I SA/Gl 1295/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, cierpiącą na chorobę przewlekłą i utrzymującą się jedynie z zasiłku stałego w kwocie 479 zł oraz z zasiłku celowego na zakup leków. Zaznaczył, iż z tych powodów nie może ponosić opłat sądowych, z których jest zwalniany. We wniosku nie wskazano żadnego majątku, poza lokatorskim prawem do niewielkiego lokalu. W rubryce nr 6 urzędowego formularza, poświęconej osobom pozostającym z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wymienił pełnoletnią córkę, zastrzegł jednak, że osoba ta "nie zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie". Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (sprecyzowano, że należy także przedstawić dokumenty poświadczające zapłatę tych należności, np. potwierdzenia przelewu oraz wskazać osoby, które ewentualnie partycypują w tych opłatach, np. córkę) i wszelkich dochodów skarżącego (wskazano, że w przypadku dochodów z pomocy społecznej można przedłożyć odpisy stosownych decyzji), nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za ubiegły rok, przedstawienie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, złożenie wyjaśnień co do wysokości wydatków związanych z leczeniem oraz nadesłanie postanowień zwalniających skarżącego z opłat sądowych w innych postępowaniach. Ustosunkowując się do wezwania, skarżący nadesłał faksem decyzję z dnia 1 lipca 2013 r. o przyznaniu mu zasiłku na zakup żywności w kwocie 93 zł (według decyzji świadczenie wypłacane jest na rachunek bankowy) oraz odpis postanowienia z dnia 21 maja 2013 r. o zwolnieniu go z opłaty od zażalenia w postępowaniu cywilnym. Ponadto oświadczył, że nie posiada większości żądanych dokumentów, gdyż ich nie przechowuje lub przekazuje je do organów pomocy społecznej. Powtórzył, iż zasiłki z pomocy społecznej stanowią jego jedyne źródło dochodu, wobec czego nie składa zeznań podatkowych. Skarżący zwrócił się także o wystąpienie do organów pomocy społecznej oraz do Narodowego Funduszu Zdrowia celem ustalenia kosztów jego leczenia – nadesłał tylko kopię faktury potwierdzającej zakup lekarstw w dniu 7 marca 2013 r. za kwotę 71,69 zł. Podobnie uczynił w przypadku rachunku bankowego, odsyłając w tym zakresie do banku. Wniósł także o to, by jego sprawa "odbywała się z Protokołem Elektronicznym, co mobilizuje strony i sędziów [do] rzetelnego postępowania" i przestawił kopię pisma wystosowanego do niego w tej materii. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: W pierwszej kolejności – w związku z wnioskiem dotyczącym sposobu protokołowania – należy zwrócić uwagę, że w art. 100 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a.") wprowadzono zasadę, że protokół spisuje się z posiedzenia jawnego. Tymczasem stosownie do art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowienia w przedmiocie prawa pomocy referendarz sądowy wydaje wyłącznie na posiedzeniu niejawnym. Już choćby z tego powodu żądanie skarżącego nie może być więc uwzględnione. Zgodnie z kolei z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli wedle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając, z własnej inicjatywy lub na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową. Podkreślić wypada, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek dostarczenia materiału dowodowego mającego przemawiać na rzecz jego żądania. Wynika to z treści art. 255 P.p.s.a., który zresztą wskazano w wystosowanym w sprawie wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Według niej jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W konsekwencji inicjatywa dowodowa prowadzącego postępowanie w przedmiocie prawa pomocy ogranicza się do skierowania wspomnianego wezwania do strony, nie ma natomiast podstaw do tego, by Sąd lub referendarz sądowy zwracał się w tym zakresie do innych podmiotów, instytucji czy organów, jak domaga się tego skarżący. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że wnioskodawca nie wykonał wezwania referendarza sądowego w wystarczającym stopniu, nadsyłając tylko niewielką część żądanej dokumentacji. Pominął w szczególności dokumenty niezbędne dla rozwiania wątpliwości, które można powziąć analizując jego oświadczenia. Najistotniejsza z nich dotyczy dochodów. Skarżący podkreślił, że ograniczają się one do świadczeń z pomocy społecznej i że w związku z tym nie składa zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych. Wyjaśnienie to nie może być jednak uznane za dostateczne. Na wcześniejszym etapie postępowania wnioskodawca nadesłał wszak kopię zawiadomienia z dnia 5 lutego 2013 r. o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę (k. 42 akt). Skądinąd już na początku uzasadnienia zaskarżonej decyzji mowa jest o złożonym przez skarżącego zeznaniu podatkowym o wysokości dochodu osiągniętego w 2008 r., w którym też wykazano przychody ze stosunku pracy. Jego oświadczenia wymagają zatem dalszej weryfikacji, której nie może zastąpić uwzględnienie faktu, iż wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej; zresztą czynił tak też wcześniej, zanim osiągnął dochody z wynagrodzenia za pracę, czego dowodzi wyrok z dnia 3 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 405/06, którym oddalono jego skargę w sprawie decyzji przyznającej mu zasiłek stały od dnia 1 października 2005 r. Kluczowym dokumentem z tego punktu widzenia jest wyciąg z rachunku bankowego, którego skarżący nie nadesłał, choć przyznał, że taki rachunek posiada i wykorzystuje, co zresztą wynika z decyzji przyznającej zasiłek. Wyciąg z rachunku mógłby więc zobrazować jego możliwości płatnicze, pozwalając oszacować środki pozostające do jego dyspozycji i jego wydatki. Niewykonanie wezwania w tej części jest tym bardziej znamienne, że wnioskodawca nie powinien mieć większych problemów z dostarczeniem tego wyciągu pomimo swojej niepełnosprawności, skoro jest osobą posługującą się umiejętnie środkami teleinformatycznymi, np. korespondencję w postępowaniu administracyjnym prowadził, głównie drogą elektroniczną, przesyłając skanowane kopie różnych materiałów; w postępowaniu sądowoadministracyjnym często używa faksu. W toku obu postępowań wykazał się zresztą znaczną aktywnością procesową. Skarżący w ogóle nie ustosunkował się do wezwania o wskazanie wysokości wydatków związanych tak z bieżącym utrzymaniem, jak i z leczeniem – w tym ostatnim zakresie przedstawił jedynie kopie faktury za zakup leków, nie wyjaśniając wszelako, czy dokumentuje ona wydatek o charakterze stałym i cyklicznym, a jeżeli tak, to w skali jakiego okresu, czy – przeciwnie – odbiegającym w jakiś sposób od zwykle ponoszonych kosztów. Nie można zatem ustalić dochodów i wydatków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a co za tym idzie zestawić tych dwóch wielkości i stwierdzić, czy dają one nadwyżkę, czy niedobór. Uniemożliwia to odpowiedź na pytanie, czy poniesienie kosztów sądowych w sprawie będzie wiązało się dla skarżącego z uszczerbkiem utrzymania koniecznego, a w efekcie uwzględnienie wniosku o zwolnienie od tych kosztów. Pamiętać przecież należy, że wysokość kosztów sądowych w sprawie jest nieznaczna, najmniejsza spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Podnieść wypada także, iż skarżący wciąż ma możliwość uzupełniania materiału dowodowego, w szczególności dołączając brakującą dokumentację do sprzeciwu od niniejszego postanowienia. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.