przywołać ustalenia poczynione w ramach postanowienia Sądu z dnia 17 listopada 2008 r. (sygn. akt I SA/GL 585/08), mocą którego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W okresie od stycznia do czerwca 2008 r. skarżący, w ramach prowadzonej wówczas działalności gospodarczej, uzyskał przychód w kwocie [...] zł, zaś suma kosztów wyniosła [...] zł. Zatem dochód z tej działalności wyniósł [...] zł. W każdym miesiącu (w tym po dniu 14 marca 2008 r.) odnotowywano m.in. wpływy w wysokości [...] zł tytułem czynszu uiszczanego przez jeden z banków spółdzielczych. Dokumentacja zawarta w tamtych aktach wskazuje na wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego na poziomie [...] zł. Lokal mieszkalny, w którym skarżący przebywa wraz z żoną został oddany im w użytkowanie. Z kolei przedmiotem dzierżawy pomiędzy skarżącym i jego żoną a R. i B., A. D. są użytki rolne o pow. 3,28 ha. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 211 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. W toku rozpoznania wniosku stwierdzono, że przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie została w tej sprawie spełniona. Konkluzja ta jest wynikiem przede wszystkim postawy skarżącego w toku niniejszego postępowania wpadkowego. W tych ramach uznano, iż podejmując działania zmierzające do zainicjowania postępowania z niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, skarżący kierował się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Godzi się podkreślić, że wątpliwości budzą oświadczenia skarżącego w zderzeniu z dokumentacją źródłową zgromadzoną w tej sprawie i innych postępowaniach z wniosków T. D. Wytknąć trzeba skarżącemu, że w piśmie z dnia 14 marca 2009 r. oświadczył, że umowa najmu nieruchomości położonej w Z. K. przy ul. [...] wygasła z dniem 14 marca 2008 r. Tymczasem z dokumentów księgowych jego firmy (księga przychodów i rozchodów dołączona do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 750/08) wynika, że w rubryce "przychód", w dniach 2 kwietnia 2008 r., 2 maja 2008 r. i 4 czerwca 2008 r., odnotowano zdarzenia gospodarcze określane mianem "czynszu" w kwocie [...] zł. Wykazana niezgodność rzutuje na bieżące oświadczenia skarżącego. Wypada nadto przywołać w tym miejscu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.), zgodnie z którym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że skarżący dobrowolnie wyzbył się części środków, które mogłyby być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Wypada bowiem zauważyć, że zawieszona obecnie działalność gospodarcza przynosiła miesięczne dochody w wysokości odpowiadającej ponad 65% kwoty wpisu sądowego w tej sprawie. W tych ramach godzi się zwrócić uwagę skarżącego, iż na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przyjmuje się takie dochody wnioskodawcy, jakie miałby, gdyby w pełni wykorzystał swoje możliwości zarobkowe. Pogląd taki jest powszechnie prezentowany w orzecznictwie (por. postanowienia NSA o sygn. akt I FZ 150/06, I FZ 9/06, II OZ 475/05; stanowisko to wyrażano już wcześniej – patrz np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, publ. OSNCP 1988/7-8/103). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.