I SA/Gl 1278/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.R. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi B.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił skarżącemu B.R. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Nastąpiło to po rozpoznaniu wniosku datowanego na 21 listopada 2017 r., który wpłynął do Sądu w dniu rozprawy wyznaczonej na 20 listopada 2017 r. U podstaw negatywnej weryfikacji tego żądania legło stwierdzenie, że skarżący – pomimo wezwania – nie przedstawił jakichkolwiek materiałów źródłowych, które pozwalałaby na poznanie sytuacji, w jakiej się znajduje, a uzasadnienie swego stanowiska ograniczył do oświadczeń złożonych w formularzu PPF, gdzie: wymienił koszty utrzymania, oznajmił, że na majątek składa się lokal, w którym mieszka (50 m2) i udział w prawie własności nieruchomości rolnej (5 ha), której stan prawny jest nieuregulowany, a poza tym napomknął o otrzymanym, bliżej niesprecyzowanym, odszkodowaniu, zaznaczając zarazem, że jedynym dochodem gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz z małżonką, jest jego emerytura w wysokości 550 zł. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 29 stycznia 2018 r. W dniu 5 lutego 2018 r. skarżący wniósł pismo datowane na 3 lutego 2018 r., w którym sformułował sprzeciw od tego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany sprzeciw nie jest zasadny. Wyjaśnienie motywów niniejszego orzeczenia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania, gdyż domaganie się ustanowienia radcy prawnego, czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu wtedy, gdy osoba fizyczna składająca wniosek w tym przedmiocie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jest zatem oczywiste, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by przedstawiony materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny, a minimum staranności wymagane w tym względzie sprowadza się do należytego wykonania wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Wezwanie to ma bowiem na celu usunięcie wątpliwości, jakie zaistniały w wyniku analizy danych już zaprezentowanych. Służy ono ukierunkowaniu dalszych działań strony, chcącej wykazać, że w jej przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Zarazem nie jest ono wyrazem dowolności, gdyż podstawę do jego skierowania stanowi art. 255 p.p.s.a. Wydaje się więc zrozumiałe, że to w interesie wnioskodawcy leży, by wątpliwości, sformułowane w ramach wspomnianego wezwania, zostały usunięte. Zarazem podkreślić trzeba, że skład orzekający nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Jego zadaniem jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Wybiórcza prezentacja tej dokumentacji stanowi zatem wystarczający powód odmownego załatwienia żądania, gdyż uniemożliwia ona poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a tym samym stwierdzenie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego wynika, że powodem tego rozstrzygnięcia było nieprzedstawienie jakichkolwiek materiałów źródłowych pozwalających na poznanie sytuacji skarżącego, w tym jego zdolności płatniczej. Strona nie zaprezentowała ich nawet w odpowiedzi na wezwanie. Nie uczyniła tego również na etapie złożenia sprzeciwu. Z tego względu uznać należało, że przedstawiona ocena referendarza zachowuje swą aktualność także obecnie. Wymaga ona pełnej akceptacji, albowiem, jak wyżej wspomniano, brak stosownej dokumentacji źródłowej uniemożliwia zweryfikowanie, czy w przypadku skarżącego rzeczywiście zachodzą okoliczności pozbawiające go możności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Nadal zatem za niewyjaśnioną należało uznać kwestię, która z punktu widzenia spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie istotne. Brak jednoznacznego przesądzenia tego zagadnienia niemożliwym czynił pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego żądania, które w takiej sytuacji słusznie zostało oddalone. W świetle powyższych uwag kwestionowane postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy. Z tych przyczyn wydanie niniejszego postanowienia stało się konieczne i dla porządku jedynie przypomnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie powołanego wyżej art. 260 p.p.s.a. Biorąc natomiast pod uwagę to, że rozpatrywany wniosek stanowił kolejne (drugie) żądanie skarżącego, które w przedmiocie ustanowienia radcy prawnego zostało zgłoszone w niniejszej sprawie w związku z wyznaczonym terminem rozprawy, już niejako na marginesie wyjaśnienia również wymaga, że do rozpoznania skargi przez wojewódzki sąd administracyjny udział radcy prawnego reprezentującego skarżącego nie jest niezbędny. W myśl bowiem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w analizowanym przypadku nie ma zastosowania. Skarżący nie powinien zatem obawiać się braku wsparcia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż zakres kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie ogranicza się do zarzutów i wniosków, jakie sformułował w skardze. Brak ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego z urzędu nie stanowi więc okoliczności uniemożliwiającej rozpoznanie zasadności skargi.