I SA/Gl 125/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości [...] zł skarżący w terminie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w ramach którego wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści uzasadnienia wskazał na trudną sytuację finansowo – materialną rodziny. W tym kontekście podniósł, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż utracił całkowicie płynność finansową. Poinformował, że z żoną utrzymują się z emerytury wynoszącej [...] zł netto, a także iż obecnie podjął pracę na okres próbny za wynagrodzeniem [...] zł netto. Jednocześnie oświadczył, że ponosi wydatki na utrzymanie oraz związane ze zdrowiem żony. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a na jego majątek składa się mieszkanie, które zostało mu "użyczone do władania" oraz las o powierzchni [...] ha. Dochód gospodarstwa określono na kwotę [...] zł brutto. Pismem z dnia 2 marca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: wykazanie za pomocą odpisów stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, woda, telefon itp.), jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto wskazać na inne ewentualne obciążenia, np. koszty ubezpieczenia, zobowiązania wobec osób trzecich, koszty leczenia, nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; w przypadku zajęcia rachunku bankowego należało nadesłać aktualne, tj. wystawione po odebraniu niniejszego wezwania, zaświadczenie właściwego banku potwierdzającego okoliczność zajęcia rachunku i informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (kwoty netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy (zaświadczenia te winny uwzględniać premie oraz inne gratyfikacje otrzymywane poza wynagrodzeniem zasadniczym) wraz z informacją, w jaki sposób środki te zostały wypłacone (przelew, wypłata w kasie, itp.) oraz informacją o wysokości zajętej części wynagrodzenia, wykazanie okoliczności zawieszenia działalności gospodarczej (np. za pomocą odpisu zgłoszenia informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej), a nadto nadesłanie odpisu umowy najmu (podnajmu) lokalu położonego w Z. przy ul. [...]. Odpowiadając na wezwanie, skarżący nadesłał pismo z dnia 14 marca 2009 r., do którego załączył kserokopie faktur i rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a także wezwanie do zapłaty. Z dokumentów tych wynika, że stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszą około [...] zł (w tym opłaty za media, ubezpieczenia, podatek rolny, koszty utrzymania samochodu, spłata pożyczki). Nadto skarżący wskazał, że ponosi koszty opału. Z pisma wynika również, że z emerytury żony po odliczeniach związanych ze spłatą kredytu pozostaje do dyspozycji kwota w wysokości [...] zł. Skarżący zaś otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł neto, które podlega zajęciom komorniczym. Z zaświadczenia z dnia 13 marca 2009 r. wynika, że kwota potrąceń to [...] zł. Działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego została zawieszona na okres od 28 lutego 2009 r. do 27 lutego 2011 r. Skarżący wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Lokal ten był przedmiotem najmu w okresie od dnia 15 marca 2003 r. do dnia 14 marca 2008 r. Skarżący oświadczył przy tym, że umowa ta wygasła z uwagi na określony w niej czas trwania. Postanowieniem z dnia 23 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 10 kwietnia 2009 r. W dniu 16 kwietnia 2009 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W treści uzasadnienia podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej, odnosząc się przy tym krytycznie do dokonanej przez referendarza sądowego analizy dokumentów pochodzących sprzed dziesięciu miesięcy. Jego zdaniem dokumenty mogły ulec zmianie, a tytułem przykładu wskazał na umowę najmu, zawartą na okres 5 lat, w której czynsz ustalono na kwotę [...] zł, podczas gdy do księgi wpisywano kwotę [...] zł. Odnosząc się do kwestii związanej z dobrowolnym wyzbyciem się części majątku, wyjaśnił, że takie zdarzenia nie miały miejsca. Wskazał, że w prowadzonej działalności gospodarczej sprzedawał zakupiony towar, uzyskując dochód z marży, ale od dwóch lat nie wykonuje żadnej produkcji, poprzestając