I SA/Gl 1284/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Teresa Randak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A Spółka Jawna D. i G. D. w U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające oddala skargę. 1. Pełnomocnik A. spółka jawna D. i G. D. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną (zabezpieczającą). 2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na gruncie następującego stanu sprawy. 2.1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej: NUS) prowadził postępowanie zabezpieczające do majątku skarżącej spółki na podstawie zarządzenia zabezpieczenia wystawionego przez Prokuraturę [...] w G. z dnia [...] r., nr [...] wydanego w oparciu o postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym Prokuratury [...] w G. z dnia [...] r. o sygnaturze [...]. W dniu 4 maja 2016 r. doręczono spółce wskazane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, zarządzenie zabezpieczenia oraz zawiadomienie z dnia [...] r. o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności pieniężnej w postaci zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym zdeklarowanym w deklaracjach podatkowych VAT-7 za okresy grudzień 2013 r., od lutego 2014 r. do maja 2014 r., styczeń 2015 r., luty 2015 r. u Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. 2.2. Pismem z dnia 18 maja 2016 r. spółka złożyła skargę za zajęcie zabezpieczające z dnia [...] r. Skarga ta nie została podpisana, jednakże w dniu 30 maja 2016 r. wpłynęło kolejne pismo, będące już podpisaną skargą na zajęcie zabezpieczające, które zostało podpisane. W skardze wniesiono o uchylenie czynności zabezpieczającej oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 155 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) poprzez: - jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności świadczące o wystąpieniu prób utrudnień lub udaremnień egzekucji, dlatego też zajęcie zabezpieczające zostało dokonane bezpodstawnie z naruszeniem art. 155 u.p.e.a.; - poprzez nieprzeprowadzenie przez organ ustaleń faktycznych w zakresie składników majątkowych spółki oraz majątku wspólników i ich wartości, w sytuacji gdy obligatoryjną przesłanką ustanowienia zabezpieczenia jest ustalenie realnych (a nie domniemywanych) możliwości utrudnienia lub udaremnienia skutecznego przeprowadzenia egzekucji. Zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych w wyniku przyjęcia, że spółka od maja 2012 r. do lutego 2015 r. pośredniczyła w pozornych transakcjach handlowych dotyczących stali i cynku, a także osiągnęła korzyść majątkową w wyniku popełnienia przestępstw przez osoby nią zarządzające, w sytuacji gdy nie ma wystarczających dowodów, ani prawomocnych rozstrzygnięć. Takie twierdzenia są hipotetyczne i są nieudowodnionymi i niepotwierdzonymi zarzutami Prokuratury [...] w G. 2.3. NUS postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. oddalił skargę na zajęcie zabezpieczające z dnia [...] r. W uzasadnieniu podkreślił, że skarga na czynności egzekucyjne z art. 54 § 1 u.p.e.a. i tym samym przy zastosowaniu art. 166b u.p.e.a. skarga na czynności zabezpieczające służy tylko na czynności o charakterze faktycznym, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym. Dalej organ stwierdził, że przyjęte do realizacji zarządzenie zabezpieczenia spełnia wymogi prawa z art. 156 u.p.e.a. Przeanalizował czynność zajęcia przez pryzmat art. 164 § 1 i 4 u.p.e.a., jak również art. 67 § 2 i art. 89 u.p.e.a. - stwierdzając, że zachowano wszystkie zawarte tam wymogi. Powołał się również na art. 2 § 2 u.p.e.a. i art. 195a ustawy dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 1997 r., poz. 557 ze zm. – dalej: k.k.w.). 2.4. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS. Postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu [...] r. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację organu I instancji. Podkreślił również, że środek prawny z art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. dotyczy tylko czynności faktycznych niezaskarżalnych innymi środkami prawnymi oraz że w tym trybie organ dokonuje oceny zgodności z prawem podjętych czynności faktycznych w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego (zabezpieczającego). Wskazał, że w sprawie nie dopatrzył się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności. W tego rodzaju sprawie można podnosić tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Nadmienił, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do dokonywania oceny i wartości składników majątkowych zobowiązanego. 2.5. W dniu [...] r. do NUS wpłynęło pismo Prokuratury [...] w G. wraz z postanowieniem Sądu [...] w G. z dnia [...]r., sygn. [...] ([...]) uchylające postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym. Postanowieniem z dnia [...] r., doręczonym spółce w dniu 11 sierpnia 2016 r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. uchylił przedmiotowe zajęcie wierzytelności. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. zwolnił spod zajęcia zabezpieczającego ruchomości należące do spółki. 3.1. Pismem z dnia 1 września 2016 r., spółka reprezentowania przez pełnomocnika, wniosła skargę do WSA w Gliwicach. Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie art. 155a § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię w wyniku uznania, iż brak jest uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego, jako że był on uprawniony dokonać zabezpieczenia na podstawie zarządzenia zabezpieczenia wydanego w oparciu o postanowienie Prokuratury [...] w G. o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] r., w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, iż wobec uchylenia postanowienia Prokuratury odpadła materialnoprawna podstawa w oparciu o którą organ egzekucyjny dokonał zaskarżonej czynności. W uzasadnieniu zaakcentował, że po wydaniu postanowienia przez Dyrektora Izby Skarbowej, tj. po dniu [...] r. wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy fakty i dowody istniejące w dniu jego wydania, ponieważ w dniu [...] r. Sąd [...] uchylił ustanowione przez prokuratora zabezpieczenie majątkowe. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w chwili dokonywania zabezpieczenia zabezpieczającego, miało ono podstawę, ponieważ w tym czasie funkcjonowało w obrocie prawnym postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). 5.1. Skarga do Sądu dotyczy sposobu rozpatrzenia przez organy skargi, o której mowa w art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej, na skutek zlecenia na podstawie art. 195a k.k.w. przez prokuratora wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. W tym miejscu należy więc zwrócić uwagę, że wierzycielem jest prokurator, który wystawił zarządzenie zabezpieczenia na podstawie własnego postanowienia z dnia [...] r. o zabezpieczeniu majątkowym wydanym w toku postępowania karnego, w oparciu m.in. o art. 291, 292, 293 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1749 ze zm. – dalej: k.p.k.). Zgodnie z tymi przepisami zabezpieczenie grożącej grzywny i przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. W postanowieniu określa się zakres i sposób zabezpieczenia. Wskazać należy, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek, czy grzywnę, to prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości urzędowi skarbowemu właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji (art. 195a § 1 k.k.w. w zw. z art. 187 k.k.w.), czyli organowi egzekucyjnemu w rozumieniu art. 1a pkt 7 u.p.e.a., co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Przy tym należy zauważyć, że postępowanie zabezpieczające, mające na celu zapewnienie możliwości wykonania grożących podejrzanemu (oskarżonemu) grzywny i środków karnych o charakterze majątkowym, można podzielić na dwa etapy. Pierwszy, w którym następuje ustanowienie zabezpieczenia przez prokuratora (w postępowaniu przygotowawczym) i drugi - wykonawczy - realizowany przez naczelnika urzędu skarbowego. Ustalając przy tym zakres uprawnień organu egzekucyjnego przysługujących mu w fazie wykonawczej podkreślić należy, że naczelnik urzędu skarbowego wykonując postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu, a więc podejmując określone działania na podstawie wniosku zgłoszonego w trybie art. 195a k.k.w. nie dokonuje samego zabezpieczenia, lecz wyłącznie wykonuje już orzeczone zabezpieczenie. Przepis art. 195a k.k.w. określający uprawnienie prokuratora do zlecenia wykonania wydanego w trybie art. 293 § 1 k.p.k. postanowienia o zabezpieczeniu, administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, mówi bowiem tylko o funkcji wykonawczej tego organu. Wykonując orzeczone w postępowaniu karnym zabezpieczenie organ administracyjny stosuje co prawda przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ale tylko w takim zakresie, w jakim przepisy odrębne nie stanowią inaczej (art. 2 § 2 u.p.e.a.). 5.2. W dalszej kolejności trzeba podkreślić, że skarga na czynności egzekucyjne (zabezpieczające) organu egzekucyjnego lub egzekutora (art. 54 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 166b u.p.e.a.) nie jest w takim przypadku wyłączona. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego (a tym samym i zabezpieczającego), umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć poprzez uruchomienie określonych środków prawnych. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, jednak - uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia - że skarga na czynności egzekucyjne (zabezpieczające – art. 166b u.p.e.a.) służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (por. R. Hauser i Z. Leoński, Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1992 r. s. 84; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99, Lex nr 43032, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r. III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20, wyrok WSA z dnia 22 stycznia 2004 r., III SA 1503/03, Lex nr 113578). W związku z tym należy zwrócić uwagę, że analiza zawartego w skardze do WSA zarzutu prowadzi do wniosku, że strona skarżąca nie zauważa, iż przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem postanowienia wydanego po rozpatrzeniu skargi zobowiązanego na czynności egzekucyjne (zabezpieczające) organu egzekucyjnego, wniesionej w trybie art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. 5.3. Skarga o której mowa w art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżania w stosunku do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., które poprzez odesłanie w art. 166b u.p.e.a. mają zastosowanie także w postępowaniu zabezpieczającym. To w ramach tego środka prawnego można podnosić m.in. nieistnienie obowiązku, brak jego wykonalności, czy niedopuszczalność egzekucji (zabezpieczenia). Gdyby na tym etapie sprawy postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, to w ramach tego środka prawnego istniałaby możliwość unicestwienia skutków postępowania zabezpieczającego. Na późniejszym etapie postępowania zabezpieczającego zobowiązanemu przysługują inne środki prawne ochrony jego praw. Najdalej idącym jest wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego na podstawie art. 59 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. Ustawodawca przewidział także w art. 157a u.p.e.a. możliwość złożenia wniosku o uchylenie zabezpieczenia. Pełnomocnik zobowiązanego wniósł w piśmie z dnia 26 lipca 2016 r. o uchylenie zabezpieczenia i umorzenie postępowania powołując się na orzeczenie Sądu Okręgowego uchylające zabezpieczenie majątkowe zastosowane uprzednio postanowieniem prokuratora. W dalszej kolejności trzeba odnotować, że organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zajęcie wierzytelności, zaś Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...] r. zwolnił spod zajęcia zabezpieczającego ruchomości należące do spółki. Zatem, jeśli w chwili dokonywania zajęcia zabezpieczającego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., tj. w dniu [...] r., funkcjonowało w obrocie prawnym postanowienie wydane przez Prokuraturę [...] w G. o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] r. oraz zarządzenie zabezpieczenia wystawione przez ten sam podmiot w oparciu o postanowienie o zabezpieczeniu, to późniejsze uchylenie tego postanowienia nie wpływa na – ocenianą w ramach i przez pryzmat art. 54 § 1 u.p.e.a. - legalność wcześniej podjętej czynności zajęcia wierzytelności pieniężnej. Orzeczenie Sądu Okręgowego uchylające zastosowane przez prokuratora zabezpieczenie majątkowe może być skutecznym argumentem zobowiązanego w ramach innych, aniżeli skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a., środków prawnych przewidzianych w u.p.e.a. Z tych powodów podnoszenie przez stronę skarżącą tej okoliczności, przy rozpatrywaniu skargi na czynność egzekucyjną (zabezpieczającą) z art. 54 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 166b u.p.e.a. – z uwagi na zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia - nie może być skuteczne. 6. Jak wskazywano wyżej, w ramach skargi na czynności egzekucyjne (zabezpieczające) można skutecznie podnosić tylko kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Badając legalność zaskarżonego postanowienia w tym kontekście, należy więc zwrócić uwagę, że art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wskazuje, że zabezpieczenie należności pieniężnych może być dokonane przez zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości. Z kolei w myśl art. 164 § 4 u.p.e.a. do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, egzekucję z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego, papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, weksla, autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz własności przemysłowej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostałych praw majątkowych oraz ruchomości. Przepis art. 89 § 1 u.p.e.a. w oparciu o który dokonano spornego zajęcia stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność, zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. W przedmiotowej sprawie zastosowanie środka zabezpieczającego było zgodne z powołanym przepisem, jak również z treścią art. 67 § 1 u.p.e.a. zgodnie z którym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a) stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności. Zgodnie z art. 67 § 2 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; określenie stosowanego środka egzekucyjnego; numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia; kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; kwotę należnych kosztów egzekucyjnych; wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie ma się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Druk zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, odpowiadał wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015 poz. 2310). Zdaniem Sądu zastosowanie w dniu [...] r. zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej było zgodne z prawem. 7. Z tych wszystkich powodów skargę należało oddalić.