I SA/Gl 1292/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.J. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 485/19 w sprawie ze skargi Z.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 15 stycznia 2019 r. nr 2401-IOV1_.4103.202.2018.2.AWE1 UNP: 2401-19-011068 w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w sprawie zwrotu podatku na rachunek bankowy p o s t a n a w i a: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 485/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z.J. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ) z dnia 15 stycznia 2019 r. nr 2401-IOV1_.4103.202.2018.2.AWE1 UNP: 2401-19-011068 w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w sprawie zwrotu podatku na rachunek bankowy. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 czerwca 2020 r. stwierdził, że powyższy wyrok jest prawomocny od dnia 20 lutego 2020 r. Pismem z dnia 17 września 2023 r. skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 485/19. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż Sąd powinien w toku postępowania sądowego pouczać go w zakresie jego praw i obowiązków zgodnie z art. 5 Kodeksu cywilnego oraz przyznać mu adwokata z urzędu, jak również winien wydać postanowienie o zwrocie nadpłaconego przez niego podatku od towarów i usług. Następnie wskazał, iż miał świadomość, że z zakresu swojej działalności gospodarczej F.P.U.H. D był zobowiązany do składania miesięcznych deklaracji VAT-7 z tytułu podatku od towarów i usług, jednakże nie jest dla niego zrozumiałe dlaczego stwierdzono, że nie należy mu się zwrot nadwyżki podatku naliczonego VAT nad należnym skoro na koniec każdego roku obrachunkowego składał deklarację VAT. Podniósł również, iż składał wnioski o obecność na sprawach co oznacza, że nie wyrażał zgody na wydawanie wyroków, postanowień oraz zarządzeń w postępowaniu niejawnym lub podczas nieobecności powoda. Kontynuując, zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z dnia 16 stycznia 2006 r. (brak sygn. akt), który według niego ma dotyczyć charakterystyki pojęcia sprawiedliwości proceduralnej, postrzeganej przez TK, jako możliwość bycia wysłuchanym, co jest niepodważalnym dowodem wymagającym wznowienia postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Powołując się na art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - p.p.s.a.) stwierdził, że w niniejszej sprawie naruszono jego prawa konstytucyjne, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania w związku ze wskazanym wyżej orzeczeniem TK. Następnie wskazał, że zgodnie z art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej żąda wznowienia postępowania sądowego, gdyż doszło do naruszenia orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie których zostało wydane orzeczenie sądu administracyjnego i stwierdził, że doszło do orzekania przez Sąd z pominięciem przepisu ustawy, który Sąd winien ocenić jako niekonstytucyjny. W dalszej kolejności skarżący powołał się również na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego (nie podając dat ich wydania, ani sygnatur akt), z których wynikają przedstawione przez niego poglądy. Wrócił także do pojęcia sprawiedliwości proceduralnej, która jego zdaniem oznacza zachowanie przez sąd "tożsamości konstytucyjnej", na którą składa się głównie: - odrzucenie dowolności i arbitralności; - zapewnienie udziału zainteresowanych podmiotów w postępowaniu; - traktowanie jawności jako zasady; - wydawanie rozstrzygnięć zawierających rzetelne, weryfikowalne uzasadnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, a w przypadku uznania jej dopuszczalności – o jej oddalenie. Organ wskazywał, iż w jego ocenie skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie, a nadto zarzuty w niej zawarte, jak i jej uzasadnienie, nie dostarczają podstaw i argumentów przemawiających za wznowieniem postępowania. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 8 listopada 2023 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi poprzez wskazanie okoliczności stwierdzającej zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, a także uprawdopodobnienie tej okoliczności i dopuszczalności wznowienia oraz określenie żądania w zakresie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając na powyższe wezwanie pismem z dnia 23 listopada 2023 r., skarżący w pierwszej kolejności wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ze względu na jego problemy zdrowotne. Następnie stwierdził, iż nie jest w stanie wskazać okoliczności stwierdzającej zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W dalszej kolejności podniósł, że nie był należycie reprezentowany w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem i zostały naruszone jego prawa konstytucyjne, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania sądowego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd w danej sprawie. Powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 stycznia 2006 r. (brak sygn. akt) dotyczący charakterystyki pojęcia sprawiedliwości proceduralnej, którą tworzą elementy w postaci: - możliwości bycia wysłuchanym, uczestnictwa w sprawie oraz odniesienia się do zeznań świadków i dowodów; - ujawniania w czytelny sposób motywów rozstrzygnięcia, w stopniu umożliwiającym weryfikacje myślenia sądu (nawet gdy rozstrzygnięcie jest niezaskarżalne); - legitymizacji przez przejrzystość, a więc unikanie dowolności, czy wręcz arbitralności w działaniu sądu; - zapewnienia przewidywalności dla uczestnika postępowania przez odpowiednią spójność i wewnętrzną logikę mechanizmów, którym jest poddany. Zdaniem skarżącego, wznowienie postępowania sądowego jest ponownym rozstrzygnięciem sprawy, według nowego stanu prawnego, ukształtowanego przez Trybunał Konstytucyjny i dotyczącego braku możliwości odniesienia się przez skarżącego do sprawy prowadzonej pod sygn. akt I SA/Gl 485/19, a zwłaszcza wypowiedzi osobistej lub przez adwokata, jak również obrony. Skarżący uznał, że powyższe okoliczności uzasadniają wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem i wniósł o jego uchylenie oraz rozstrzygnięcie sprawy na jego korzyść. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt I SPP/Gl 342/23, starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Stosownie do treści art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W myśl art. 271 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Można również żądać wznowienia postępowania w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. (art. 272 § 1 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 272 § 2 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu. Zgodnie z treścią art. 273 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia na tej podstawie, że: 1) orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym; 2) orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa. Ponadto w oparciu o art. 273 § 2 i § 3 p.p.s.a. można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, a także w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, skierowanym przeciwko prawomocnemu orzeczeniu, który może być zastosowany wyłącznie z powodów ściśle określonych w powołanej ustawie. Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania Sąd dokonuje jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 279 p.p.s.a. Stosownie do powołanego przepisu skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać między innymi podstawę wznowienia i jej uzasadnienie oraz okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi. Natomiast zgodnie z treścią art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym wypadku wyznaczy rozprawę. Ponadto stosownie do treści art. 280 § 2 p.p.s.a., na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. W ocenie Sądu, analiza skargi z dnia 17 września 2023 r. o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 485/19 prowadzi do wniosku, że nie została ona oparta na ustawowej podstawie wznowienia, jak również nie można uznać, że zachowany został termin do jej wniesienia. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że brak ustawowych podstaw wznowienia nie wynika wyłącznie z braku przytoczenia określonego przepisu, ale również z braku okoliczności pozwalających na ustalenie, że w konkretnej sprawie określona podstawa wznowienia postępowania istnieje. Jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa wznowienia postępowania nie zachodzi, taka skarga, jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2010, str. 633). Nadto Sąd nie może doszukiwać się samodzielnie przesłanek wznowienia, abstrahując od sformułowań zawartych w skardze wniesionej przez stronę. Zasada niezwiązania sądu granicami środka zaskarżenia w kształcie, w jakim obowiązuje ona w postępowaniu zwykłym, toczącym się przed sądem pierwszej instancji, nie znajduje w takim przypadku zastosowania. Skarżący wskazał na podstawę prawną, w oparciu o którą żądał wznowienia postępowania, czyli art. 272 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w żaden sposób, aby w sprawie wystąpiły okoliczności wskazujące na zaistnienie wymienionej podstawy wznowienia postępowania wynikającej z art. 272 § 1 p.p.s.a. Skarżący w dość chaotycznym uzasadnieniu skargi wniósł, że doszło do naruszenia jego praw konstytucyjnych, a jak stwierdził NSA, przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postepowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie. Skarżący zażądał wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji, gdyż doszło do naruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie której zostało wydane orzeczenie sądu administracyjnego. Wskazał, że doszło do orzekania przez sąd administracyjny z pominięciem przepisu ustawy, który sąd powinien ocenić jako niekonstytucyjny. Należy zaznaczyć, że skarżący podał jedynie treść art. 272 § 1 p.p.s.a. nie powołując jakichkolwiek opublikowanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego mogących stanowić przesłankę do wznowienia postępowania. Ponadto z analizy akt sprawy o sygn. I SA/Gl 485/19 wynika, że skarżący nie był pozbawiony możliwości działania i składał pisma procesowe. Skarżący mógłby domagać się wznowienia postępowania z powodu nienależytej reprezentacji tylko w przypadku gdyby nie miał zdolności do czynności prawnych i nie był przy tym reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych. Jeżeli skarżącego mającego pełną zdolność do czynności prawnych pouczono nadto o wszelkich wymaganych procedurach i uprawieniach, to nie można podnosić zarzutu braku należytej reprezentacji. Natomiast w kwestii zarzutu rozpoznania przez Sąd sprawy o sygn. I SA/Gl 485/19 na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wskazać należy, że przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a., a zatem zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Podkreślić przy tym trzeba, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). Nadto zwrócić uwagę należy, iż skarżący nie wniósł skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 4 grudnia 2019 r. pomimo otrzymania sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o możliwości jej wniesienia. W ocenie Sądu powyższe twierdzenia skarżącego nie mieszczą się w żadnej z ustawowych podstaw wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym. Ponadto skarżący nie wykazał, by jego skarga została wniesiona z zachowaniem przewidzianego prawem terminu. W związku z powyższym, uznając, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2019 r. nie jest dopuszczalna, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.