na działalności handlowej i usługowej. Oświadczył też, że po rozliczeniu rocznej działalności okazało się, że przyniosła ona stratę w kwocie [...] zł (jak wskazał średnio w miesiącu [...] zł). Z uwagi zatem na niedochodowość prowadzonej działalności, skarżący zdecydował się, jak poinformował, zawiesić jej wykonywanie. Wyjaśnił, że dochód z najmu nieruchomości przy ul. [...] w Z. był przychodem z działalności gospodarczej, a nie jego indywidualnym. Odnosząc się do wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, oświadczył, że wynoszą one [...] zł, nie uwzględniając wydatków na żywność i sanitaria. Dodatkowo podkreślił, że jego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł, na którą składa się emerytura żony w wysokości [...] zł (bez obciążeń jak wskazał skarżący) oraz jego wynagrodzenie w wysokości [...] zł (po potrąceniu obciążeń, średnio do [...] zł, jak wskazał skarżący). Dokonując zestawienia dochodów i wydatków, skarżący zwrócił uwagę, że "pozostaje na życie i wydatki sanitarne" kwota [...] zł. Skarżący wyjaśnił również, że nieaktualna jest umowa dzierżawy zawarta między R., B. i A. D.. Nadto skarżący podkreślił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że utrzymuje się wspólnie z żoną, jednakże ona wskutek problemów zdrowotnych zmieniła miejsce zamieszkania, a zatem jego zdaniem "powinien[em] wykazać, że dochody jakie posiada[my] pomniejszyły się", a tego jednak jak zaznaczył nie uczynił. Wskazał przy tym, że z powodu podjętej pracy, nie miał możliwości zapewnić żonie opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków strona skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Przystępując do oceny złożonego wniosku, należy odnotować, że wnioskodawca nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania w całości. Przede wszystkim ze złożonych dokumentów – w ocenie Sądu – nie wynika, aby sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwalała mu na partycypowanie w pełnych kosztach postępowania. Skarżący otrzymuje regularnie wynagrodzenie, które zgodnie z treścią zaświadczenia z dnia 13 marca 2009 r. wynosi [...] zł (tj. średnie wynagrodzenie netto z 3 m-cy), a więc znacznie więcej niż wskazywał we wniosku. Należy również zauważyć, że żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł (zgodnie ze wskazaniem skarżącego), która po dokonanych odliczeniach, jak wskazano w piśmie z dnia 14 marca 2009 r., wynosi [...] zł. Stwierdzić zatem trzeba, że suma dochodów, nawet tych wynikających z wniosku, które jak stwierdzono wyżej, zostały zaniżone, przewyższa sumę wydatków wyliczonych we wniosku. Co więcej pośród wyliczenia przedstawionego przez skarżącego znajdują się również wydatki sezonowe, jak np. koszty opału, których obecnie skarżący nie ponosi. Porównując zatem kwotę wydatków z dochodami, które otrzymywane są w gospodarstwie domowym skarżącego, można przyjąć, że posiada on środki, pozwalające mu na partycypowanie w ponoszeniu części niezbędnych kosztów sądowych. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżący posiada także majątek, który może przecież przynosić potencjalne pożytki, a nawet służyć jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący jest właścicielem gruntów leśnych. Nadto bezsprzecznym jest, że skarżący wynajmował nieruchomość i poza jego oświadczeniem nie ma żadnych dowodów na to, że nie stanowi ona nadal przedmiotu najmu. Brak też jakichkolwiek przyczyn, dla których nieruchomość ta nie mogłaby być wciąż wynajmowana choćby innemu najemcy. Przyznając zaś prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Niemniej jednak, ze względu na niewystarczającą wysokość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego, uznać należy, że uiszczenie kosztów sądowych w całości mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego, tym bardziej, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych także w innej sprawie. Nadto należy mieć na uwadze, że żona skarżącego wymaga opieki, co niewątpliwie wiąże się z ponoszeniem wydatków. I dlatego przyjęto, że jest on bez takiego uszczerbku w stanie uiścić jedynie opłaty w części określonej w sentencji. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.