I SA/Gl 1300/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Monika Krywow (spr.), Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2025 r. sprawy ze skargi W.T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr 2401-IEE.7192.415.2024.2/MSL UNP: 2401-24-212596 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Postanowieniem z 23 sierpnia 2024 r., nr 2401-IEE.7192.415.2024.2/MSL UNP: 2401-24-212596, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej organ odwoławczy, Dyrektor), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 54 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia W.T. (dalej jako zobowiązany, skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. (dalej jako organ egzekucyjny) z 23 lipca 2024 r., nr [...], oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, dokonaną zawiadomieniem z 26 czerwca 2024 r., nr [...]. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta S. z 10 czerwca 2022 r. nr 71/2022, z 24 października 2022 r. nr 109/2022, z 27 grudnia 2022 r. nr 143/2022, z 11 maja 2023 r. nr 44/2023, z 28 czerwca 2023 r. nr 53/2023, z 6 listopada 2023 r. nr 120/2023, z 18 grudnia 2023 r., nr 139/2023, z 14 maja 2024 r. nr 66/2024, z 24 czerwca 2024 r. nr 82/2024, a obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych, określonych łącznie zobowiązań w podatku rolnym, od nieruchomości lub leśnym. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P S.A. Zawiadomieniem z 26 czerwca 2024 r., nr [...], organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia Strony z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr 82/2024 doręczono zobowiązanemu 2 lipca 2024 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności 28 czerwca 2024 r. W odpowiedzi na zajęcie, pismem z 9 lipca 2024 r. zobowiązany wniósł skargę na zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego nr [...]. Postanowieniem z 23 lipca 2024 r. organ egzekucyjny oddalił skargę zobowiązanego na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, dokonaną zawiadomieniem z 26 czerwca 2024 r., nr [...]. Pismem z 29 lipca 2024 r. zobowiązany wniósł zażalenie na ww. postanowienie organu egzekucyjnego, wskazując w jego uzasadnieniu zajęcie kwot podlegających ochronie. W związku z powyższym zobowiązany wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie skargi, poprzez zwolnienie kwot, które w jego ocenie podlegają ochronie i są niezbędne do prawidłowej egzystencji. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne jest wszczynane w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków i ma charakter przymusowy. Egzekucja nie może być środkiem represji, niemniej zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest już dolegliwością, z którą musi się liczyć dłużnik niewypełniający obowiązku. Następnie organ odwoławczy zaznaczył, że skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Skarga w trybie art. 54 u.p.e.a. przysługuje na dokonane przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktycznie podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie czy zarzuty. W egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków -środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Dyrektor stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w przepisach ustawy egzekucyjnej, który najlepiej i najprościej zmierzał do zrealizowania zakładanego celu tj. egzekucję z świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Dokonując weryfikacji zgodności dokonanej czynności egzekucyjnej z prawem, które było obowiązkiem organu egzekucyjnego, organ odwoławczy nie stwierdził uchybień, które powinny skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, w tym z przyczyn wskazanych w zażaleniu. Organ egzekucyjny zastosował egzekucję ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zajęcie dokonano poprzez przesłanie do organu rentowego tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., prawidłowego zawiadomienia zgodnego ze wzorem. Druk zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zawiadomienie zostało prawidłowo doręczone, zarówno zobowiązanemu, jak i ZUS Oddział w B.. Tym samym opisana wyżej czynność dokonana została w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi sposób oraz formę ich dokonania. Odnosząc się do twierdzeń zobowiązanego zawartych w zażaleniu, że organ egzekucyjny zajął wszystkie środki, nie pozostawiając nawet kwot wolnych od potrąceń, wynikających z przepisu art. 87 § 1 Kodeksu pracy, Dyrektor zauważył, wskazany przepis prawa odnosi się do kwot wolnych od potrąceń z wynagrodzenia, a nie emerytury. W przypadku zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, przepisy prawa przewidują odpowiednie instrumenty, które łagodzą dolegliwości, związane z dokonanym zajęciem egzekucyjnym. Świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Zakres egzekucji oraz granice potrąceń z emerytury i renty, zostały przez ustawodawcę szczegółowo uregulowane w art. 139-141 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251). Jak wskazuje się w doktrynie, powyższe ograniczenia egzekucji świadczeń emerytalno-rentowych wiążą się z realizacją zasady poszanowania praw dłużnika i zapewnienia minimum egzystencji. Odnosząc się natomiast do kwestii uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, w ocenie Dyrektora, dokonane przez organ egzekucyjny zajęcie nie posiada znamion zbytniej uciążliwości. Powszechnie akceptowana jest teza, że "uciążliwość" w świetle art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia, prowadzonej działalności, czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu zobowiązanego. Ocena zarzutu podniesionego na tej podstawie prawnej, tj. tego, czy w danych okolicznościach uciążliwość ta wykracza poza określone ramy (sam fakt prowadzenia egzekucji wiąże się już bowiem z pewną dozą uciążliwości), musi uwzględniać brzmienie art. 7 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przy czym zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. Również zobowiązany może wskazać inny środek egzekucyjny, o mniejszej w jego odczuciu uciążliwości. W niniejszej sprawie taka okoliczność nie zachodzi albowiem zobowiązany nie wskazał innego środka egzekucyjnego, który byłby dla niego mniej uciążliwy. W sytuacji, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec zobowiązanego, zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej oraz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P S.A. Jak wynika jednak z uzasadnienia zażalonego postanowienia, w ramach dokonanych czynności Bank nie przekazał żadnych kwot. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany zarzucił rażące naruszenie prawa w szczególności art. 140 ust. 1 i nast. Ustawy z dn. 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 t.j. ze zm.) połączone z błędem w ustaleniach faktycznych, a w szczególności przyjęcie że zajęciu podlegają bez jakichkolwiek ograniczeń wszystkie środki zobowiązanego ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie pozostawiając nawet kwot podlegających ochronie, które są niezbędne do prawidłowej egzystencji, podczas gdy potrącenia mogą być dokonywane, w granicach, w szczególności do wysokości 25% świadczenia. Skarżący wniósł zatem o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Zdaniem skarżącego organ egzekucyjny wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się rażącego naruszenia prawa mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia, jak tez błędnie ustalił stan faktyczny oraz w efekcie nieprawidłowo zastosował przepisy prawa. Organy egzekucyjne przyjęły, że zajęciu podlegają bez jakichkolwiek ograniczeń wszystkie środki skarżącego ze świadczeń pieniężnych określonych w Ustawie z dn. 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W wyniku takiego stanowiska nie pozostawiono zobowiązanemu nawet kwot podlegających ochronie, które są niezbędne do prawidłowej egzystencji. Tymczasem zgodnie chociażby z art. 140 ust. 1 Ustawie z dn. 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Potrącenia, o których mowa w art. 139, mogą być dokonywane, z zastrzeżeniem art 141, w następujących granicach: 1) świadczeń alimentacyjnych, o których mowa w art. 139 ust 1 pkt 3 - do wysokości 60% świadczenia; 2) należności egzekwowanych związanych z: a) odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej, b) odpłatnością za pobyt w zakładach opiekuńczo-leczniczych, c) odpłatnością za pobyt w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, do wysokości 50% świadczenia; 3) innych egzekwowanych należności - do wysokości 25% świadczenia. Skoro zatem dokonano bez jakichkolwiek ograniczeń zajęcia wszystkich środków zobowiązanego ze świadczeń pieniężnych określonych w ww. ustawie, to taka czynność była niezgodna z prawem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., tj. postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne. Zgodnie z treścią § 1 tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez pojęcie czynności egzekucyjnej rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zaskarżoną czynnością egzekucyjną jest zajęcia świadczenia skarżącego z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., które zostały przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 3 u.p.e.a. Zastosowana wobec zobowiązanego czynność egzekucyjna były dopuszczalne przy przymusowym dochodzeniu wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym. Prawidłowe jest stanowisko Dyrektora co do tego, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlega jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. W postępowaniu tym nie bada się wymagalności i zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się również prawidłowości jego prowadzenia. Ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W konsekwencji kontrola sądu administracyjnego ograniczona jest do tych kwestii, które podlegały ocenie organu na skutek wniesionej skargi na czynność egzekucyjną. W ramach skargi na czynności egzekucyjne mogą być podnoszone kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. VII SA/Wa 1439/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; dalej CBOSA) Podobnie wypowiedział się WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 kwietnia 2019r., sygn. I SA/Bd 96/19 (opubl. w CBOSA) stwierdzając, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego. Powyższe uwagi są istotne dla rozpoznania przedmiotowej sprawy, albowiem wyznaczają ramy kontroli sądowej, a w realiach niniejszej sprawy skarżący zakwestionował dokonane zajęcie, jednak nie kwestionowała okoliczności formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych.  Zdaniem Sądu organ odwoławczy oceniając czynność egzekucyjną, zaskarżoną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. zasadnie skoncentrował się na kwestiach formalnoprawnych, które odnoszą się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego. Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Bezzasadnym jest zatem podnoszenie okoliczności związanych z niedopuszczalnością egzekucji, zastosowaniem zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czy też brakiem doręczenia upomnienia wzywającego do zapłaty należności. Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu świadczenia Strony z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. W ocenie Sądu wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Jak wynika z akt sprawy zawiadomienia o zajęciu zostały dokonane prawidłowo. Organ egzekucyjny przy ich dokonywaniu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 18 marca 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 426). Przede wszystkim zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w przepisach ustawy tj. w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zajęcie zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 89a u.p.e.a. i zgodnie z art. 26e § 1 i § 2 u.p.e.a. opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. W ocenie Sądu podnoszone przez stronę okoliczności, tj. zajęcie kwoty wolnej nie ma oparcia w zaistniałym stanie faktycznym, bowiem zakres egzekucji oraz granice potrąceń z emerytury i renty, zostały przez ustawodawcę szczegółowo uregulowane w art. 139-141 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251), wiążą się one z realizacją zasady poszanowania praw dłużnika i zapewnienia mu minimum egzystencji. Tym samym błędne jest twierdzenie skarżącego, jakobym w zaskarżonym postanowieniu przyjął, że dokonane przez organ egzekucyjny zajęcie nie podlega jakimkolwiek ograniczeniom. W tym stanie rzeczy skarga okazała się niezasadna wobec czego należało ją oddalić, co Sąd uczynił na podstawie art. 151 p.p.s.a.