I SA/Gl 1314/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Mendecka (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant ref. staż. Iwona Dybkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2006 roku sprawy ze skargi H. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie w całości; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania . Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 34 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. w Dz.U. z 2002 roku, nr 110, poz. 968 z późniejszymi zmianami), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] roku, nr [...], którym organ ten odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko H. Z. na podstawie tytułu egzekucyjnego wystawionego przez "A" z dnia [...] 2003 roku nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec H. Z. ma podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2003 roku, nr [...], wystawionego przez "A", obejmującego należności za nielegalny pobór energii elektrycznej w kwocie [...] złotych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Wskazano, że wierzyciel "B" Spółka Akcyjna Oddział w C. pismem z dnia [...] 2004 roku nr [...] wniosła o kontynuowanie postępowania egzekucyjnego podnosząc, że wobec strony nie zachodzą przypadki określone w oraz 2 art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W konsekwencji, organ egzekucyjny stwierdził, iż brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie H. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, żądając umorzenia postępowania egzekucyjnego i wstrzymania prowadzonych przez [...] Urząd Skarbowy w C. czynności egzekucyjnych. Skarżąca podniosła, że umorzenie postępowania egzekucyjnego uzasadnione jest wydanym w jej sprawie uniewinniającym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] roku sygn. akt [...]. Skarżąca zarzuciła nadto, że będący podstawą prawną prowadzonego postępowania egzekucyjnego art. 57 ust 2 ustawy Prawo Energetyczne nie daje prawa do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wyraziła pogląd, że wszczęcie egzekucji nastąpiło niezgodnie z art., 3 ust 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż przepisy te nie dają uprawnień zakładom energetycznym do prowadzenia i rozstrzygania spraw o nielegalny pobór energii elektrycznej. Skarżąca powołała się w tym zakresie na wyrok NSA z dnia 23 lipca 2003 roku sygn. akt III S.A. 1034/02. Zarzuciła, że mimo obowiązku wynikającego z art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia egzekucji, a wobec braku możliwości jej prowadzenia egzekucja powinna była zostać umorzona. W odpowiedzi na skargę organ egzekucyjny podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i podniósł, że brak jest podstaw do stwierdzenia niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego, gdyż dochodzona na podstawie art. 57 ustawy Prawo energetycznego należność stanowi wystarczającą podstawę do prowadzenia egzekucji. Organ wskazał, że przepis ten nie wymaga wydania odrębnej decyzji i w oparciu o art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i możliwe jest ściągnięcie opłaty w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W opinii organu, ustawa - Prawo energetyczne dopuszcza prowadzenie co do takiej należności egzekucję administracyjną, a organ egzekucyjny działa na wniosek wierzyciela żądającego prowadzenia postępowania egzekucyjnego i nie jest kompetentny do podważania w tym zakresie stanowiska wierzyciela. W konsekwencji wskazano na brak podstaw do umorzenia egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy w pierwszej kolejności przytoczyć treść art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2003 roku, nr 153, poz. 1504 z późniejszymi zmianami), który stanowi, iż "w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych (ust. 1). Opłaty o których mowa w ust. 1, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 2). Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2004 roku, sygn. akt III SA 2559/02 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej "LEX" – nr 148885), w którym stwierdzono, że art. 57 ust. 2 określa jedynie organy właściwe do prowadzenia egzekucji określonych w nim należności. Jednakże sam ten przepis nie może być uznany za podstawę prawną egzekwowanego obowiązku, o której mowa w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należności, których dotyczy niniejsza sprawa, należy zaliczyć do należności, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. należności przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych usług. Należy jednak zauważyć, że samo wymienienie należności w art. 2 powołanej ustawy nie przesądza o tym, że należność może być egzekwowana w każdym przypadku, gdy wierzyciel uzna to za konieczne. Przepis art. 3 powoływanej ustawy dla możności prowadzenia egzekucji obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy wprowadza dodatkowy warunek dopuszczalności egzekucji stanowiąc, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. W rozpoznanej sprawie egzekwowane należności nie wynikały z decyzji lub postanowienia właściwego organu, a także nie można było uznać, że należności te wchodziły w zakres administracji rządowej lub samorządowej, a ponadto wynikały wprost z przepisu prawa. W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd stwierdził, iż cytowany wyżej art. 57 "należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nielegalnego poboru energii, zakład energetyczny ma prawo do pobrania opłaty wynikającej z taryfy określonej w powołanym rozporządzeniu, ale może również zamiast opłaty taryfowej dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, gdy z nielegalnym poborem energii związane są inne szkody, których sama opłata taryfowa mogłaby nie wyrównać. Przepis ten wprowadza zatem szczególny rodzaj odszkodowania obciążającego odbiorcę względem dostawcy oraz szczególny sposób obliczenia wysokości tego odszkodowania. Wystawienie rachunku dotyczącego tego rodzaju należności nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, a wysokość należności nie wynika wprost z ustawy. Pomiędzy dostawcą paliw lub energii nie następuje stosunek administracyjnoprawny, lecz cywilnoprawny. Z tych wszystkich względów należało uznać, że organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo wskazywały, że egzekucja należności za nielegalny pobór energii może być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu wyroku sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat. Teza ta znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego poprzednio obowiązującego stanu prawnego, jednakże zachowującego aktualność również pod rządami powoływanej ustawy - Prawo energetyczne (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1262/99, LEX nr 47231)". W innym wyroku (z dnia 3 stycznia 2002 roku, sygn. akt III SA 1330/2000) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba, której wystawiono rachunek o zapłatę z tytułu nielegalnego poboru energii, nie uiści żądanej należności, to wierzyciel może dochodzić tej należności w drodze procesu cywilnego, celem uzyskania tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Samo zaspokojenie wynikające z tytułu wykonawczego nastąpi natomiast w trybie egzekucji administracyjnej. W konkluzji uzasadnienia wyroku Sąd podkreślił, iż ściągnięcie opłat, o których mowa w art. 57 ust. 1 prawa energetycznego, egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie odesłania zawartego w art. 57 ust. 2, winno być poprzedzone procesem cywilnym, którego wyrok stanowił będzie tytuł egzekucyjny (a w konsekwencji tytuł wykonawczy) w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei w wyroku z dnia 23 lipca 2002 roku, sygn. akt III SA 1034/02 Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że ściągnięcie opłat w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji może nastąpić tylko na podstawie tytułu egzekucyjnego, jakim jest orzeczenie sądu cywilnego, ponieważ spór między wierzycielem a dłużnikiem w sprawie nielegalnego pobierania paliwa lub energii jest sprawą cywilną. Takim tytułem egzekucyjnym nie może być np. decyzja Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki zatwierdzająca taryfę dla opłat za energię elektryczną. NSA wypowiedział ten pogląd oceniając stosowanie art. 57 prawa energetycznego przez przedsiębiorstwa energetyczne, które wnosiły o egzekucję swych roszczeń bez wymaganego tytułu egzekucyjnego, co powodowało umarzanie takich postępowań egzekucyjnych i oddalanie skarg tych przedsiębiorstw. W wyroku z dnia 10 lipca 2006 roku, sygn. akt K 37/04 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż "zaskarżony przepis art. 57 prawa energetycznego nie wyłącza obowiązku sądowego postępowania rozpoznawczego przed rozpoczęciem ściągania opłat w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, w sprawach sporów między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami, o pobieranie opłat za nielegalne pobranie paliw lub energii z sieci. Podkreślił zarazem, że taka wykładnia art. 57 prawa energetycznego, w świetle której ściąganie opłat za nielegalne pobrane paliwo lub energię, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dokonywane bez uprzedniego sądowego rozstrzygnięcia sporu między przedsiębiorstwem a odbiorcą, na podstawie wystawionych przez samo przedsiębiorstwo dokumentów, narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, iż przy jego wydaniu doszło do naruszenia art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2003 roku, nr 153, poz. 1504 z późniejszymi zmianami) przez jego niewłaściwą interpretację (podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 października 2006 roku – sygn. akt I SA/Gl 1280/06). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). Z uwagi na to, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może dotyczyć tylko takich z nich, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (por.T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2005 , s. 471), Sąd – uwzględniając charakter zaskarżonego postanowienia – uznał, iż nie zachodzi potrzeba określania w wyroku czy i w jakim zakresie akt pozbawiony tym wyrokiem mocy wiążącej, nie może być wykonany do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego zgodnie z art. 200 cyt. wyżej ustawy.