I SA/Gl 1323/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.C. i A.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...],[...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Do skargi w tej sprawie dołączono urzędowe formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy, w których skarżący zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Z kolei w treści skargi doprecyzowano personalia pełnomocnika, o którego ustanowienie się ubiegają. Z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący przebywają we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgodnie z oświadczeniami, wspólny majątek skarżących stanowi mieszkanie o pow. 48 m2. Jedynym źródłem dochodu tego gospodarstwa jest świadczenie emerytalne skarżącego w kwocie 3.611,88 zł brutto. T.C. jest osobą niepełnosprawną [...] grupy. Mając na uwadze treść wskazanych wyżej oświadczeń oraz dokumentację źródłową zawartą w aktach administracyjnych tej sprawy, pismem z dnia 22 grudnia 2010 r., referendarz sądowy zobowiązał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni – poprzez: 1) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009; 2) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; książeczka opłat czynszowych; potwierdzenia wpłat z tytułu ubezpieczenia; itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto oszacować miesięczne wydatki z tytułu utrzymania samochodu; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych ewentualnie posiadanych przez skarżących, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżących przy uwzględnieniu ewentualnych zajęć egzekucyjnych (np. za pomocą kopii ostatnich "odcinków" emerytury); 5) złożenie wyjaśnień odnośnie miesięcznej wysokości aktualnych wydatków ponoszonych w związku z leczeniem skarżącej. Wyjaśnienia te winny być wsparte stosowną dokumentacją (np. za pomocą kopii paragonów dokumentujących zakup lekarstw, zaświadczeń stosownych lekarzy o konieczności poddawania się leczeniu [...] itp.). W wezwaniu referendarza sądowego zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący nadesłali oświadczenie z dnia 3 stycznia 2011 r., w którym zeznali, że miesięczne wydatki w ich gospodarstwie domowym stanowią kwotę "około 2.860,00 zł, tj. czynsz w wysokości 324,45 zł, energia elektryczna w wysokości 69,23 zł, gaz w wysokości 45,00 zł, opłata za użytkowanie gruntu w wysokości 3,75 zł, ubezpieczenie mieszkania w wysokości 8,33 zł, telefon w wysokości ok. 33 zł, zakup leków w [wysokości] około 350 zł, zakup paliwa w wysokości około 400 zł, utrzymanie samochodu (opłaty, wymiany, ubezpieczenie) w wysokości około 127,58 zł, wyżywienie w wysokości około 1.500 zł. W/w wydatki pokrywane są na bieżąco". Skarżący zaakcentowali nadto, że T.C. jest osobą schorowaną, i że z dniem 24 lipca 2006 r. zaliczono ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały, a orzeczenie wydano na stałe. Ponadto skarżąca zachorowała przewlekle w związku z chorobą [...]. Łączny koszt leczenia skarżącej stanowi kwotę około 350 zł. Do cytowanego wyżej pisma załączono szereg dokumentów źródłowych, w tym: wspólne zeznanie małżonków za rok 2009 (PIT-37; dochód brutto w kwocie 41.031,58 zł), decyzję ZUS o waloryzacji emerytury (świadczenie do wypłaty od dnia 1 marca 2010 r. wynosi 2.962,81 zł), zawiadomienie ZUS o zajęciu świadczenia emerytalnego od 1 października 2010 r., historię rachunku bankowego za okres od 1 września 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. (saldo początkowe to 154,30 zł; saldo końcowe to 819,90 zł), kopie paragonów dokumentujących zakup lekarstw, kopię dowodu wpłaty z tytułu dostawy energii elektrycznej na kwotę 148,38 zł, odcinek wpłaty potwierdzający wysokość czynszu za mieszkanie, kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego, które skarżący przebył w okresie od 28 lipca 2010 r. do 3 sierpnia 2010 r. oraz kopię orzeczenia o niepełnosprawności T.C. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W drukach urzędowych formularzy wnioskodawcy wskazali, że zabiegają o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oba wspomniane dobrodziejstwa procesowe (art. 245 § 2 P.p.s.a), uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołane wyżej przepisy w sposób precyzyjny określają warunki przyznania prawa pomocy, kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności wraz z danymi wynikającymi z przedłożonych Sądowi dokumentów dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazali, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia ich żądania, gdyż oświadczenia skarżących oraz przedstawiona dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że badanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez względu na jego zakres, sprowadza się w praktyce do podjęcia przez rozpoznającego wniosek (referendarza sądowego bądź sąd) działań arytmetycznych zmierzających do zestawienia, z jednej strony dochodów strony wnioskującej, z drugiej zaś, niezbędnych wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie domowym. W dalszej kolejności powstała różnica jest konfrontowana z wysokością kosztów konkretnego postępowania sądowego. W efekcie tej analizy rozpoznający wniosek ocenia przez pryzmat jednej z dwóch przesłanek przyznania prawa pomocy (częściowego bądź całkowitego), mając przede wszystkim na uwadze zakres żądania oznaczony przez stronę, zasadność wniosku zastosowanie dobrodziejstwa procesowego jakim niewątpliwie jest prawa pomocy, onegdaj znane jako "prawo ubogich". Przenosząc poczynione wyżej założenia metodologiczne na grunt tej sprawy, należy odnotować, że już na etapie rzeczonego działania arytmetycznego ujawniono saldo ujemne, które w świetle oświadczeń strony wnioskującej, uniemożliwia przeprowadzenie wolnej od wątpliwości dalszej oceny wniosku. Wypada zatem odnotować, że zgodnie z oświadczeniem wnioskujących, ich stałe wydatki w gospodarstwie domowym wynoszą około 2.860,00 zł. Na marginesie trzeba nadto w tym miejscu zaakcentować, iż wnioskodawcy pozbawili rozpoznającego wniosek możliwości zweryfikowania deklarowanej wyżej wysokości wydatków wszak pomimo wezwania uszczegóławiającego zakres oczekiwanej dokumentacji źródłowej, do wniosku dołączono kopię tylko jednego dokumentu wskazującego na wysokość opłaty za dostawę energii elektrycznej. Okoliczność ta stanowi niewątpliwie mankament dowodowy tej sprawy. Ustalając zaś odjemną wspomnianego działania arytmetycznego uwzględniono dochód wnioskodawcy pomniejszony o zajęcie egzekucyjne. Kwota ta od 1 października 2010 r. wynosi 2.059,84 zł. Powstała zatem ujemna różnica, tj. kwota -800,16 zł, może świadczyć w świetle oświadczenia skarżącego o regularnym ponoszeniu stałych wydatków, bądź to o dodatkowych przysporzeniach finansowych, bądź to o posiadanych oszczędnościach. Co znamienne w świetle dokonanych ustaleń, na rachunku bankowym skarżącego, na dwa dni przed odebraniem wezwania do uzupełnienia rozpoznanego obecnie wniosku, znajdowały się środki pieniężne w kwocie 6.819,90 zł. Wypada tutaj zauważyć, że wpis sądowy od skargi, który jest jedynym składnikiem kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania, stanowi zaledwie 7,3 % wspomnianych wcześniej środków pieniężnych. Okoliczność ta wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co więcej uniemożliwia przyznanie prawa pomocy także w zakresie częściowym. Odnosząc się do żądania ustanowienia pełnomocnika, to dodatkowo wypada na marginesie zaakcentować, że odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie na obecnym etapie postępowania nie umniejsza możliwości strony obrony jej interesów przed sądem administracyjnym i uzyskania pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia, jako że sąd administracyjny I instancji nie jest związany - zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu i może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy.