I SA/Gl 1286/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Wiciak, Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant apl. radc. Robert Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi R. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza na rzecz R. C. od Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. R. C. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...], którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie oddalenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2005 r. nr [...] , wystawionego przez wierzyciela "A" Spółka Akcyjna Oddział w C., a także o zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne. W uzasadnieniu skargi R. C. podkreślił, że wobec wszczętego postępowania egzekucyjnego wniósł zarzuty oparte na art. 33 pkt 6 (w skardze błędnie wskazano ust. 6, zamiast pkt 6) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. zarzuty niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Podkreślił, że tytuł wykonawczy, wystawiony przez wierzyciela, nie był oparty na żadnym akcie indywidualnym, określającym jego obowiązek uiszczenia określonej opłaty. Oparcie tytułu wykonawczego na takim akcie odnosi się zarówno do obowiązków egzekwowanych w oparciu o art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i w oparciu o art. 4 tej ustawy, wskazany prze organ egzekucyjny jako podstawa prowadzenia egzekucji należności z tytułu nielegalnego poboru energii. W dalszym wywodzie skargi R. C. podkreślił, że organy egzekucyjne oparły się na stanowisku wierzyciela w tej sprawie, podczas gdy w przypadku zarzutów z art. 33 pkt 6 – stanowisko wierzyciela nie jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Podkreślił wreszcie, że stanowisko, iż egzekucja należności za nielegalny pobór energii może być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu przez wierzyciela wyroku sądu powszechnego, stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat i określającego ich wysokość, zostało wyrażone w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 23 lipca 2002 r. sygn. akt III SA 1034/02, z dnia 23 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1262/99) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2004 r. sygn. akt III SA 2559/02. Stanowisko powyższe podzielili także Rzecznik Praw Obywatelskich i Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, kierując wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 57 ustawy Prawo energetyczne z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. w zakresie w jakim umożliwia przedsiębiorstwu energetycznemu pobieranie i ściąganie opłat za nielegalne pobieranie paliw lub energii z sieci tylko na podstawie wystawionego przez siebie dokumentu i bez zachowania drogi sądowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi, podnosząc iż zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, przewidziany w art. 33 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) nie może być uwzględniony w aktualnym stanie prawnym. Zdaniem organu, dochodzenie w trybie egzekucji administracyjnej obowiązku, objętego kwestionowanym tytułem wykonawczym, wynika wprost z zapisu art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 1998 r. Nr 54, poz. 348 ze zm.). Z faktu, że powołany art. 57 ust. 1 Prawa energetycznego nie wymaga wydania, w przypadku ujawnienia nielegalnego poboru energii z sieci, ani decyzji ani też żadnego innego aktu prawnego, przyjęto zasadnie, że w tej sprawie nie będzie miał zastosowania art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz art. 4, uprawniający do korzystania z egzekucji administracyjnej, gdy odrębne ustawy (w tym przypadku Prawo energetyczne) tak stanowią. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził także, że samo skierowanie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją RP przepisów Prawa energetycznego nie mogło być uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, gdyż dopiero orzeczenie Trybunału może wywołać określone skutki prawne. Do tego czasu organ nadzoru uznał za zgodną z prawem dotychczasową praktykę organów egzekucyjnych, polegającą na egzekwowaniu należności zakładów energetycznych w trybie administracyjnym, w oparciu o wystawione przez nie tytuły wykonawcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone nią postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. i utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. o oddaleniu zarzutów na postępowanie egzekucyjne zostały wydane z naruszeniem prawa. Organy egzekucyjne uznały bowiem, że egzekucja administracyjna należności z tytułu nielegalnego poboru energii może być prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przez Spółkę Akcyjną "A" w C., bez uprzedniego orzeczenia o obowiązku uiszczenia takiej opłaty wyrokiem sądu lub aktem administracyjnym. Jako regulację prawną, uprawniającą do takiego trybu postępowania przyjęły art. 57 Prawa energetycznego, upatrując w nim samoistnej podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela. W konsekwencji, organy uznały, że zachodzi sytuacja przewidziana w art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc dopuszczalność egzekucji administracyjnej, w oparciu o przepisy innych ustaw. Powyższe stanowisko było (zdaniem Sądu – zasadnie) kwestionowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 13 maja 2004 r. sygn. akt III SA 2559/02, wyrok NSA z 28 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1262/99, wyrok NSA z 3 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 1330/00 czy wyrok NSA z 23 lipca 2002 r. sygn. akt III SA 1034/02). Uregulowanie zawarte w art. 57 Prawa energetycznego, rozumiane jako samoistna podstawa do określenia przez przedsiębiorstwo energetyczne wysokości należnej opłaty za nielegalny pobór energii, budziło zasadnicze wątpliwości co do zgodności tego przepisu z Konstytucją R.P. Ostatecznie kwestię tę przesądził Trybunał Konstytucyjny, orzekając w wyroku z dnia 10 lipca 2006 r. sygn. akt K 37/04, że zaskarżony przepis art. 57 Prawa energetycznego nie wyłącza obowiązku sądowego postępowania rozpoznawczego przed rozpoczęciem ściągania opłat w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, w sprawach sporów między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami, o pobieranie opłat za nielegalne pobranie paliwa lub energii z sieci. Podkreślił zarazem, że taka wykładnia art. 57 Prawa energetycznego, w świetle której ściąganie opłat za nielegalnie pobrane paliwo lub energię, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dokonywane jest bez uprzedniego sądowego rozstrzygnięcia sporu między przedsiębiorstwem a odbiorcą, na podstawie wystawionych przez samo przedsiębiorstwo dokumentów, narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P. W świetle powyższego orzeczenia jest oczywistym, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w niniejszej sprawie było dotknięte wadą niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, albowiem tytuł wykonawczy, w oparciu o który wszczęto postępowanie egzekucyjne w stosunku do R. C. nie spełniał wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie wskazywał bowiem prawidłowej podstawy prawnej obowiązku, gdyż nie mogło nim być ustalenie wysokości opłaty przez samego wierzyciela (jakkolwiek w tytule wykonawczym nazwane zostało ono "orzeczeniem"), zaś wskazany w tytule wykonawczym art. 57 ust. 2 ustawy – Prawo energetyczne, nie stanowi o powstaniu obowiązku, podlegającego egzekucji, z mocy samego prawa. Tak więc tak długo, jak wierzyciel nie uzyska orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie obowiązku uiszczenia przez R. C. opłaty w określonej wysokości, postępowanie egzekucyjne w administracji odnośnie tego obowiązku jest niedopuszczalne. Konkludując, zarzut strony na postępowanie egzekucyjne, oparty na przepisie art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji był uzasadniony, a orzekając o jego oddaleniu – naruszono powyższy przepis, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na mocy art. 200 tej ustawy orzeczono o zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej.