I SA/Gl 1320/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 3 marca 2016 r. w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 3 marca 2016 r. po rozpoznaniu wniosku skarżącego M. P. z dnia 25 grudnia 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach postanowił odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia referendarz w pierwszej kolejności odnotował, że skarżący uiścił 100 zł tytułem wpisu od skargi, która została odrzucona, a w motywach swego wniosku wiele uwagi poświęcił na zakwestionowanie konstytucyjności przepisu w oparciu, o który rozstrzygnięcie to zostało wydane. Ponadto oznajmił, że jest inwalidą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma żadnego majątku, jego wydatki opiewają na kwotę 1.770 zł, a dochód wynosi 2.142,45 zł netto, przy czym kwota 83,78 zł jest osiągana sezonowo. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] [...] i ul. [...][...], przedłożenie zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby tam zameldowane, wykazanie kosztów obciążających budżet domowy, przedstawienie zeznań podatkowych i wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz udokumentowanie wszelkich ich dochodów i kondycji finansowej przedsiębiorstwa, które skarżący prowadzi. Na podstawie nadesłanych przez skarżącego materiałów referendarz ustalił, że w budynku znajdującym się w K. przy ul. [...][...] skarżący wynajmuje lokal użytkowy o powierzchni 42,45 m2, w którym – jak twierdzi – zamieszkuje. Czynsz najmu z opłatami zaliczkowymi z tytułu zużycia zimnej wody i centralnego ogrzewania, opłatą za wodomierz główny, opłatą legalizacyjną i należnością z tytułu odprowadzenia ścieków wynosi obecnie 702,86 zł. Ponadto do stałych, udokumentowanych opłat należą wydatki z tytułu usług telekomunikacyjnych (80,42 zł) i zużycia energii elektrycznej (60 zł). Skarżący nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości położnej w K. przy ul. [...][...]. Tytuł takowy – w świetle wyjaśnień, jakie złożył – posiada jego żona, z którą jest w separacji od wielu lat. Dzięki jej uprzejmości jest zameldowany w tym lokalu. Skarżący posiada dwa rachunki bankowe: na jeden z nich (wolny od zajęć) wpływa jego świadczenie emerytalne; drugi – zgodnie z jego oświadczeniem – jest nieużywany. Z nadesłanych PIT-28 za dwa ubiegłe lata wynika, że z działalności prowadzonej na własne nazwisko skarżący osiągnął dochód w łącznej wysokości 19 zł. Z kolei na podstawie PIT-37 za 2014 r. ustalono, że dochód brutto skarżącego wyniósł 30.744,64 zł, w tym 28.968,00 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Z rocznego obliczenia podatku PIT-40A wynika, że przychód skarżącego z tytułu emerytury wyniósł w 2015 r. 29.774,14 zł. Deklaracja VAT-7K wskazuje, że w ostatnim kwartale 2015 r. skarżący dokonał dostawy towarów lub świadczył usługi, których podstawa opodatkowania wyniosła 2 zł. Ponadto skarżący przesłał wyciąg z rachunku karty kredytowej A za okres od 22 października 2015 r. do 21 listopada 2015 r. (limit przyznany 6300 zł; dostępne środki 1731 zł), wyciąg z rachunku karty kredytowej w B za okres od 16 grudnia 2015 r. do 16 stycznia 2015 r. (kredyt dostępny 1194 zł) i wyciąg z rachunku karty kredytowej w C za okres od 5 października 2015 r. do 4 listopada 2015 r. (limit kredytowy 4100 zł; zadłużenie 871,56 zł). Przedstawił też potwierdzenie transakcji na rzecz D na łączną kwotę 454,13 zł tytułem "01-2016". Sumaryczne zestawienie kwot wynikających z paragonów fiskalnych dokumentujących zakup medykamentów wskazuje na miesięczne wydatki z tego tytułu w kwocie około 140 zł. Zgodnie z oświadczeniem, działalność gospodarcza skarżącego została zawieszona a dwa kredyty – zaciągnięte na leczenie. Przystępując w tej sytuacji do przedstawienia motywów swego rozstrzygnięcia, referendarz przytoczył wpierw brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Zaakcentował przy tym, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania, a jego przyznanie następuje w wyjątkowym przypadku. Zaznaczył też, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania. Odnosząc następnie te spostrzeżenia do rozpatrywanego przypadku, referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał, by w jego przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy, a decydujące znaczenie w tym względzie ma fakt, że wybiórczo ustosunkował się do wezwania do uzupełnienia danych wniosku, czym uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę swej sytuacji. W tych ramach referendarz odnotował, że skarżący nie udostępnił pełnej historii transakcji bankowych, lecz udokumentował jedynie niektóre z nich, nie wykazał też swych aktualnych dochodów ani nie przedstawił żadnego dokumentu na poparcie twierdzenia, że z żoną, która odbiera przesyłki do niego adresowane jako dorosły domownik, pozostaje w separacji. W ocenie referendarza nie mniej istotne jest także to, że na liniach kredytowych skarżącego znajdowały się wystarczające środki pieniężne do partycypacji w kosztach postępowania, w tym zatrudnienia pełnomocnika z wyboru. Natomiast kwestia konstytucyjności przepisu, na którego podstawie odrzucono skargę, nie stanowi kryterium oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wyraził przekonanie, że wezwanie do uzupełnienia danych wniosku wykonał z należytą starannością. Zaznaczył przy tym, że z dokumentów, który nadesłał, wynika, że sam mieszka i się utrzymuje, nie ma tytułu prawnego do mieszkania, w którym jest zameldowany a wysokość miesięcznych wydatków jego budżetu domowego (czynsz, prąd, telefon, śmieci) wynosi łącznie 843,67 zł. Dalej zwrócił uwagę na obciążenia rachunków bankowych. Oznajmił też, że uiszczenie wpisu od skargi wiązało się z rezygnacją z kupna części potrzebnych leków. Kończąc, stwierdził, że materiał ten dowodzi bezsprzecznie jego trudnej sytuacji i poprosił o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany sprzeciw nie jest zasadny. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy jego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, pozytywna weryfikacja wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwa bez uprzedniego poznania sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a w szczególności jego zdolności płatniczej. Nie ulega zatem wątpliwości, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny. Tymczasem argumentacja, jaką przedstawiono w niniejszej sprawie jest w tym względzie niewystarczająca, ponieważ nie stanowi ona wyczerpującego ustosunkowania się do pytań, jakie postawiono w wezwaniu do uzupełnienia danych wniosku. W uzasadnieniu prawnym swego rozstrzygnięcia referendarz zwrócił uwagę na tę okoliczność, trafnie odnotowując, że skarżący nie udostępnił pełnej historii transakcji bankowych, lecz udokumentował jedynie niektóre z nich. Zauważył też, że skarżący nie wykazał swych aktualnych dochodów. Tymczasem, bez wątpienia, wyjaśnienie tych kwestii miało znaczenie decydujące dla oceny zasadności wniosku. Trudno bowiem wyobrazić sobie możliwość ustalenia zdolności płatniczej skarżącego bez uprzedniego zapoznania się z jego obecnymi wpływami. Ustaleniu tej okoliczności z pewnością służyłoby zestawienie transakcji dokonywanych na rachunkach bankowych wnioskodawcy. Udokumentowanie jedynie części z nich pozostawiło więc wątpliwości, co do faktycznej jego sytuacji finansowej i deprecjonowało wiarygodność oświadczeń składanych w tym zakresie. Co szczególnie istotne, jego konsekwencją był brak możności uznania, że w przypadku wnioskodawcy zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym kontekście już jedynie uzupełniająco wymaga dostrzeżenia, że te mankamenty wniosku nie zostały usunięte także w sprzeciwie, w którym skarżący ograniczył się jedynie wyrażenia przekonania, że przedłożony przez niego materiał jest kompletny. Za niedostatecznie wyjaśnioną uznać należało również kwestię relacji, jakie łączą skarżącego z jego żoną. Istotnie bowiem, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów wskazujących na to, by małżonkowie pozostawali w separacji. Utrzymując przy tym, że z żoną nie mieszka, a jedynie jest zameldowany w jej mieszkaniu, nie potrafił wyjaśnić, dlaczego odbiera ona, jako dorosły domownik, przesyłki do niego adresowane. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ustalenie składu osobowego gospodarstwa domowego miało znaczenie dla poznania sytuacji materialnej wnioskodawcy: w przypadku bowiem, gdyby gospodarstwo to nie było, jak skarżący utrzymuje, jednoosobowe, rekonstrukcja budżetu domowego wymagałaby uwzględnienia wpływów i wydatków pozostałych domowników. Dopiero wówczas, uwzględniając udział skarżącego w kształtowanie tego budżetu, można byłoby stwierdzić, jakie środki posiada i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. Wreszcie podzielenia wymaga pogląd, zgodnie z którym wynikająca z zebranego materiału źródłowego zdolność kredytowa pozwala na stwierdzenie, iż skarżący był w stanie ponieść wspomniane koszty, w tym związane z zatrudnieniem pełnomocnika z wyboru. Z tych względów zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy na podstawie powołanego wyżej art. 260 p.p.s.a.