I SA/Gl 1261/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w lokalu mieszkalnym wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200,00 zł (słownie: dwieście złotych), a w pozostałym zakresie utrzymać postanowienie referendarza sądowego w mocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego 2799 zł średnio miesięcznie. Podkreślił jednak, że wynagrodzenie to jest zajęte do kwoty 1460 zł, z której musi pokryć koszty alimentów (800 zł), mieszkania (500 zł) oraz kredytu (160 zł). We wniosku nie wskazano żadnego majątku. Pismem doręczonym dnia 22 grudnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie w szczególności: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji rachunku wspomnianego w aktach administracyjnych, m.in. w treści odpisu aktu notarialnego z dnia [...] którego numer podano w wezwaniu – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, w szczególności odpisów z ksiąg wieczystych, odpisów umowy najmu wraz z potwierdzeniami uiszczenia czynszu za trzy ostatnie miesiące, a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, wnioskodawca przedłożył: oświadczenie, że nigdy nie był beneficjentem świadczenia 500+, kopię zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia w okresie od czerwca do listopada ubiegłego roku (najwyższą kwotę z tego tytułu, 3506 zł przelano na jego rachunek w czerwcu, najniższą 1460,20 zł w listopadzie), wyciąg z rachunku bankowego o numerze innym niż ten wskazany w wezwaniu za okres od 1 października do 28 grudnia 2017 r. (poza płatnościami dokonywanymi tytułem alimentów i kredytu oraz wpływami wynagrodzenia, odnotowano liczne transakcje kartą debetową dotyczące z reguły codziennych zakupów, ujemne saldo końcowe na rachunku wyniosło 3644,06 zł), kopię wyroku z dnia [...] orzekającego rozwód małżeństwa skarżącego oraz zasądzającego od niego alimenty na córkę wraz z wyrokiem zmieniającym to orzeczenie na skutek apelacji obu stron i postanowieniem stwierdzającym jego wykonalność, dokumentów odnoszących się do kredytu (m.in. harmonogramu spłat określających miesięczną ratę na kwotę 200,07 zł, zgodną w kwotą widniejącą na wspomnianym wyciągu z rachunku bankowego), kopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy skarżącego w roku 2016 oraz kopię aktu notarialnego z dnia [...] na mocy którego skarżący sprzedał z byłą żoną nieruchomość, w wyniku czego na jego rachunek bankowy, ten sam, co wymieniony we wskazanym w wezwaniu akcie notarialnym z dnia [...], przelano kwotę 167.500 zł. Jednocześnie wnioskodawca zwrócił się o wyznaczenie kolejnego terminu, jeżeli dokumenty te nie będą uznane za wystarczające. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2018 r., doręczonym dnia 29 stycznia 2018 r., referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do wykonania wezwania o 5 dni. W tak przedłużonym terminie skarżący nadesłał: zaświadczenie, że nigdy nie korzystał z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, wychowawczych, z funduszu alimentacyjnego czy w postaci dodatku mieszkaniowego, harmonogram spłaty pożyczki zaciągniętej dnia 23 stycznia 2018 r., w którym miesięczna rata została określona na 162,56 zł, oraz wyciąg z rachunku bankowego, z którego wyciąg przedłożył wcześniej, obejmujący operacje przeprowadzone do dnia 2 lutego 2018 r. (w grudniu 2017 r. i w zeszłym miesiącu skarżący otrzymał wynagrodzenie w wysokości po 1634 zł, a ujemne saldo końcowe na rachunku zmniejszyło się nieco do kwoty 3560,01 zł). Dodatkowo w piśmie z dnia 1 lutego 2018 r. oświadczył, że mieszka w lokalu udostępnionym mu grzecznościowo przez właściciela znającego jego trudną sytuację majątkową. Powtórzył, iż nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 13 lutego 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnianiu podał, że skarżący uchylił się od przedstawienia niektórych istnych dokumentów, tj. wyciągu z rachunku bankowego, którego numer podano w wystosowanym do niego wezwaniu, a także zeznania podatkowego w podatku dochodowym za 2016 r. Referendarz podniósł, iż skarżący przedstawił jedynie kopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2016, w efekcie czego nie można wykluczyć, że poza wynagrodzeniem osiągnął on także inne dochody podlegające opodatkowaniu. W terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia skarżący wyjaśnił, że rachunek bankowy jaki posiada w [...] Banku, z którego przedstawił wyciągi, stanowi kontynuację rachunku bankowego prowadzonego wcześniej przez Bank [...] ([...]) o wyciągi, z którego został wezwany przez Referendarza sądowego. Powołał się na korespondencję jaką prowadził w tym przedmiocie z pracownikami banku, celem uzyskania potwierdzenia powyższego faktu. Odnosząc się z kolei do mankamentu dowodowego w postaci niedostarczenia zeznania podatkowego za 2016 r. wskazał, że wysyłając informację o uzyskanych dochodach PIT-11 był przekazany, że czyni zadość wezwaniu Referendarza. W dalszej kolejności na mocy zarządzenia z dnia 22 marca 2018 r. wezwano skarżącego do uprawdopodobnienia danych wskazanych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie kopii korespondencji jaka prowadzona była pomiędzy skarżącym, a [...] Bankiem oraz kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. Wskazano jednocześnie, że powyższemu nie czyni zadość złożenie informacji o dochodach PIT-11. W odpowiedzi na powyższe w dniu 10 kwietnia 2018 r. (data nadania) oraz w dniu 13 kwietnia 2018 r. (data nadania) skarżący nadesłał do Sądu zaświadczenie wystawione przez pracownika [...] Banku, z którego wynika, że rachunek bankowy prowadzony w tymże banku jest kontynuacją umowy zawartej z Bankiem[...]. Nadesłał również kopię zeznania podatkowego za 2016 r. z którego wynika, iż wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego w 2016 r. pokrywa się z dochodami wynikającymi z informacji o dochodach i pobranych zaliczkach PIT-11. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Sytuacja materialna i rodzinna skarżącego wskazuje jednak, iż nie mieści się w jego możliwościach płatniczych uiszczenie wpisu w pełnej wysokości (wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 1.821,00 zł). Nie zachodzą jednakże przesłanki do uwzględnienia wniosku w całości. Ustalono, że na rachunek bankowy skarżącego przelewana jest miesięcznie średnio kwota w wysokości 2.480,00 zł tytułem uzyskiwanego wynagrodzenia (drugie półrocze roku 2017). Jest to jedyne źródło dochodu skarżącego. Najwyższą kwotę z tego tytułu 3.506,00 zł przelano na jego rachunek w czerwcu 2017 r., najniższą 1.460,20 zł w listopadzie 2017 r. Wynagrodzenie skarżącego obciążone jest zajęciem na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. Z otrzymywanego wynagrodzenia skarżący pokrywa koszty alimentów na rzecz swej córki w wysokości 800 zł miesięcznie, mieszkania 500 zł oraz kredytu (obecnie rata wynosi 113,76 zł). Zatem po uregulowaniu wszelkich ciążących na nim zobowiązań, kwota jako pozostaje do jego dyspozycji wynosi ok 1.000 zł miesięcznie. Dyspozycja art. 245 § 3 p.p.s.a przyznaje sądowi swobodę uznania, którą z form częściowego przyznania prawa pomocy może on zastosować. W tym kontekście sąd orzekający w sprawie uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącego uzasadnia wyłączenie wobec niego powszechnego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych poprzez zwolnienie go od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej dwieście złotych. Z kolei wskazana kwota nie zagrozi codziennej egzystencji skarżącego tym bardziej, że pomniejszy jego budżet domowy tylko w jednym miesiącu. Nadto wskazać należy, iż skarżący z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpić może ponownie w każdym stadium postępowania sądowego. Sąd wówczas, biorąc pod uwagę ewentualne, nowo powstałe okoliczności sprawy powtórnie dokona oceny całokształtu sytuacji majątkowej, rodzinnej i osobistej wnioskodawcy istniejącej w okresie, w którym wystąpił on o zastosowanie tego przywileju. Zwraca się również uwagę, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 § 1 p.p.s.a. (sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną) oraz 140 § 1 p.p.s.a. (stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego) nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (post. NSA z dnia 27 września 2004r., FZ 330/04 i z dnia 28 września 2004r. FZ 246/04, niepubl.). Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Jest uprawniony z urzędu uwzględnić inne zarzuty. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji postanowienia.