I SA/Gl 1299/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że od kilkunastu lat choruje i nie prowadzi już działalności gospodarczej, utrzymując się jedynie z emerytury, która po potrąceniu zajęcia egzekucyjnego wynosi 400 zł. Według wniosku skarżący zamieszkuje samotnie w niewielkim mieszkaniu, zajmowanym bez tytułu prawnego i ma trudności ze spłatą zaległych opłat z nim związanych. Do wniosku załączono kserokopie dokumentacji medycznej oraz wskazującej stan zadłużenia na dzień 1 stycznia 2007 r. dotyczący lokalu wskazanego jako adres zamieszkania strony. Pismem doręczonym w dniu 6 maja 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy); nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyjaśnienie, komu przysługuje tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres do korespondencji skarżącego (podkreślono, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), podanie przyczyny, dla której wniosek nie zawiera informacji na temat działki gruntu o powierzchni 1095 m2, którą skarżący wymienił jako element swojego majątku nieruchomego we wniosku złożonym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 864/12 (wskazano, że jeżeli działka ta została zbyta, należy tę fakt udowodnić, przedkładając np. kopię umowy sprzedaży), sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., nadesłanie kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego oraz dokumentów wystawionych nie później niż w okresie ostatniego półrocza, potwierdzających ewentualnie zaległości w tym zakresie. Wezwanie do chwili obecnej nie zostało wykonane. We wspomnianej sprawie o sygn. akt I SA/Gl 864/12 w dniu 10 października 2012 r. odmówiono skarżącemu prawa pomocy z uwagi na fakt, iż nie wykonał on wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych był w rozpatrywanej sprawie zbędny, zaś postępowanie o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stosowanego w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy na zasadach analogii. Dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie – czyli, w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., w zakresie częściowym – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca powinien zatem za pomocą dokumentacji źródłowej udowodnić, że przesłanka ta została spełniona. Minimum staranności, jakiej można od niego wymagać, polega zaś na przedłożeniu tej dokumentacji, która została wskazana w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wspomnianego wezwania. Wezwanie takie zaś – stosownie do art. 255 P.p.s.a.– wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Omawiane wezwanie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. W rozpatrywanej sprawie występuje zaś szczególna potrzeba poczynienia tego rodzaju ustaleń, jeżeli zważyć, że skarżącemu w innej sprawie odmówiono już przyznania prawa pomocy właśnie z tego powodu, iż nie wykonał on wezwania do uzupełnienia wniosku, którego treść zresztą odbiegała od oświadczeń prezentowanych w niniejszym postępowaniu. Zawierała wszak informację na temat stosunkowo dużej nieruchomości gruntowej, która wówczas miała należeć do skarżącego, lecz została pominięta we wniosku rozpoznawanym obecnie. Stąd próbowano zbadać przyczyny tej rozbieżności, w tym to, czy nieruchomość ta została zbyta i w jaki sposób wpłynęło to na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Usiłowano też ustalić, komu przysługuje tytuł prawny do lokalu wskazanego jako jego adres do korespondencji, odmienny niż jego adres zamieszkania. Wreszcie znaczna część wezwania miała na celu wyjaśnienie, jak przedstawia się kwestia dochodów i kosztów gospodarstwa domowego skarżącego, w tym wydatków ponoszonych przez niego na leczenie. Są to okoliczności kluczowe dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, a nie zostały one należycie udokumentowane, np. kserokopia dokumentu załączonego do wniosku określa stan zadłużenia lokalu sprzed ponad sześciu lat. Konieczne jest zatem stwierdzenie, czy i w jaki sposób stan ów uległ zmianie przez tak długi czas. Niewykonanie wezwania nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w nim postawiono; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji.